Święty Patryk i chrystianizacja Irlandii

17 marca tradycyjnie obchodzony jest w Irlandii jako Dzień św. Patryka – święto jej patrona, a zarazem wszystkich Irlandczyków. Kim był człowiek, który schrystianizował Zieloną Wyspę? I jaki to miało wpływ na historię Europy?
Tekst ma więcej niż jedną stronę!
Strona 1
Strona 2

Święty Patryk – zobacz też: Irlandia przed przybyciem świętego Patryka

Pierwsze ślady chrześcijaństwa Irlandii zostały wyryte przez służących w armii rzymskiej piratów celtyckiego pochodzenia. Po odbyciu służby wojskowej powracali oni do swojej irlandzkiej ojczyzny, która nigdy nie została zajęta przez Imperium Romanum – Irlandia, zwana Hiberną, leżała na antypodach horyzontu geograficznego ludzi antyku. Chrześcijanie oczywiście żyli na Zielonej Wyspie przed przybyciem św. Patryka – było to wynikiem kontaktów handlowych między romańską Brytanią i Galią. Być może też podczas najazdów barbarzyńców na imperium w Irlandii szukali schronienia niektórzy uczeni z Galii. Pierwsza źródłowa wzmianka o misji chrześcijańskiej na tej wyspie znajduje się u Prospera z Akwitanii. Używa się tam określenia: ad Scottos in Christum credentes. W 431 roku papież Celestyn I (422-432) wysłał biskupa Palladiusza, by zorganizował rozproszonych chrześcijan Zielonej Wyspy w prawną jednostkę kościelną. Misja jednak nie powiodła się.

Slemish - miejsce, w którym prawdopodobnie był więziony św. Patryk (fot. Albert Bridge, opublikowano na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0 Generic).

Święty Patryk: zwykły chłopak z rzymskiej Brytanii

Święty Patryk pochodził z rzymskiej Brytanii i był synem Kapurniusza, urzędnika z wioski Bannavem Taberniae. Gdzie znajdowało się to nieuchwytne źródłowo miejsce? Do XIX wieku identyfikowano je z Dumbarton nad Clyde, jednak rzymskie obywatelstwo Patryka nie bardzo pasuje do tego rejonu, położonego daleko na północy. Sprowokowało to współczesnych uczonych do poszukiwania miejsca jego narodzin bardziej na południu. Ostatnio głośną stała się hipoteza, że jest nim dolina Severn, wyspa Anglesey lub Ravenglass w Cumberland. Pytanie to pozostaje jednak nadal bez odpowiedzi. Kolejna niejasność to tajemnicze lasy Foclut, skąd ludzie przywoływali Patryka do powrotu do Irlandii. Podobieństwo do irlandzkich nazw miejscowości sugeruje, że mogły to być: Faughill w północnym Mayo, Achill, Magherafelt w południowym Londondery, Killultagh w południowym Antrim, Kilclief na Strongford Lough. A gdzie św. Patryk spędził lata niewoli? Wskazuje się tu na Slemish lub Croagh Patrick. Nie jest też jasna data urodzenia Patryka – historycy wahają się między rokiem 385 a 389 lub zupełnie późniejszym, około 416 roku. Jego rodzina była chrześcijańska, rzymsko-celtycka – ojciec był diakonem, zaś dziadek kapłanem. W dzieciństwie początkowo nosił on jednak celtyckie imię Sucat i pomimo, iż został ochrzczony, nie otrzymał wychowania religijnego. Gdy miał szesnaście lat wraz z tysiącem innych został pojmany przez irlandzkich najeźdźców i przez kolejne sześć lat w niewoli na wyspie pasł owce. Nauczył się wtedy miejscowego języka. Ostatecznie udało mu się zbiec, a rodzina w Brytanii powitała straconego syna, błagając, aby pozostał w domu. Pewnie tak by się stało, gdyby nie widzenie, o którym późniejszy święty wspomina w swojej Spowiedzi:

Potem ujrzałem w nocy postać, co miała na imię Wiktorius.

