Opublikowano
2017-11-02 10:11
Licencja
Wolna licencja

Św. Odylon z Cluny i Zaduszki

Zaduszki (Dzień Zaduszny) wywodzą się z modlitw i mszy odprawianych za zmarłych zakonników w średniowiecznych klasztorach. Za inicjatora obchodów tego święta uważany jest św. Odylon, przełożony słynnego opactwa w Cluny.


1 2

Rzeźba przedstawiająca św. Odylona z bazyliki św. Urbana w Troyes (fot. GO69, na licencji Creative Commons CC0 1.0 Universal Public Domain Dedication) Święty Odylon (Odilon, ur. 961/962 prawdopodobnie w Owernii, zm. 1 stycznia 1049 w Souvigny) pochodził z rodziny o hrabiowskich korzeniach sięgających czasów Karola Wielkiego (768–814). Wywodziła się ona od pierwszego hrabiego Owernii (778), Itera, a w IX wieku stała się jedną z najbogatszych w tym regionie. Dzierżyła w swoim ręku duże włości w Margeride, Vivarais, Velay i Rouergue.

Ojcem przyszłego opata Cluny był Bérard, którego późniejsza historiografia kluniacka przedstawia jako potężnego pana. Odylon miał siedmiu braci i cztery lub pięć sióstr. Większość z nich wcześnie zmarła. Jedna z sióstr została opatką w Saint-Jean-d’Atun, bratanek zaś zostanie około 1050 roku biskupem Le Puy. W młodości Odylon cierpiał na paraliż nóg. Został cudownie uzdrowiony po pielgrzymce do Brioude lub Le Puy, był jednak chorowity przez całe życie. Początkowo po pokonaniu choroby uczył się i został klerykiem u kanoników św. Juliana w Brioude. W 990 roku wstąpił do opactwa w Cluny. Zgodnie ze zwyczajem wniósł „w posagu” część majątku, który pozostawił mu ojciec. Dość szybko, w wieku trzydziestu lat, został koadiutorem opata Majola, który sprawował swój urząd przez 46 lat. W 994 roku Odylon przyjął święcenia kapłańskie. Na początku stycznia 994 roku wspólnota benedyktyńska w Cluny, przy asyście 76 mnichów, wybrała go opatem klasztoru. Sprawował ten urząd do śmierci w 1049 roku, czyli aż 55 lat. Jego następca, Hugon z Semur, będzie sprawował swój urząd jeszcze dłużej: 60 lat (1049–1109). Historycy uznają, że ta długowieczność opatów była jedną z przyczyn sukcesu reformy kluniackiej.

Freski w Berzé przedstawiają Odylona jako mężczyznę niewielkiego wzrostu, na wpół łysego. Miał on być doskonałym mnichem, bardzo przywiązanym do modlitwy liturgicznej. Kładł nacisk na przywiązanie do ubóstwa. Już po swoim wyborze złożył jałmużnę na rzecz biedaków w regionu. W czasie klęski głodu w 1033 roku nakazał stopić najcenniejsze przedmioty ze skarbca w opactwie, aby przyspieszyć pomoc dla potrzebujących. Jako człowiek wykształcony, chciał zbadać historię Cluny. Historycy uważają go za największą indywidualność w historii tej kongregacji.

Odylon i reforma kluniacka

Canossa i spór o inwestyturę, którego nie było

Czytaj dalej...

