Opublikowano
2014-12-16 14:59
Licencja
Wolna licencja

28 lat temu zaczął się upadek rządów Ceaușescu

Rok 1989 był czasem głębokich przemian w Europie Środkowo-Wschodniej i początku transformacji krajów tego regionu od systemu komunistycznego do demokratycznego. W większości państw zmiany te miały pokojowy charakter – wyjątek stanowiła Rumunia. Dlaczego rządy Nicolae Ceaușescu upadły w wyniku rewolucji? O odpowiedź poprosiliśmy dr Adama Burakowskiego, badacza najnowszych dziejów Rumunii.


Strony:
1 2

Tomasz Leszkowicz: Socjalistyczna Rumunia jest uznawana za kraj w pewnym stopniu wyjątkowy w bloku wschodnim lat 80. Czy zgodzi się Pan z tą opinią? Jeśli tak, to na czym ta wyjątkowość polegała?

dr Adam Burakowski – historyk i politolog, stopień doktora nauk humanistycznych uzyskał w 2007 r. w Instytucie Studiów Politycznych PAN. Autor książek Geniusz Karpat. Dyktatura Nicolae Ceauşescu 1965-1989 (2008, wydanie rumuńskie 2011), 1989 - Jesień Narodów (razem z Aleksandrem Gubrynowiczem i Pawłem Ukielskim, 2009, wydanie rumuńskie 2013, węgierskie 2014), Kraj smutny pełen humoru. Dzieje Rumunii po 1989 roku (2012, razem z Mariusem Stanem) oraz System polityczny współczesnej Rumuni (2014, w druku). Adiunkt w ISP PAN, Koordynator projektu Euranet Plus w Polskim Radiu (fot. Jakub Szymczuk, zdjęcie udostępnione przez rozmówcę). Adam Burakowski: Rumunia od pierwszej połowy lat sześćdziesiątych prowadziła dość niezależną politykę zagraniczną. Nie została poproszona o wysłanie wojsk do Czechosłowacji w sierpniu 1968 r., co Ceaușescu wykorzystał do budowania swojej popularności. Rumuński dyktator utrzymywał bliskie stosunki z krajami Zachodu, przede wszystkim ze Stanami Zjednoczonymi. Polityka ta przynosiła pewne korzyści jeszcze w latach siedemdziesiątych, natomiast w latach osiemdziesiątych prowadziła do izolacji międzynarodowej, która wzmogła się po dojściu do władzy na Kremlu Michaiła Gorbaczowa.

Wdrażanie postulatów gospodarczych Marksa i Engelsa doprowadziło do całkowitego upadku gospodarczego, pogłębionego dodatkowo izolacją międzynarodową. Rumunia w latach osiemdziesiątych była krajem skrajnej biedy, rażącej nawet w porównaniu z innymi państwami komunistycznymi.

Z drugiej strony lansowano tam komunistyczną wersję nacjonalizmu łącznie z obecnymi w rumuńskiej tradycji politycznej wątkami antyrosyjskimi, co odróżniało Rumunię w sposób zasadniczy od innych krajów bloku sowieckiego. W 1969 r. Ceaușescu podjął decyzję o zaprzestaniu szkolenia oficerów wojska i służb specjalnych w ZSRS, co spowodowało, że wychowano całą generację pracowników resortów siłowych nie przeszkolonych w systemie sowieckim. Skutki tego trwają do dziś: Rumunia jest obecnie dużo bliżej Stanów Zjednoczonych niż wszystkie inne kraje Europy Środkowo-Wschodniej.

T.L. Dlaczego centrum buntu przeciw Ceaușescu stała się właśnie Timișoara?

Nicolae Ceauşescu - ostatnie godziny tyrana

Czytaj dalej...
A.B.: Timișoara nie była jedynym miejscem, gdzie wybuchł bunt. 14 grudnia 1989 r., na dzień przed rozpoczęciem wydarzeń w Timișoarze, doszło do próby demonstracji antykomunistycznej w Jassach. Władze były jednak na to przygotowane i aresztowały wszystkich jej potencjalnych uczestników zanim do czegokolwiek doszło.

W Timișoarze, podobnie jak w Jassach, można było odbierać zagraniczną telewizję. W Jassach – sowiecką, a w Timisoarze węgierską. W drugiej połowie 1989 r. oba kraje, ZSRS i Węgry, prowadziły politykę niechętną reżimowi Ceaușescu, mieszkańcy tych miast mieli więc codzienny dostęp do informacji. W Timișoarze do dziś mieszka znacząca mniejszość węgierska i to ona stanowiła początkowe zarzewie buntu. Później dołączyli Rumuni, a lokalne władze zrobiły wiele, aby bunt przybrał jak największe rozmiary. Było w tym dużo nieudolności, tchórzostwa i sabotażu ze strony tych komunistów, którzy pragnęli pozbyć się Ceaușescu, gdyż nie szedł on tą samą drogą co „Ojczyzna Światowego Proletariatu”, czyli Związek Sowiecki.

