Opublikowano
2012-06-10 09:30
Licencja
Wolna licencja

Konstantyn IX Monomach – cesarz Wielkiej Schizmy

11 czerwca 1042 roku na tron cesarski w Konstantynopolu wstąpił Konstantyn IX Monomach. Jego rządy przypadły na niezwykle trudny czas w historii Bizancjum. Jak oceniać tego władcę? Schzimatyk, reformator czy zwykły nieudacznik?


Strony:
1 2 3

Konstantyn IX Monomach Konstantyn Monomach urodził się około roku 1000 w prominentnej arystokratycznej rodzinie blisko spokrewnionej z możnymi rodami Sklerosów i Argyrosów. Znaczną pozycję posiadał Konstantyn już za panowania cesarza Romana Argyrosa (1028–1034), jednak za panowania kolejnego cesarza, Michała IV Paflagończyka (1034–1041), musiał udać się na wyspę Lesbos na wygnanie jako uczestnik spisku Konstantyna Dalassena. Powrócił z niego za panowania Zoe i Teodory (1042). 11 czerwca 1042 roku został mężem niemłodej już Zoe (ur. ok. 978, zm. 1050), a następnego dnia objął władzę cesarską.

Jego panowanie to czas postępującego rozkładu armii bizantyńskiej. Miejsce dawnych żołnierzy, chłopów z Azji Mniejszej, zajęły na dobre oddziały zaciężne. Składały się one głównie ze skandynawskich i ruskich Waregów oraz z normańskich awanturników z południowej Italii.

Bunty

Na początku panowania cesarz musiał stawić czoła słynnemu wodzowi bizantyńskiemu Jerzemu Maniakesowi. Ten zdobywca Edessy z 1032 roku postawił sobie w tym czasie za cel odzyskanie z rąk Arabów wschodniej Sycylii. W 1042 roku zdobył Messynę i Syrakuzy. W końcu, po nieudanej próbie buntu podjętej przez uzurpatora Argyrosa, który w lutym 1042 roku, w Bari, ogłosił się przy poparciu Normanów duksem, Maniakes sam wzniecił rebelię, czego powodem było odebranie mu dowództwa. Nie pogodziwszy się z tą decyzją, wódz pozwolił wojsku obwołać się cesarzem. Wydawało się, że droga do Konstantynopola stoi dla niego otworem. Jego popularność w połączeniu z nieudolnością Konstantyna wydawały się gwarantować objęcie władzy przez tego energicznego wodza.

Wojska Jerzego Maniakesa zdobywają Edessę

Nieoczekiwanie jednak po przeprawie na Bałkany bunt Jerzego Maniakesa zakończył się klęską i śmiercią uzurpatora w bitwie niedaleko Tesaloniki w 1043 roku. Raniony strzałą, Maniakes spadł z konia w czasie walki, a jej rezultat sprawił, iż Bizancjum straciło jednego ze swych najwybitniejszych wodzów.

Od tego czasu cesarz Konstantyn nie darzył sympatią ludzi wywodzących się z kręgów arystokracji wojskowej. Wyjątek stanowił pozyskany przeciw Maniakesowi Longobard Argyros, który znalazł się wśród bliskich współpracowników cesarza. Ten wódz sił bizantyńskich w Italii stał się głównym powiernikiem cesarza w polityce zachodniej. Odnosił się z sympatią do przymierza z Rzymem wymierzonego przeciwko wpływom niemieckim i normańskim.

Jarosław I Mądry Latem 1043 roku Konstantynopol został nieskutecznie zaatakowany przez flotę ruską. Atak zbiegł się z rebelią Maniakesa, nie ma jednak dostatecznego powodu, aby mówić o porozumieniu pomiędzy uzurpatorem a Rusami. Obie strony działały raczej niezależnie, a śmierć Maniakesa nie wpłynęła na plany Rusów. Przyczyny ich ekspedycji na Konstantynopol nie są dostatecznie jasne, ale przypuszcza się, że domagali się oni uznania pełnej niezależności.

