Opublikowano
2015-02-08 16:22
Licencja
Wolna licencja

Konstantyn XI Paleolog - ostatni cesarz bizantyński

Ostatni cesarz bizantyński to postać tragiczna. Marzył o koronie i wielkiej potędze, a gdy ją zdobył, rozpaczliwie walczył o zachowanie ponadtysiącletniego dziedzictwa. W końcu, znalazł śmierć na ulicach swojej stolicy...


Strony:
1 2 3

Zobacz też: Bliski Wschód - miejsce starcia cywilizacji? [historia, artykuły, publicystyka]

Konstantyn XI Urodził się w 8 lutego w 1405 roku, był synem cesarza Manuela II (1391-1425) i Heleny Dragasz, córki Konstantyna Dragasza, władcy państewka w południowej Bułgarii. Młody Konstantyn był jednym z sześciu synów cesarskiej pary. W młodości dostał jako apanaż Selymbrię i sąsiadujące z nią miasta w Tracji. W 1427 roku udał się na Peloponez, aby pomóc swemu bratu Janowi VIII (1425-1448) w podboju znajdujących się tam posiadłości francuskich.

Mariaże

W marcu 1428 roku, Konstantyn zawarł polityczne małżeństwo z bratanicą Carla Tocco, władcy Epiru i dużej części zachodniej Grecji. Jako posag otrzymał ziemie rodziny Tocco na Peloponezie. Nie wiemy, w jakim wieku była panna młoda, natomiast Konstantyn miał wówczas 23 lata. Młoda księżniczka Magdalena Tocco, przechrzczona w czasie ślubu na Teodorę, umarła bezdzietnie w dwa lata później w zamku Saint-Omer. Nie urodziła mu dziecka. Jej zwłoki przewieziono do Mistry i nie ma śladu, aby odmówiono im pochówku prawosławnego. Ślub Magdaleny z Paleologiem był efektem zwycięstwa Bizantyńczyków nad łacinnikami. Drugie małżeństwo zawarł w 1441 roku w wieku 36 lat. Drugą jego żoną była Katarzyna Gattilusio, córka władcy wyspy Lesbos. Nowa żona nie opuściła de facto środowiska z którego pochodziła. Ślub odbył się na Lesbos, gdy zaś świeżo poślubiona małżonka wyruszyła w podroż z Konstantynem, dotarła tylko do Lemnos i tam zmarła. Pochowano ją w Palaiokastro na Lemnos. Można wnosić, że nie zmieniła wiary, ponadto jej ślub odbył się już po podpisaniu unii florenckiej w 1439 roku, w której kościół bizantyński uznał zwierzchnictwo papiestwa.

W Grecji

Władysław III Warneńczyk Konstantyn Paleolog zatrzymał ziemie na Peloponezie, która wniosła w posagu jego pierwsza żona i stworzył z nich bazę, z której planował podbicie reszty półwyspu. Po jakimś czasie Konstantyn zamienił swoje posiadłości w Tracji na Mistrę, położoną na Peloponezie. Podbój francuskiej części Peloponezu, za wyjątkiem czterech miast weneckich: Argos, Nauplii, Krotonu i Modonu, zakończył się w 1433 roku. Konstantyn planował również najpewniej aneksję Attyki i Beocji rządzonej przez Florentczyków. W 1444 roku, zachęcony sukcesami Jana Hunyadiego na Bałkanach pomaszerował na północ z Koryntu. W ten sposób opanował całe terytorium dawnej antycznej Grecji aż po góry Pindos. Nie zdołał jedynie opanować Akropolu w Atenach. Tam osaczony książę Aten Nerio II Acciaiuoli (1435–1439, 1441–1451) wezwał na pomoc Turków Osmańskich.

Mniej więcej w tym samym czasie sułtan Murad II (1421-1451) odniósł pod Warną wspaniałe zwycięstwo na połączonymi oddziałami polsko-węgierskimi. W 1446 roku turecki władca samodzielnie powiódł armię do Grecji. Konstantyn wycofał się do muru Heksamilion, który oddzielał Peloponez od reszty Grecji w rejonie Koryntu. Po dwóch tygodniach silnego bombardowania Turcy przedarli się przez mury. Sułtan zburzył nowy mur i skierował się na Patras i Clarenzę. Następnie wycofał się, wymusiwszy na Konstantynie i jego bracie despotesie Tomaszu hołd wasalny oraz roczny haracz.

