Opublikowano
2013-12-09 18:21
Licencja
Wolna licencja

Aleksander Newski – wódz, kolaborant, bohater

Święty Aleksander Newski to jedna z najważniejszych postaci średniowiecznej historii Rusi. O jego sukcesach zadecydowały nie tylko zwycięskie bitwy, ale przede wszystkim rozważna i realistyczna polityka, która zapewniła mu stabilne rządy.


1 2 3

Aleksander Newski, miniatura z 1672 r. (domena publiczna). Aleksander był wnukiem Wsiewołoda III Wielkie Gniazdo, wielkiego księcia włodzimierskiego (1176-1212) i synem Jarosława II, księcia Nowogrodu (1215, 1221-1223, 1224-1228, 1230-1236), wielkiego księcia kijowskiego (1236-1238) oraz wielkiego księcia włodzimierskiego (1238-1246). Jarosław, protegowany Batu-Chana, był inicjatorem współpracy z Mongołami, musiał jednak lawirować pomiędzy wielkimi chanami mongolskimi z Karakorum a władcami Złotej Ordy. Jarłyk, czyli potwierdzenie prawa do tronu w danym księstwie ruskim, nie gwarantował zatwierdzenie tej decyzji przez władców z Mongolii. W 1245 roku Jarosław II został zaproszony do stolicy imperium mongolskiego i tam otruty. Pomimo tego wydarzenia jego syn oraz dalsi potomkowie byli zwolennikami polityki sojuszu z Mongołami.

Pogromca „łacinników”

Aleksander Newski urodził się 30 maja 1220 roku w Perejasławiu Zaleskim. W 1228 roku ojciec osadził go na tronie w Nowogrodzie Wielkim. W 1239 roku z inicjatywy Jarosława doszło do ślubu młodego księcia z Aleksandrą - córką księcia połockiego.

Aleksander Newski gromi Szwedów (aut. Borys Czorikow, I poł. XIX w., domena publiczna). Latem 1240 roku na Rusi Nowogrodzkiej pojawiła się flota szwedzkiego króla Eryka XI Eriksona (1222-1229, 1234-1250) pod dowództwem jarla Ulfa Birgera. Szwedzi zatrzymali się przy ujściu rzeki Iżory, lewego dopływu Newy. Jarl Birger przysłał do nowogrodzkiego kniazia Aleksandra gońców ze słowami: Jeśli możesz, broń się, albo ja jeszcze dziś zrujnuję ziemię twoją. Nowogrodzianie wezwali na pomoc Aleksandra, który zebrał wojsko składające się z sił nowogrodzkich i suzdalskich, nakazał też swoim oddziałom płynącym na okrętach zejść na brzeg w niewielkiej odległości od szwedzkiego obozu. 15 lipca 1240 roku wojska ruskie zaatakowały Szwedów – część z nich uciekła na okręty ponosząc przy tym olbrzymie straty, zaś reszta, która pozostała, toczyła walki aż do nastania ciemności, po czym wycofała się na okręty. Niespodziewający się ataku Szwedzi zostali doszczętnie pobici, a na pamiątkę bitwy nad Newą książę Aleksander otrzymał przydomek Newski.