T.L.: Kto w grupie rządzącej Rumunią doprowadził do obalenia Ceaușescu?

Rumuński znaczek pocztowy z 1988 r. upamiętniający 70 urodziny Nicolae Ceauşescu oraz 55-lecie jego działalności partyjnej (domena publiczna). A.B.: Przede wszystkim była to armia, która – pomimo wspomnianej decyzji z 1969 r. – utrzymywała pewne stosunki z armią sowiecką, choćby w ramach Układu Warszawskiego. Rumuńscy oficerowie wiedzieli, że ich pozycja w aparacie państwowym jest niższa niż ich kolegów w sąsiednich krajach. Ceaușescu wiedział o tych nastrojach i stopniowo obniżał nakłady na wojsko, szermując oczywiście hasłem „walki o pokój”.

Oprócz wojskowych niezadowoleni byli aparatczycy średniego szczebla, którzy musieli borykać się z narastającymi trudnościami ekonomicznymi. Poziom życia np. wojewody był w latach osiemdziesiątych taki, jak poziom życia słabo wykwalifikowanego robotnika na Zachodzie. Tymczasem komuniści chcieli jeździć Mercedesami, a nie Daciami, i pić dobrą whisky, a nie bimber. Ceaușescu przeszkadzał im w realizacji tego celu i dlatego chcieli się go pozbyć.

Są jednak dwie osoby, które najbardziej przyczyniły się do obalenia Ceaușescu: Ion Iliescu, późniejszy wieloletni prezydent oraz generał Victor Atanasie Stănculescu, który dowodził akcją represji, a następnie zdradził Ceaușescu i przekazał całą władzę w ręce Iliescu.

T.L.: Czy „Geniusz Karpat” miał jakąkolwiek odpowiedź na rewolucję? Na kim chciał się oprzeć?

A.B.: „Geniusz Karpat” w pewnym momencie stracił kontakt z rzeczywistością. Uwierzył, iż faktycznie jest geniuszem i że „lud” go wielbi. Sądził, że spiskują przeciw niemu wyłącznie obce wywiady i wąska grupa zdrajców i że będzie w stanie obronić się odwołując się do „mas ludowych”.

Tak się jednak nie stało. Okazało się, że dyktator jest powszechnie znienawidzony, zarówno przez swych partyjnych kolegów, żądnych luksusów, oraz przez społeczeństwo, które miało już dawno dość dramatycznie złej sytuacji materialnej.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-book Tomasza Leszkowicza – „Oblicza propagandy PRL”:

Autor: Tomasz Leszkowicz
Tytuł: „Oblicza propagandy PRL”

ISBN: 978-83-65156-05-1

Wydawca: Michał Świgoń PROMOHISTORIA (Histmag.org)

Stron: 116

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

9,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Tomek |

Jeśli ktoś interesuje się osobą Ceausescu polecam książkę Mihaia Pacepy Czerwone horyzonty. Bliski współpracownik dyktatora, który uciekł na zachód ukazuje mechanizmy władzy w komunistycznej Rumunii.



Odpowiedz

Gość: Mark69 |

Krótki i treściwy wywiad. Rumunia to fascynująca, ale i mroczna historia... zwłaszcza od początku rządów Ceausescu w 1967 r. Chore ambicje, monumentalne inwestycje, wszechobecna inwigilacja i niespotykana bieda. Mimo upływu czasu, wciąż jeszcze duch "geniusza" wyziera z ponurych zakątków Bukaresztu i na szerokiej prowincji. Wszechobecny beton, zwisające w całym kraju kable, zrujnowane kamienice w centrum miast, błotniste i dziurawe drogi i nieśmiertelne cygańskie tabory. Fascynujący, inny niż wszystkie kraj.



Odpowiedz
Tomasz Leszkowicz

Redaktor działu naukowego, członek redakcji merytorycznej portalu od października 2006 roku, redaktor naczelny Histmag.org od grudnia 2014 roku do lipca 2017 roku. Doktorant w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk. Absolwent Instytutu Historycznego i Instytutu Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego. Były członek Zarządu Studenckiego Koła Naukowego Historyków UW. Specjalizuje się w historii dwudziestego wieku (ze szczególnym uwzględnieniem PRL), interesuje się także społeczno-polityczną historią wojska. Z uwagą śledzi zagadnienia związane z pamięcią i tzw. polityką historyczną (dawniej i dziś). Publikował m.in. w „Mówią Wieki”, „Uważam Rze Historia”, „Pamięci.pl”, „Polityce” oraz „Dziejach Najnowszych”. Oprócz historii pasjonuje go rock i poezja śpiewana, jest miłośnikiem kabaretów, książek Ryszarda Kapuścińskiego i Hansa Helmuta Kirsta oraz gier z serii Europa Universalis.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org