Zauważyliśmy, że prawdopodobnie przeglądasz naszą stronę blokując wyświetlanie reklam. Wpływy z ich emisji stanowią główne źródło przychodu portalu, dlatego prosimy Cię o ich odblokowanie. Unikamy wszelkich natrętnych form reklamy. Możesz również alternatywnie wesprzeć nas przez darowiznę na rzecz Histmag.org lub zakupy w naszym sklepie.

Rzeź Gdańska – 12/13 listopada 1308 r.

Świadkowie mówili nawet o 10 000 ofiar. Ulice w mieście miały zamienić się w rzeki krwi, z których piły psy. Po zajęciu miasta w Pomorze ruszyła podobno dziesięciotysięczna armia krzyżacka, by zająć okoliczne większe ośrodki miejskie. Co doprowadziło do rzezi dokonanej przez Zakon Krzyżacki na obrońcach grodu gdańskiego?

Do tragicznych wydarzeń nocy z 12 na 13 listopada 1308 r. doprowadził szereg pomniejszych i dużo wcześniejszych wydarzeń, w których znaczną rolę odegrały wymierające dynastie panujące.

Wygaśnięcie dynastii Sobiesławiców na Pomorzu Wschodnim

Mściwój II, ostatni władca Pomorza (obraz Hermana Hana w klasztorze w Oliwie, ok. 1612-1620, fot. Maciej Szczepańczyk, opublikowano na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0). Książę Mściwój II, ostatni przedstawiciel dynastii Sobiesławiców, panującej na Pomorzu Wschodnim od XII w., zmarł w Boże Narodzenie 1294 r. Sędziwy, ponad siedemdziesięcioletni władca nie pozostawił po sobie męskiego potomka, (posiadał jedynie dwie córki – Katarzynę oraz Eufemię) i na nim wygasł jego ród.

Jednak dużo wcześniej Mściwój podjął kroki mające nie doprowadzić do podziału Pomorza po jego śmierci. W 1282 r. w Kępnie zawarł układ z księciem wielkopolskim Przemysłem II. Na mocy tego układu i postanowień dodatkowych podpisanych dziewięć lat później ustalono, że ten z władców, który przeżyje drugiego, obejmie opustoszały tron książęcy. Choć Przemysł był ponad 30 lat młodszy od Sobiesławica, również nie posiadał męskiego potomka. Doczekał się tylko jednego dziecka z drugiej żony Ryksy – urodzonej w 1288 r. córki Ryksy Elżbiety.

Zobacz też:

Mściwój doprowadził również do zablokowania możliwości dziedziczenia po nim Władysławowi Łokietkowi. Od ok. 1275 r. pomorski książę żonaty był z księżniczką pochodzącą z opolskiej linii Piastów Eufrozyną. Z wcześniejszego związku z Kazimierzem I, księciem kujawskim, posiadała ona czworo dzieci: córkę Eufemię (późniejszą żonę księcia halicko-włodzimirskiego z dynastii Rurykowiczów Jerzego) oraz synów Władysława Łokietka, Kazimierza II, księcia łęczyckiego, i Siemowita, księcia dobrzyńskiego. Każde z dzieci Eufrozyny mogłoby rościć sobie pretensje do ziemi, którą władał ojczym. Mściwój żył jednak w grzesznym związku ze swoją kuzynką Gertrudą, córką Sambora II tczewskiego, a w 1288 r. doprowadził do uznania przez Kościół swojego małżeństwa z Eufrozyną za nieważne. Z powodu rozwodu Władysław Łokietek stracił podstawy prawne, by domagać się zwierzchnictwa nad Pomorzem.

Po śmierci Mściwoja mieszkańcy tej ziemi złożyli hołd Przemysłowi II, a ten posiadając władzę zwierzchnią nad dwoma dzielnicami 26 czerwca 1295 r. koronował się na króla Polski. Niestety, tytułem tym nie cieszył się długo, bowiem 8 lutego następnego roku zginął w Rogoźnie w zasadzce Brandenburczyków dążących do zajęcia Pomorza. Król miał zostać porwany i zmuszony do ustąpienia z ziemi pomorskiej, jednak nie zamierzał się poddać bez walki. Ciężko ranny prawdopodobnie nie przetrwałby podróży do Marchii Barndenburskiej, został więc dobity i porzucony.

Władysław Łokietek na Pomorzu Gdańskim

Po śmierci Przemysła Władysław ruszył do Wielkopolski i na Pomorze, chcąc utrzymać w jedności ziemie zmarłego króla. By osiągnąć swój cel, pokonał własnego bratanka – spokrewnionego przez matkę Salomeę z dynastią wschodniopomorską księcia inowrocławskiego Leszka, który zdążył już zająć Świecie, Tczew i Gdańsk. W dalszych podbojach ziemi słupskiej i sławieńskiej Leszkowi przeszkodził możnowładczy ród Święców, posiadający liczne majątki na tych terenach.

Senior rodu, Święca, należał do najważniejszych doradców księcia Mściwoja. W 1285 r. uzyskał najwyższą możliwą godność wojewody gdańskiego, dwa lata później został także wojewodą słupskim. Popierał (lub wręcz nalegał) na układ między książętami pomorskim i wielkopolskim, był też przeciwny panowaniu Leszka inowrocławskiego, przez co stracił urząd wojewody gdańskiego.