Dzień Jedności Narodowej, czyli Rosjanie świętują wypędzenia Polaków z Kremla

Czytaj dalej...
Zwycięstwo nie doprowadziło jednak do utrwalenia władzy księcia w Nowogrodzie. Po kłótni z mieszkańcami miasta Aleksander wyjechał do ojca na Ruś Zaleską, co wykorzystali Kawalerowie Mieczowi z Inflant. Jesienią 1240 roku zdobyli Izborsk i Psków, zaś zimą roku udało im się zająć czudzkie i wotskie posiadłości Nowogrodu. Zbudowali też zamek w Koporje zbliżając się na bliską odległość do miasta. Mieszkańcy Nowogrodu ponownie zwrócili się o pomoc do Aleksandra Newskiego. Ten powrócił w marcu 1241 roku i zdobył Koporje, zaś zimą 1242 roku odzyskał Psków. Następnie wyruszył na główne siły zakonu, które wycofały się omijając Jezioro Czudzkie. 5 kwietnia 1242 roku na zachodnim brzegu jeziora na lodzie odbyła się bitwa, która przeszła do historii jako „lodowe pobojowisko”. Plan Newskiego zakładał atak na wojska krzyżacko-inflanckie z flanki, co miało wziąć w kleszcze rycerzy zakonnych. Była wiosna, więc lód popękał i ciężkozbrojni potopili się w wodzie – według historyków poległo około 500 Niemców. W rezultacie bitwy zawarto umowę między Zakonem Inflanckim a Pskowem w myśl której przegrana strona opuściła okupowane tereny i zwróciła jeńców, zaś Rusini uwolnili jeńców wziętych do niewoli przez Aleksandra. Zwycięstwo „na lodowym pobojowisku”, rozsławione w pieśniach ludowych i utworach literackich, natchnione nowym duchem, jako uczynione pod jarzmem tatarskim, okryło sławą zwycięzcę w walce „za wiarę” ze znienawidzonymi „łacinnikami”. Ekspansja krzyżacka w tym kierunku została zahamowana.

Sojusznik mongolskich najeźdźców

Bitwa na „lodowym pobojowisku” (XVI w., domena publiczna). Zanim Aleksander uzyskał w 1252 roku jarłyk wielkoksiążęcy, kilka lat spędził na ciężkich walkach wewnętrznych. W 1248 roku Newski odrzucił propozycję papieża Innocentego IV (1243-1254) nakłaniającą go do podporządkowania się Rzymowi, co zapewniło mu przychylność Cerkwi prawosławnej. Po śmierci wielkiego chana Gujuka (1246-1248) władzę jako regentka objęła wdowa po nim Oguł Kamysz (1248-1251). Oddała ona władzę na Rusi dzieciom otrutego Jarosława: Aleksandrowi wielkie księstwo kijowskie, zaś Andrzejowi wielkie księstwo włodzimierskie. Początkowo w Ordzie bardziej ufano bratu Newskiego, jednak na przełomie 1248/1249 roku Aleksander uznał zwierzchność Złotej Ordy, korzystając odtąd z poparcia chanów z Seraju. Po dwóch latach bezskutecznych starań i walk zdołał (przy pomocy tatarskiej) przepędzić swojego brata z Włodzimierza nad Klaźmą.

Od tego czasu, jako wielki książę, wykazywał się wielkimi talentami dyplomatycznymi. Zawarł umowę przeciwko Krzyżakom z litewskim księciem Mendogiem (1236-1263), a chcąc zabezpieczyć swoje zachodnie granice zawarł także sojusz z Norwegią. Książęta wielu ruskich dzielnic pozostawali z nim w zgodzie albo stosowali się do jego życzeń – dysponując słabymi siłami nie ośmielali się snuć przeciw niemu jakichkolwiek intryg. W wielu wypadkach Aleksander umacniał swoje wpływy poprzez umiejętne kojarzenie małżeństw. Swoją pozycję uważał na wystarczająco silną, że pozwolił braciom wrócić z wygnania, czego wcześniej na Rusi raczej nie praktykowano.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-book Marcina Sałańskiego pt. „Wielcy polskiego średniowiecza”:

Autor: Marcin Sałański
Tytuł: „Wielcy polskiego średniowiecza”

ISBN: 978-83-65156-09-9

Wydawca: Michał Świgoń PROMOHISTORIA (Histmag.org)

Stron: 71

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

5,9 zł

(e-book)

1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Uwaga, wyświetliliśmy tylko ostatnio opublikowane komentarze. Zobacz wszystkie komentarze!

Chyba pomyliłem adresata postu... Więc powtórzę generalnie:
1. Bitwa nad Newą, ze względu na źródła, jest delikatnie mówiąc wątpliwa.
2. Lodowe Pobojowisko jest zaś takim samym faktem historycznych jak Wasserschlacht von Frankfurt.
3. Jakaś bitwa niewielkiej wagi na Lichym Polu... przepraszam, Psim Polu, prawdopodobnie się odbyła na Psim Polu lub gdzie indziej.. (Anonim zwany Gallem.) Problem nie jest z tą bitwą a z mistrzem Wincentym.
4. Samsonowicza i Tazbira proszę cytować tak, aby można było polemizować.
5. Proszę nie mylić Szwedów z Kawalerami Mieczowymi.
6. Artykuł trochę hagiograficznie, tj. w starym duchu, odstaje od krytycznej wiedzy historycznej.



