Opublikowano
2018-12-23 10:23 (akt. 2018-12-27 08:23)
Licencja
Wolna licencja

Powstanie wielkopolskie 1918 – sukces wielkopolskiego społeczeństwa

(strona 3)

Powstanie wielkopolskie rozpoczęło się 27 grudnia 1918 roku – po godzinie 16:00 na ulicy Wilhelmowskiej w Poznaniu padły jego pierwsze strzały. To dzięki temu zrywowi Wielkopolska została włączona w granice niepodległego państwa polskiego.


Strony:
1 2 3

Zmęczone ogromnie, ale pełne entuzjazmu

Mundur żołnierza Armii Wielkopolskiej (fot. Maciej Szczepańczyk, opublikowano na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported). Rolę kobiet dostrzeżono już podczas przedpowstańczego Sejmu Dzielnicowego. Na łamach „Kuriera Poznańskiego” odnotowano:

Zasada demokratyczna przyznała także kobietom-obywatelkom równe prawa polityczne. Nie wątpimy, że wydatny udział licznych niewiast, reprezentujący polski świat kobiecy naszych miast, miasteczek i wiosek, doda obradom gorącości, uczuć i sumienności pracy, jaką odznaczają się nasze Polki. Szczególnie w światach oświatowych, które zajmą wielką część obrad, głos kobiet musi zaważyć na szali.

Podczas powstania wielkopolskiego kobiety udowodniły, że ich udział jest istotny nie tylko podczas dyskusji o oświacie. W kilku punkach Poznania (m.in. w Bazarze oraz na Dworcu) członkinie Czerwonego Krzyża kierowały powstańczymi kuchniami. Kobiety pomagały także przy umundurowaniu – przerabiały mundury pruskie, usuwając obce symbole oraz przyszywając biało-czerwone kokardy i opaski. Odpowiadały także za łączność, służyły w służbach medycznych oraz pracowały przy produkcji leków i opatrunków. Pomagały bez względu na status społeczny i sytuację materialną. W dziesiątą rocznicę wybuchu powstania „Kurier Poznański” wspominał: „Ubogie kobiety oddawały ostatnie woreczki mąki i cukru, znosiły po pół bochenków chleba, nawet kromkę, co kto mógł dla poznańskiego powstańca”.

Halina Dreyza, która pracowała przy aprowizacji, tak wspominała swoją służbę:

Gotowałyśmy tam [w piwnicach Zamku, gdzie mieściła się jedna z kuchni - A.Ł.] w olbrzymich kotłach i stale trzeba było mieszać, bo coś się przypalało. A potem żołnierze grymasili i nie chcieli jeść […] najbardziej męczące było przesuwanie kotłów na płycie kuchennej, gdyż wskakiwało się na rozpalony piec i ciągnęło kocioł. W piwnicach były ustawione długie stoły i ławy i tam bez przerwy wydawano posiłki. Spieszyłyśmy na nasz punkt, jak było jeszcze ciemno, i wracałyśmy do domu, kiedy zapadał już zmierzch. Zmęczone ogromnie, ale pełne entuzjazmu.

Wkład kobiet w wydarzenia przełomu 1918/1919 roku został należycie doceniony. Pierwsze odznaczenie powstania wielkopolskiego przeznaczone zostało właśnie dla nich – w kwietniu 1919 roku ustanowiono odznakę „Wielkopolska Matkom Poległych”. Dla porównania, Wielkopolski Krzyż Powstańczy ustanowiono dopiero w 1957 roku.

Powstanie: Post scriptum

Profesor Przemysław Matusik:

w moim przekonaniu powstanie  istotnie wpłynęło na ostateczny wynik konferencji paryskiej, która przyznała większą część Wielkopolski państwu polskiemu, co bez wcześniejszego opanowania tych terytoriów bynajmniej nie było – przynajmniej w takim wymiarze – przesądzone.

11 listopada 1918 i odzyskanie niepodległości przez Polskę

Czytaj dalej...
16 lutego podpisano rozejm w Trewirze. Widniała w nim nazwa „Front Wielkopolski”, a armia powstańcza została uznana za wojsko sprzymierzone. Niecały rok później, 13 stycznia 1920 roku Dowództwo frontu wydało rozkaz do rozpoczęcia przejmowania zajmowanych dotąd przez Niemców terytoriów. Ostatecznie został on zlikwidowany 8 marca 1920 roku. Znane były już wówczas postanowienia z konferencji w Wersalu, na mocy której przyznano Wielkopolskę Polsce.

Powstanie Wielkopolskie obecne jest w poznańskiej przestrzeni nie tylko przy okazji samej rocznicy. Widać to chociażby w nazwach ulic i wielu tablicach upamiętniających walki. Przy ulicy Paderewskiego znajduje się pomnik 15 Pułku Ułanów Poznańskich, którzy brali udział w zdobyciu Ławicy. Ulica, przy której śmiertelnie postrzelona została pierwsza ofiara powstania, dziś nosi jej imię – Franciszka Ratajczaka.

