Opublikowano
2014-03-25 20:38
Licencja
Wolna licencja

Sobór w Pizie, którego... nie było

Spośród wielu soborów okresu średniowiecza ten, który odbył się w Pizie w 1409 roku, nie jest uznawany za powszechny, nie został bowiem zwołany przez papieża. Dlaczego do niego doszło i jakie skutki przyniósł?


Strony:
1 2

Papież rzymski Grzegorz XII (domena publiczna). Sobór był jedynie najwyższym organem rządu kościelnego. Objawiał się on współcześnie w poczuciu korporacji stanowej. Obecnie miał się objawić w związku kardynałów z episkopatem przeciw absolutnej władzy papieskiej. Myśl odwołania się od papieża do soboru powszechnego nie była nową. Pojawiła się już dawniej w sporze Bonifacego VIII (1294-1303) z kardynałami z domu Colonnów. Jej zwolennikiem był wspomniany już Marsyliusz z Padwy. Sobór powszechny miał być jednocześnie sądem nad obu spierającymi się papieżami. Trzeba jednak pamiętać, że prawo zwołania soboru przysługiwało tylko papieżowi. Nie można się było spodziewać zgody obu na zwołanie takiego zgromadzenia. Powołano się więc na stan konieczności i przyznano w tym wyjątkowym wypadku prawo zwołania soboru kardynałom. Na stanowisku tym stał uczony kanonista Zabarella. Postępowanie to usprawiedliwiały opinie uniwersytetów paryskiego i bolońskiego.

Obaj papieże na wieść o tym, że w Pizie został zwołany sobór, odpowiedzieli zwołaniem własnych zgromadzeń. Benedykt XIII z Awinionu zwołał synod w Perpignan na południu Francji, a Grzegorz XII z Rzymu synod w Cividale koło Akwilei. Oba zgromadzenia, liczące niewielką liczbę uczestników, rychło się rozeszły i nie wywarł żadnego wpływu na sytuację soboru pizańskiego. Natomiast kardynałowie pizańscy uzyskali wiele życzliwego poparcia. Dnia 5 czerwca 1409 roku ojcowie soborowi uznali Angelo Correra, podającego się za papieża Grzegorza XII i Pedro de Lunę, podającego się za papieża Benedykta XIII, za heretyków winnych rozłamu w Kościele i ogłosili ich depozycję. Benedykt XIII nie uznał jednak tych decyzji, a poparcia nadal udzielały mu Szkocja, Hiszpania, Portugalia i hrabstwo Armagnac na południu Francji. Grzegorz XII na synodzie w Cividale ekskomunikował swoich konkurentów – Benedykta XIII i niebawem wybranego w Pizie Aleksandra V. Papież rzymski miał poparcie królestwa Neapolu, książąt Bawarii, Palatynatu Reńskiego oraz części innych księstw Rzeszy Niemieckiej.

Trzeci kandydat

Aleksander V - papież wybrany na soborze w Pizie (domena publiczna). W konklawe odbywającym się między 15 a 26 czerwca 1409 roku uczestniczyło 24 kardynałów: 14 z obediencji rzymskiej i 10 z awiniońskiej. Papieżem obrano franciszkanina, kardynała Mediolanu Piotra Philargi (ur. ok 1340), Greka pochodzącego z Krety. W początkach swojej kariery był on m.in. wizytatorem franciszkańskich klasztorów w Polsce i na Litwie, następnie wykładał teologię na Sorbonie. Dzięki poparciu księcia Mediolanu Giana Galeazzo Viscontiego (1378-1402) został biskupem Placencji (1386), Viacenzy (1388), Nawarry (1389) i Mediolanu (1402). Kardynałem został mianowany w 1405 przez rzymskiego papieża Innocentego VII (1404-1406). Nowy papież obrany na soborze 26 czerwca 1409 roku przyjął imię Aleksandra V (1409-1410). Za prawowitego papieża uznały go: Francja, Anglia, Czechy, Portugalia, Polska z Litwą, niektóre księstwa Świętego Cesarstwa Rzymskiego oraz część leżących na północy włoskich miast-państw (m.in. Florencja i Wenecja). Aleksander V został koronowany 7 lipca 1409 roku. W miesiąc później sobór został zamknięty. Papież przez listy i posłów zawiadomił dwory europejskie o objęciu rządów w Kościele. Sobór zlecił nowemu papieżowi przeprowadzenie reform, czego ten zresztą nigdy nie dokonał.