Odpowiedz

Gość: Grand |

Powitać! Przede wszystkim powinno się pamiętać o tym, że faktycznie bitwa na lodzie została zanadto wyolbrzymiona w czasach stalinizmu. Widać to na przykładzie słynnego filmu Eisensteina "Aleksander Newski". Swoje dzieło stworzył, gdy istniało realne zagrożenie ze strony III Rzeszy. Nic więc dziwnego, że film przybrał podtekst polityczny, ukazujący wielką wygraną "bohaterskich Rusinów" nad "ciemnymi Teutonami". Aczkolwiek ważnym skutkiem owej batalii było podpisanie pokoju. Chociaż trudno mi ją jednoznacznie porównać z bitwą nad Newą 1240, kiedy to Newski odniósł na swój sposób spektakularne zwycięstwo.



Odpowiedz

@ Gość: Gość: Grand Nie pomylili ci się z Kawalerami Mieczowymi Szwedzi?



Odpowiedz

Gość: bartensteiner |

Ab ovo. Zanim rozstrzygnie się ilu Niemców pokonał Aleksander Newski na jeziorze Pejpus, warto byłoby wskazać źródło(a) wiedzy o tym, że taka bitwa rzeczywiście się odbyła, czy też, że informacje o niej są tylko mitem, wytworem jakiegoś usłużnego wobec władcy dziejopisa. Przyznaję - nie czytałem wskazanej publikacji Biskupa i Labudy, a informację o 7 rycerzach przeczytałem w jakimś artykule. A teraz anegdota dotycząca podobnego wydarzenia. Dwaj nasi zasłużeni profesorowie, Samsonowicz i Tazbir, w swej wspólnie napisanej popularnej historii Polski napisali, że w 1109 r. na Psim Polu odbyła się legendarna, zwycięska dla Polaków bitwa. Zadowolili tym wszystkich, bo przymiotnik "legendarna" ma co najmniej 2 znaczenia: pierwsze - baśniowa, wymyślona(dla tych, co wiedzą, że jej nie było) i drugie - sławna, kultowa (dla tych co wierzą, że było to tak wielkie zwycięstwo, że aż godne kultu!).



Odpowiedz

Gość: MKN |

Trochę się pogubiłem geopolitycznie i czuję niedosyt. Poza tym świetna robota. Dzięki.



Odpowiedz

Gość: Michał Kozłowski |

M. Biskup, G. Labuda, Dzieje Zakonu Krzyżackiego w Prusach, Gdańsk 1986, s. 132 - poległo ok. 20 rycerzy-zakonników i ok. 400 wojowników. Bitwa na Psim Polu to mit historiograficzny. Jeżeli bitwa na jeziorze Pejpus była drobną potyczką - to z jakiej przyczyny Nowogród zawarł pokój z Zakonem? Relikwie Newskiego są w wielu miejscach: najwięcej (jeśli są rzeczywiście ocalały) w Ławrze Aleksandra Newskiego w Sankt-Petersburgu. W Polsce od 2003 roku w Cerkwi św. Aleksandra Newskiego w Sokółce.



Odpowiedz
Michał Kozłowski

Historyk bez afiliacji, mediewista. Zajmuje się historią Bizancjum oraz historią historiografii. Publikował m.in. w „Kulturze Liberalnej”, „Mówią Wieki”, „Nowym Filomacie”, „Studiach z Dziejów Rosji i Europy Środkowej”, „Studiach i Materiałach Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej”. Ostatnio opracował przypisy i Bibliografię prac Ihora Ševčenki za lata 1938–2010 do książki Zakorzeniony kosmopolita. Ihor Szewczenko w rozmowie z Łukaszem Jasiną (Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wchodniej 2010). Obecnie zajmuje się recepcją prac historyka Oskara Haleckiego.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org