Pieczęć królewska Przemysła II (domena publiczna).

W początkach czerwca 1296 r. Gdańszczanie złożyli hołd Władysławowi. Łokietek zdawał sobie sprawę z potęgi Święcy i jego rodziny, dlatego też przywrócił go na dawne stanowisko, jednocześnie ograniczając jego wpływy. Ustanowił urząd wojewody pomorskiego jako swojego przedstawiciela na danej ziemi. Stanowisko to przekazał Mikołajowi Zarembie, wyznaczył również nowego wojewodę tczewskiego i kasztelana sławnieńskiego, czym zniechęcił do siebie Święców.

Początkowo przychylnie nastawieni do Władysława Łokietka Gdańszczanie z czasem stracili do niego zaufanie. Znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej władca, w zamian za niezbędną kwotę, nadał w 1298 r. szerokie przywileje kupcom lubeckim: zagwarantował im bezpieczeństwo i szczególną opiekę na szlakach morskich, rzecznych i lądowych na terenie swoich ziem, zwolnił ich z opłat celnych, a także pozwolił na budowę kantoru w Gdańsku. W praktyce dla nadmotławskiego grodu oznaczało to zatrzymanie rozwoju gospodarczego, m.in. uniemożliwiało starania o uzyskanie prawa składu. Przez rok próbowano wstrzymać budowę kantoru, którego teren i budynki miały być całkowicie wyjęte spod miejskiej jurysdykcji. W wyniku skargi kupców lubeckich Władysław nakazał bezwzględne podporządkowanie się jego woli. Gdańszczanie uznali, że książę jest do nich nieprzyjaźnie nastawiony.

Łokietek zdawał sobie jednak sprawę, że potrzebuje stabilnego poparcia na Pomorzu, postanowił więc zmienić swoje stanowisko względem Święców. Na początku roku 1299 odwołał ze stanowiska wojewody pomorskiego Mikołaja Zarembę, który przez ponad dwa lata piastowania tej godności ani razu nie pojawił się na Pomorzu. Zastąpił go na urzędzie Święca, a jego najstarszy syn Piotr otrzymał urząd kanclerza pomorskiego, zaś jego brat wujeczny Michał – generalnego wójta i poborcy ceł na Pomorzu Wschodnim.

Próbując umocnić swoją władzę na Pomorzu, książę Władysław stracił wpływy w Wielkopolsce. Biskup poznański Andrzej obłożył go klątwą, a możnowładcy wielkopolscy poparli panującego od 1290 r. w Krakowie króla czeskiego Wacława II z dynastii Przemyślidów. Walczący jeszcze w dziedzicznych Kujawach brzeskich i ziemi łęczyckiej Piast, po oblężeniu w Sieradzu, skapitulował latem 1300 r. i udał się na wygnanie.

W październiku do Gdańska przybył poseł króla czeskiego Mladoka i doprowadził do uznania przez miasto władzy zwierzchniej Wacława. Zagwarantował on Święcom zatrzymanie posiadanych przez nich godności. Miesiąc później w Gnieźnie odbyła się koronacja Wacława II na króla Polski. Władca był wówczas zaręczony z Ryksą Elżbietą, wspomnianą już córką Przemysła II, ze względu jednak na młody wiek narzeczonej do ślubu doszło trzy lata później.

Polecamy e-book Marcina Sałańskiego „Wyprawy krzyżowe. Zderzenie dwóch światów”:

Autor: Marcin Sałański
Tytuł: „Wyprawy krzyżowe. Zderzenie dwóch światów”
Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]
ISBN: 978-83-934630-5-3
Stron: 76
Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

5,9 zł

(e-book)



Otwórz tekst na jednej stronie (do wydruku i dla właścicieli czytników)

Aleksandra Anna Drążek :

Magister historii, absolwentka Uniwersytetu Gdańskiego. Interesuje się historią średniowiecza oraz dziejami Gdańska. Działa w grupach rekonstrukcyjnych odtwarzających okres późnego średniowiecza, pisze także opowiadania osadzone w realiach minionych wieków.

[ więcej o autorze ]

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org

Komentarze

Gość: HNTR123 ale się działo, bardzo fajny tekst, brawo dla autorki, mieszkam w Gdańsku i interesuję się jego historią ale o wydarzeniach opisanych w artykule wiedziałem niewiele, może dlatego że nie ma wiele publikacji na ten temat, czasy późniejsze, "złoty wiek" miasta są dużo bardziej znane, jeszcze raz brawo dla autorki
Odpowiedz

Zarejestruj lub zaloguj się, aby móc dostawać maile o nowych komentarzach pod tym tekstem i publikować swoje komentarze bez uprzedniego zatwierdzenia przez moderatora i captchy!

Dodaj komentarz

Przeczytaj też
X

W walce o polskość Śląska. III powstanie śląskie

Odrodzone państwo polskie od początku zgłaszało pretensje do Górnego Śląska. Niemcy tymczasem wcale nie zamierzali go oddawać. Światowe mocarstwa z...
Kilknij, aby czytać dalej...