Opublikowano
2014-09-12 11:28
Licencja
Wolna licencja

Reformacja w Skandynawii. Cz. II: Dania, Norwegia, Islandia

Tak jak w Szwecji i Finlandii, reformacja w Danii przebiegała w miarę spokojnie. Norwegia i Islandia nie były jednak przyjaźnie nastawione do nowych idei i zostały do nich „przekonane” siłą.


Strony:
1 2 3

Przeczytaj pierwszą część artykułu: Reformacja w Szwecji i Finlandii.

Chrystian II (portret anonimowego autorstwa, przełom XV i XVI wieku) Początek lat 20. XVI wieku był burzliwym okresem w historii Danii. Ostatni władca unii kalmarskiej, znany z despotycznych pobudek Chrystian II Oldenburg, został w 1523 roku obalony przez księcia Szlezwiku i Holsztynu, Fryderyka. Wstąpił on na duński tron jako Fryderyk I. Zmarł on jednak w 1533 roku, pozostawiając rozbite i walczące ze sobą społeczeństwo. Dopiero jego następca, Chrystian III (1534–1559) zapanował nad sytuacją wewnętrzną w Danii.

Duński Kościół był wówczas bardzo zamożny. Aż 30% ziemi w państwie znajdowało się w rękach duchownych, którzy bogacili się również na dziesięcinach, np. biskup Roskilde rocznie zyskiwał dzięki nim do 10 tysięcy ton zboża. Zazdrośnie patrzyła na to szlachta, która w XV wieku zapewniła sobie wyłączne prawo mianowania biskupów (lokalna szlachta grupowo decydowała o obsadzie wakującego stanowiska; biskupami często zostawały osoby świeckie, które po wyborze mianowały administratorami dóbr swoich krewnych), a także do zarządzania majątkami klasztorów żeńskich. Kościelni dostojnicy poniekąd zapomnieli o swojej misji, tj. ewangelizacji, koncentrując się na pomnażaniu swoich bogactw. Często nie posiadali też odpowiedniego przygotowania do pełnionej funkcji. Ich mniej lub bardziej ścisła więź ze szlachtą powodowała powiększanie się przepaści pomiędzy nimi a prowincjonalnym, niższym duchowieństwem. Zeświecczenie stanu i chciwość możnych spowodowały wzrost krytycyzmu względem Kościoła wśród społeczeństwa duńskiego, tym bardziej że informacje o nadużyciach bardzo szybko się rozprzestrzeniały.

Pierwsi reformatorzy w Danii

Na taki właśnie grunt padały nowe religijne poglądy, których rozprzestrzenianiu sprzyjało to, że południowa Dania była zasiedlona w dużej mierze przez Niemców. Jednym z pierwszych krytyków duńskiego kościoła był karmelita Paulus Helie (Poul Hegelsen), aczkolwiek jego postawa była bardziej konserwatywna niż oparta na reformacji. Początkowo popierał Marcina Lutra, jednak bardzo szybko uznał, iż idee przez niego głoszone prowadzą do rozłamu w Kościele, a nie właściwej reformy.

Przeczytaj też:

Jeszcze za panowania Chrystiana II w Kopenhadze przebywało dwóch głosicieli luteranizmu: Martin Reinhardt i Andreas Karlstadt. Obaj wygłaszali swoje kazania w duchu nowego wyznania, jednak król nie planował wówczas zerwania z Rzymem, przez co Karlstadt opuścił Kopenhagę. Po swej ucieczce z Danii Chrystian II właśnie jemu zlecił tłumaczenie Biblii na język duński. W 1524 ukazał się przekład Ewangelii oraz Listów Apostolskich, który podobno był kiepskiej jakości. Lepsze tłumaczenie, tym razem już całego Nowego Testamentu wydano w Antwerpii w roku 1529. Było ono w użyciu na wszystkich ziemiach duńskich, również w Norwegii i Islandii. Jego autorem był kanonik z Lundu Christian Pedersen, duchowny wykształcony w Paryżu. Jeszcze podczas studiów opublikował wiele zbiorów modlitw, kazań i prac z zakresu historii Kościoła. Po powrocie do Danii, oprócz Nowego Testamentu, przełożył również psalmy przypisywane Dawidowi z biblijnej Księgi Psalmów oraz liczne luterańskie pisma.

Zerwanie z Rzymem

Fryderyk I (portret anonimowego autorstwa, XVI wiek) Następca Chrystiana, Fryderyk I jawnie wspierał rozwój luteranizmu. Główną bramą dla reformacji była prowincja Schleswig, gdzie prawdopodobnie już w 1522 roku nauczał w duchu luterańskim Hermann Tast. Do kraju przybywało coraz więcej osób głoszących nową wiarę, m.in. były mnich Hans Tausen, rozpowszechniający od 1526 roku reformacyjne idee w Viborgu (Jutlandia). Kształcił się w Rostocku oraz w Kopenhadze, gdzie nawiązał kontakt z Paulusem Helie, przez półtora roku przebywał w Wittenberdze. Z czasem zyskał opinię „duńskiego Lutra”. Nadal tłumaczył pisma inicjatora reformacji, publikował także własne. Także młodzi klerycy i studenci kształcący się zagranicą powracali do Danii będąc pod wpływem humanistycznych oraz reformacyjnych poglądów. Król bardzo szybko wykorzystał szerzenie się tych nurtów: na zjazdach stanów w latach 1525–1527 podjął szereg decyzji, które sprowadziły się w istocie do zerwania z Rzymem. Ofiary pieniężne, które wysyłano do Watykanu, odtąd miały pozostawać w kraju, a nominacje biskupie zatwierdzał prymas Danii, nie zaś jak wcześniej papież. Katolicki kler usiłował przekonać monarchę do zniszczenia luterańskiej „herezji”, jednakże bezskutecznie.

W 1528 roku w około 60 parafiach w prowincjach Haderslev i Torning wprowadzono tzw. rozporządzenie z Haderslev. Na jego mocy m.in. zniesiono celibat, a jeśli duchowny nie chciał się żenić, musiał podać zarządcy prowincji odpowiedni powód ku temu. Przyłożono też większą wagę do nauczania katechizmu oraz Słowa Bożego, do czego księża mieli się przykładać bardziej skrupulatnie niż dotychczas. Wiernym wpajano także szacunek wobec władzy oraz stale przypominano o obowiązkach wobec państwa.

Innym ogniskiem reformacji w Danii było miasto Malmö. Głównymi krzewicielami nauk Lutra byli tu ksiądz Claus Mortensen Tøndebinder oraz mnich Hans Olufsen Spandemager. Swoją działalność rozpoczęli w 1527 roku, a zadanie ułatwiało im to, iż mieli do swej dyspozycji drukarnię, dzięki czemu wydawali przetłumaczone na język duński pisma inicjatora reformacji, jego pieśni, a także oparty na Deutsche Messe Lutra nowy porządek mszy świętej.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Maja |

Bardzo ciekawy artykuł, który uzupełnił moją wiedzę na temat przyczyn reformacji.



Odpowiedz

Gość: fru |

brednie, ktore nie maja nic wspolnego z historia



Odpowiedz
Szymon Sojka

Student II roku studiów magisterskich z historii i III roku filologii rosyjskiej na Uniwersytecie Rzeszowskim. Interesuje się dziejami Wielkiego Księstwa Litewskiego, Rosji, Skandynawii oraz krajów nadbałtyckich, historią wojskowości (zwłaszcza nowożytnej), a także współczesną Białorusią oraz literaturą narodnicką.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org