Droga na tron

W chwili śmierci Jan VIII, Konstantyn znajdował się w Mistrze. Jego brat Tomasz był w drodze do Konstantynopola. Na pewno był tam już 13 listopada 1448 roku. Tronu cesarskiego w Konstantynopolu domagał się również ich brat – Demetriusz. Stara cesarzowa Helena, matka całej trójki, nalegała na proklamowanie cesarzem Konstantyna, najstarszego żyjącego syna. Wysłano też poselstwo do sułtana, aby poinformować go o wstąpieniu na tron Konstantyna. Murad II udzielił swej aprobaty. 6 stycznia 1449 roku Konstantyn został obwołany cesarzem. Wbrew temu co pisze Steven Runciman, nie doszło do oficjalnej koronacji. Ceremonia taka musiałby odbyć się w Konstantynopolu. To mogłoby napotkać na duże trudności. Aktualny patriarcha bizantyńskiej stolicy Grzegorz III Mammas (1443-1450) był bowiem bojkotowany przez większość duchowieństwa, jako zwolennik unii kościelnej. Atakowany przez opozycję antyunijną w 1450 roku opuścił Konstantynopol i udał się na dobrowolną emigrację do Rzymu.

Konstantynopol w czasach bizantyńskich

Konstantyn przybył do cesarskiej stolicy 12 marca 1449 roku, odbywając podróż ze swą świtą z Morei na katalońskich galerach. W kilka dni później mianował swoich braci, Demetriusza i Tomasza despotesami Morei. Nowy cesarz miał teraz prawie czterdzieści pięć lat. Nie znamy dokładnego opisu jego wyglądu. Nie interesował się on w żaden sposób specjalnie sprawami intelektualnymi, choć przyjaźnił się z filozofem Plethonem w Mistrze. Próbował na początku rządów zjednać zarówno zwolenników jak i przeciwników unii kościelnej z Rzymem. Szukał też trzeciej żony. Zapewne, aby ułagodzić antyłacińskie stanowisko opozycji, za namową matki postanowił znaleźć sobie żonę w świecie prawosławnym. W 1450 roku wierny powiernik cesarza – historyk Jerzy Sfrantzes został wysłany do Gruzji i cesarstwa Trapezuntu. Obie misje z rożnych względów skończyły się niepowodzeniem, przede wszystkim problemem było to, że nie zdołano znaleźć kolejnej żony dla cesarza. Niedługo później negocjowano co prawda małżeństwo cesarza z córką doży Wenecji Franciszka Foscari (1423–1457), ale bez powodzenia. Obie misje nie były łatwe, bo w godzinie śmiertelnego zagrożenia Bizancjum bardzo trudno było znaleźć partnera politycznego, na którym dałoby się oprzeć w decydującym boju o przetrwanie państwa. Nawet w ostatniej chwili przed upadkiem Konstantynopola próbowano wybrnąć z patowej sytuacji, ale bezskutecznie. Wszelkie oferty matrymonialne utknęły w martwym punkcie. Konstantyn, czyniąc starania o trzecią żonę, liczył przede wszystkim na jej posag, który wzbogaciłby państwową kasę. To wsparcie pozwoliłoby mu na przeprowadzenie koronacji w Hagia Sofia. Konstantyn został bowiem ogłoszony cesarzem w Mistrze, a do koronacji nie doszło również dlatego, że nowy władca… nie miał na nią pieniędzy.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość |

"Urodził się w 8 lutego w 1405 roku", tsa



Odpowiedz

Gość: gość |

Jak może zostać uznany za świętego skoro podpisał unię florencką z Kościołem Katolickim? Nie był też jedynym władcą bizantyńskim, który zginął w walce zob. Walens w 378 czy Nicefor I w 811.



Odpowiedz

Gość: Grand |

Konstantyna bez wątpienia zapamiętano nie tylko jako ostatniego cesarza, ale również jedynego władce bizantyjskiego, który walczył i zginął jak zwykły żołnierz. Godnie zakończył swój żywot, chociaż wiedział, że nie zdoła uratować tego, czego dokonali jego przodkowie. Ciekawe czy któregoś dnia zostanie oficjalnie uznany przez cerkiew za świętego.



Odpowiedz

Gość: mbbaran |

Z ciekawości: czy Konstantyn tradycyjnie był Porfirogenetą?



Odpowiedz

Gość: Lena |

Ciekawy artykuł, ale dobre wrażenie psują nieco literówki. Szczególnie ta, na samym początku drażni...



Odpowiedz
Michał Kozłowski

Historyk bez afiliacji, mediewista. Zajmuje się historią Bizancjum oraz historią historiografii. Publikował m.in. w „Kulturze Liberalnej”, „Mówią Wieki”, „Nowym Filomacie”, „Studiach z Dziejów Rosji i Europy Środkowej”, „Studiach i Materiałach Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej”. Ostatnio opracował przypisy i Bibliografię prac Ihora Ševčenki za lata 1938–2010 do książki Zakorzeniony kosmopolita. Ihor Szewczenko w rozmowie z Łukaszem Jasiną (Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wchodniej 2010). Obecnie zajmuje się recepcją prac historyka Oskara Haleckiego.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org