Wyprawa została solidnie przygotowana (oddziały wareskie werbowano aż w Skandynawii), a jej dowódcą był Włodzimierz, syn księcia Jarosława Mądrego. Bizantyńczycy tradycyjnie użyli przeciw wrogiej flocie ognia greckiego. Wojownicy ruscy, którzy wysiedli na brzeg, zostali okrążeni, a następnie oślepieni. Ostatecznie w 1045 roku zawarto porozumienie z księciem kijowskim Jarosławem Mądrym (1019–1054). Na jego mocy w 1046 roku doszło do ślubu Marii, córki Konstantyna IX Monomacha, z Wsiewołodem, młodszym synem Jarosława Mądrego. Za straty poniesione podczas wojny z 1043 roku Bizancjum zgodziło się wypłacić odszkodowanie, które miało zostać przekazane do ruskiego klasztoru na Świętej Górze Athos. Niestety, posiadamy niewiele informacji dotyczących stosunków bizantyńsko–ruskich w dobie panowania Konstantyna IX po śmierci Jarosława Mądrego w 1054 roku.

Prestiż Monomacha wzrósł ponownie po stłumieniu w 1044 roku buntu na Cyprze. Kolejna rebelia wybuchła w 1047 na Bałkanach, a na jej czele stanął Leon Tornikes, dość popularny w Adrianopolu Ormianin. Jego bunt przybrał jeszcze większe rozmiary niż wcześniejsza uzurpacja Maniakesa, zyskał bowiem poparcie ludności Macedonii i Tracji. Na dobrą sprawę jedynie brak zdecydowania uniemożliwił uzurpatorowi zdobycie Konstantynopola podczas jego oblężenia. Po klęsce pod Rodestem buntownika ujęto i oślepiono 2 grudnia 1047 roku. Do końca panowania Monomacha nie było już kolejnych uzurpacji. Lojalność ludności stolicy zagwarantowała Konstantynowi przewagę nad wszelkimi potencjalnymi rywalami.

Na Wschodzie i Zachodzie

Aleksy IV Angelos – książę, który zgubił Bizancjum? (cz. 1)

Czytaj dalej...
Skomplikowana była sytuacja na podbitych trzydzieści lat wcześniej ziemiach bułgarskich, gdzie znalazła się dość duża grupa koczowniczych Pieczyngów. Przekroczenie przez nich Dunaju w 1048 roku spowodowało kilka klęsk armii bizantyńskiej. Cesarz musiał ostatecznie pogodzić się z ich obecnością na tym terenie, co zauważalnie osłabiło pozycję Bizancjum na Bałkanach. Dopiero w 1053 roku zawarto z Pieczyngami trzydziestoletni pokój. Koczownicy zostali na terenie Bułgarii na własnych prawach, nie udało się nadać im statusu bizantyńskich kolonistów wojskowych. Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-book Marcina Sałańskiego „Wyprawy krzyżowe. Zderzenie dwóch światów”:

Autor: Marcin Sałański
Tytuł: „Wyprawy krzyżowe. Zderzenie dwóch światów”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-934630-5-3

Stron: 76

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

5,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Michał Kozłowski

Historyk bez afiliacji, mediewista. Zajmuje się historią Bizancjum oraz historią historiografii. Publikował m.in. w „Kulturze Liberalnej”, „Mówią Wieki”, „Nowym Filomacie”, „Studiach z Dziejów Rosji i Europy Środkowej”, „Studiach i Materiałach Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej”. Ostatnio opracował przypisy i Bibliografię prac Ihora Ševčenki za lata 1938–2010 do książki Zakorzeniony kosmopolita. Ihor Szewczenko w rozmowie z Łukaszem Jasiną (Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wchodniej 2010). Obecnie zajmuje się recepcją prac historyka Oskara Haleckiego.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org