Apel na pl. Wolności w Poznaniu z okazji 15-lecia wybuchu powstania wielkopolskiego (fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji, 1-P-3307-6).

Wielkopolska odegrała niezwykle istotną rolę w pierwszych latach II Rzeczpospolitej. Jak tłumaczy Matusik:

Wyzwolona, a co trzeba podkreślić —  nie zniszczona wojną Wielkopolska, stała się ważną podporą państwa polskiego; to poznańskie banki finansowały w dużej mierze działalność rządu Paderewskiego, a 70-tysięczna Armia Wielkopolska, doskonale uzbrojona i wyposażona, stanowić miała najlepszą część wojska polskiego; jej pierwsze formacje już wiosną 1919 roku wsparły walczących w Galicji Wschodniej, następnie zapisały piękną bojową kartę w walkach z bolszewikami, także w wojnie 1920 roku. Jednocześnie Wielkopolanie czynnie wspierali ruch polski na Śląsku, dostarczając mu świetnie przygotowanych i bitnych kadr. Tak więc znaczenie Powstania Wielkopolskiego zdecydowanie wykracza poza regionalny wymiar, jest istotnym wkładem w budowę niepodległego państwa polskiego.

Za pomoc w przygotowaniu artykułu dziękuję prof. Przemysławowi Matusikowi i mgr Alinie Kucharskiej.

Ważne linki:

Bibliografia:

  • Kucharska Alina, „One w nim brały udział nadzwyczaj żywy”. O udziale kobiet w powstaniu wielkopolskim, „Kronika Miasta Poznania” nr 2018/3 „1918. Od rewolucji do Powstania”, pod red. Przemysława Matusika, Poznań 2018;
  • Matusik Przemysław, Co się wydarzyło 27 grudnia, „Kronika Miasta Poznania” nr 2018/3 „1918. Od rewolucji do Powstania”, pod red. Przemysława Matusika, Poznań 2018;
  • Rezler Marek, Powstanie Wielkopolskie 1918-1919: spojrzenie po 90 latach, Rebis, Poznań 2008;
  • Wielkopolanie ku Niepodległej – w stulecie zwycięskiego powstania 1918-1919 roku. Katalog wystawy, Wielkopolskie Muzeum Niepodległości w Poznaniu, Poznań 2018.

Redakcja: Tomasz Leszkowicz

Bez Twojej pomocy nie będziemy mogli dalej popularyzować historii! Wesprzyj naszą działalność już dziś!


Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.
Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Jakub Staszak |

Tekst powtarza podstawowy błąd mówienia o powstaniu wielkopolskim. Jest to perspektywa patrzenia na powstanie z Poznania. Wtedy mamy powstanie niewiele większe od rozbrajania Niemców w Warszawie: 27 grudnia 1918 strzelanina pod Bazarem i Prezydium Policji, 6 stycznia 1919 szturm na Ławicę, a potem to już defilada przed Muśnickim ze zdjęciami Gregera. Tymczasem powstanie wielkopolskie to 52 dni walk z użyciem ciężkiej artylerii po obu stronach na froncie od Inowrocławia, przez Szubin, Rynarzewo, Nakło, Zbąszyń, Kargową, Leszno, Rawicz, Krotoszyn aż pod Kępno, to ok. 2000 poległych powstańców i około 1500 poległy Niemców (tak, straty niemieckie na poziomie strat niemieckich z powstania w Warszawie w 1944!). Tyle, że z Poznania tego nie widać. Z Poznania nie widać, że pierwszy oddział polskiego wojska powstań już w nocy z 8 na 9 listopada 1918 - bo powstań na prowincji. Nie widać z Poznania, że pierwsze użycie artylerii wielkopolskiej to nie uderzenie na Ławicę, tylko też prowincja - dzień wcześniej uderzenie na Mroczę pod Nakłem. Z perspektywy Poznania nie widać walk o Szubin, walk ulicznych w Inowrocławiu czy Wolsztynie, walk o utrzymanie linii Noteci, walk pod Zbąszyniem i Łomnicą, obrony Kargowy, długotrwałych walk na przedpolach Leszna, uderzeń na Rawicz i niemieckiej kontrakcji, obrony Krotoszyna czy walk na kierunku kępińskim. O tym nie piszą poznańscy publicyści. Wręcz przeciwnie, z jakiegoś powodu usiłują udawać, że powstanie wygrano jakimś na poły magicznym sposobem bez uporczywych i długotrwałych walk na froncie.

A przy okazji, wybory do Polskiego Sejmu Dzielnicowego to nie pierwszy raz udziału kobiet w wyborach w Wielkopolsce, tylko pierwszy raz w historii polskiego parlamentaryzmu. Instrukcja wyborcza to połowa listopada 1918, na miesiąc przed ordynacją do Sejmu Ustawodawczego.



Odpowiedz
Agata Łysakowska

Studentka Międzyobszarowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych i Społecznych na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Interesuje się historią nowożytną (ze szczególnym uwzględnieniem dziejów Pomorza Zachodniego), a także historią filmu. Jest również miłośniczką kultury hiszpańskiej.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org