Jako nowy opat Odylon kontynuował dzieło swojego poprzednika Majolusa. Reformował istniejące już klasztory i zakładał nowe. Przyczynił się do rozbudowy opactwa i rozwoju całej kongregacji kluniackiej. Za jego życia rozszerzyła się na Owernię, Alzację i Hiszpanię. Dzięki reformie klasztorów benedyktyńskich nazywany był „archaniołem mnichów”. Starał się pozyskiwać do swoich planów kolejnych papieży, biskupów i władców świeckich. Od roku 997 utrzymywał kontakty z cesarzem Ottonem III (983–1002), który niewątpliwie sprzyjał inicjatywom Odylona. Jego następca, Henryk II Święty (1002–1024), miał do nich stosunek bardziej pragmatyczny. Odylon spotkał się z nim po raz pierwszy w 1004 roku w Pawii, podczas koronacji niemieckiego władcy na króla Italii. Ich kolejne spotkania, w 1007 roku w Niemczech i w 1014 Italii, pozwoliły na nawiązanie serdecznych relacji między nimi. Wyrazem tego jest chociażby wizyta Henryka II w Cluny w 1015 roku. Cesarz ofiarował klasztorowi: złoty glob z krzyżem, płaszcz cesarski, dwa berła i złoty krucyfiks.

Przyjaźń z władcami Rzeszy nie przeszkadzała Odylonowi w zachowywaniu dobrych relacji z innymi sąsiednimi władcami. Sojusznikiem opactwa był ostatni (przed włączeniem do cesarstwa) król Burgundii, Rudolf III (993–1032). Dobre kontakty utrzymywane były także z królami Francji: Robertem II Pobożnym (996–1039) i Henrykiem I (1031–1060). Najważniejsze dla rozwoju klasztoru okazało się jednak wsparcie kolejnych papieży. Już w 998 roku opactwo otrzymało dokument protekcyjny od Stolicy Apostolskiej. Oznaczało to, że klasztor cieszy się prerogatywami, jakich nie mieli inni: wolny wybór opata oraz ochrona włości. Dzięki temu poparciu nastąpił tak gwałtowny rozwój całej kongregacji. Nie zawsze jednak można było liczyć na świeckich feudałów i protekcję papieską. Opaci podlegli Cluny powołali z inicjatywy Odylona oddziały zbrojnych. Organizowano także zgromadzenia wokół relikwiarzy z relikwiami lokalnych świętych, które wystawiano w szczerym polu. Na takie uroczystości zapraszano feudałów i rycerzy, aby zaprzysięgli, że będą czynić pokój, nie naruszając dóbr kościelnych.

Benedyktyńskie opactwo w Cluny, skąd wyszedł pierwszy impuls do reformy Kościoła (fot. Calips, na licencji GNU FDL 1.2)

Następnie od 1041 roku przy współudziale błogosławionego Ryszarda z Saint-Vanne Odylon pracował nad ustanowieniem Pokoju Bożego (Pax et Treuga Dei). Został on wprowadzony po raz pierwszy przez synod w Charroux w 989 roku. Roztaczał ochronę nad osobami słabszymi, bezbronnymi, kobietami, dziećmi, podróżnymi oraz kościołami, klasztorami i innymi obiektami. W 1027 roku na synodzie w Toulouges ustanowiono z kolei Rozejm Boży. Inicjatorem był kataloński benedyktyn Oliby, opat Ripoll. Wyznaczał on ramy czasowe bezwzględnego zawieszenia broni: od środy rano do poniedziałku wieczorem, później również w całym okresie adwentu i wielkiego postu. Obie instytucje miały na celu ograniczenia wojen feudalnych.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-book Marcina Sałańskiego „Elita władzy w Królestwie Jerozolimskim (1174–1185)”:

Autor: Marcin Sałański
Tytuł: „Elita władzy w Królestwie Jerozolimskim (1174–1185)”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-934630-8-4

Stron: 85

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

6,9 zł

(e-book)

1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Michał Kozłowski

Historyk bez afiliacji, mediewista. Zajmuje się historią Bizancjum oraz historią historiografii. Publikował m.in. w „Kulturze Liberalnej”, „Mówią Wieki”, „Nowym Filomacie”, „Studiach z Dziejów Rosji i Europy Środkowej”, „Studiach i Materiałach Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej”. Ostatnio opracował przypisy i Bibliografię prac Ihora Ševčenki za lata 1938–2010 do książki Zakorzeniony kosmopolita. Ihor Szewczenko w rozmowie z Łukaszem Jasiną (Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wchodniej 2010). Obecnie zajmuje się recepcją prac historyka Oskara Haleckiego.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org