Aleksander V ekskomunikował nie uznającego jego władzy króla Neapolu Władysława I (1389-1414) i jednocześnie przekazał koronę neapolitańską Ludwikowi II, księciu Andegawenii. Wojska koalicji prowadzone przez kondotiera Muzio Sforzę i Ludwika II w styczniu 1410 rozpoczęły oblężenie Rzymu. Grzegorz XII uciekł do Gaety w królestwie Neapolu. Dzięki temu Aleksander V, który po wyborze w Pizie rezydował w Bolonii, odzyskał władzę w Rzymie, jednak 3 maja 1410 roku zmarł. Nowym papieżem został Baltazar Cossa jako Jan XXIII (1410-1415). Wśród jego kardynałów byli słynni kanoniści Zabarella i Piotr d'Ailly. Chrześcijaństwo miało nadal trzech papieży, z których ostatni był niewątpliwie osobą niegodną i pod względem kanonicznym w opinii wielu uchodził za intruza. W rezultacie nastąpił całkowity impas.

Nieudana inicjatywa

„Autentyczni święci mają na soborach małe szanse” – rozmowa z prof. Adamem Ziółkowskim

Czytaj dalej...
Sobór w Pizie, którego uczestnicy nie byli zbyt liczni, ale reprezentowali szerokie kręgi kościelne, nie zdołał przezwyciężyć schizmy. Aleksander V nie zdołał przeprowadzić reform, które zlecił mu sobór, a jego następca Jan XXIII był człowiekiem nie mającym żadnych kwalifikacji moralnych i duchowych. Impas przełamał dopiero Zygmunt Luksemburski. Jako człowiek zdolny, energiczny, ambitny i elastyczny opanował sytuację i nakłonił Jana XXIII (1410-1415) do zwołania w 1414 roku soboru w Konstancji. Działalność Zygmunta i ogólne pragnienie zakończenia schizmy zyskały powszechne uznanie w Europie. Sobór w Konstancji (1414-1418) zaczął się bez zakłóceń, przyciągnął wkrótce znaczną liczbę uczestników, miał być początkiem ostatecznego zakończenia rozłamu w zachodnim chrześcijaństwie.

Zobacz też:

Polecamy e-book Marcina Sałańskiego „Elita władzy w Królestwie Jerozolimskim (1174–1185)”:

Autor: Marcin Sałański
Tytuł: „Elita władzy w Królestwie Jerozolimskim (1174–1185)”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-934630-8-4

Stron: 85

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

6,9 zł

(e-book)

Bibliografia:

  • Abraham Roman, Udział Polski w soborze pizańskim, „Roczniki Wydziału Historyczno-Filozoficznego Polskiej Akademii Umiejętności”, 22, 1904, s. 124-157.
  • Dyl Janusz, Sobory powszechne w drugim tysiącleciu chrześcijaństwa, Biblos, Tarnów 1997.
  • Knowles David M., Obolensky Dimitri,_ Historia Kościoła_, t. 2: 600-1500, przeł. Ryszard Turzyńskim, Pax, Warszawa 1988.
  • Kumor Bolesław, Aleksander V [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 1, red. Feliks Gryglewicz, Romuald Łukaszyk, Zygmunt Sułowski, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 1973, k. 327.
  • Schatz Klaus, Sobory powszechne. Punkty zwrotne w historii Kościoła, przeł. Jerzy Zakrzewski, Wydawnictwo WAM, Kraków 2001.

Redakcja: Tomasz Leszkowicz


Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.
Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Michał Kozłowski

Historyk bez afiliacji, mediewista. Zajmuje się historią Bizancjum oraz historią historiografii. Publikował m.in. w „Kulturze Liberalnej”, „Mówią Wieki”, „Nowym Filomacie”, „Studiach z Dziejów Rosji i Europy Środkowej”, „Studiach i Materiałach Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej”. Ostatnio opracował przypisy i Bibliografię prac Ihora Ševčenki za lata 1938–2010 do książki Zakorzeniony kosmopolita. Ihor Szewczenko w rozmowie z Łukaszem Jasiną (Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wchodniej 2010). Obecnie zajmuje się recepcją prac historyka Oskara Haleckiego.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org