Człowiek ten wracał z Irlandii, niosąc wiele listów.

Dał mi jeden z nich. I przeczytałem pierwsze słowa:

Oto wołanie Irlandczyków.

I czytając ten list, jakbym słyszał te głosy.

Były to głosy ludzi z lasów Foclut nad zachodnim brzegiem.

Wołali i płakali: Przybądź, chłopcze, bądź jeszcze raz z nami.

Polecamy e-book Marcina Sałańskiego „Wyprawy krzyżowe. Zderzenie dwóch światów”:

Marcin Sałański
„Wyprawy krzyżowe. Zderzenie dwóch światów”
Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]
Liczba stron: 76
Format ebooków: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)
ISBN: 978-83-934630-5-3

Wizerunek św. Patryka na witrażu w kościele w Goleen w County Cork w Irlandii (fot. Andreas F. Borchert, opublikowano na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Germany).
Z Brytanii Patryk udał się do Galii. Przyszły święty nie wspomina, gdzie dokładnie otrzymał wykształcenie, pod koniec życia pisał jednak o pragnieniu odbycia wędrówki do Galii, by odwiedzić współwyznawców. Sugeruje to, że nauki pobierał właśnie tam. Wedle żywota z VII wieku był uczniem św. Germana z Auxerre. Prawdopodobne jest, że uczył się w klasztorze nad brzegami rzeki Yonne lub na wyspie Lerins na południu Francji. Historycy przypuszczają, że był też pod dużym wpływem św. Marcina z Tours. Następnie przebywał w Italii, gdzie poznał św. Kierana, późniejszego towarzysza pracy misyjnej.

Apostoł Zielonej Wyspy

Wysłany do pracy w Irlandii, po śmieci Palladiusza przyjął sakrę biskupią. O wielu szczegółach dotyczących pracy misyjnej w Irlandii dowiadujemy się przede wszystkim z własnych słów św. Patryka: ochrzcił tysiące, wszędzie wyświęcał duchownych, codziennie żył w strachu, że spotka go morderstwo, niewola i zdrada, radował się, widząc, jak rośnie gromada Pana w Irlandii, jak cudownie i z wielką ochotą synowie i córki królów stają się mnichami i dziewicami Chrystusa. Wśród wielu niebezpieczeństw docierał wszędzie, nawet do odległych rejonów, za których granicami nikt już nie mieszkał. Prawdopodobnie w większości jego praca misyjna odbywała się na północ od linii biegnącej od Galway do Wexford, znajdują się tam bowiem liczne kościoły, które uważają św. Patryka za swego założyciela. Z tym samym obszarem wiążą się akty zgonów dwudziestu duchownych, zapisane w późniejszych rocznikach.

Nim pogaństwo poddało się całkowicie, stawiało twardy opór. Pomimo to Irlandia jako jedyny kraj Europy Zachodniej nie miała męczenników, którzy oddali życie w dziele nawracania na nową religię. Legendy mówią, że święty Patryk wypędził węże z wyspy, uleczył stopę króla Angeusa, którą zresztą sam zupełnie przypadkowo pokaleczył, a także zniweczył czary druidów próbujących powstrzymać go w głoszeniu Ewangelii. Nauczał o Świętej Trójcy na przykładzie trójlistnej koniczyny, prawdopodobnie też dlatego roślina ta stała się jednym z symboli Irlandii.

W żywotach apostoł Irlandii uchodzi za osobę doceniającą osiągnięcia Celtów i szanującą ich zwyczaje, choć piętnującą zarazem ich przywary. Święty Patryk walczył z handlem niewolnikami na wyspie. Po najazdach Brytów na Irlandię apelował do biskupów o wspólną akcję przeciw tego typu procederowi. Szczególnie doceniał fatalną sytuację więzionych kobiet z podziwem pisząc, że mimo niewoli nie upadały na duchu. Ponadto z listów wyłania się nam obraz osoby żarliwej, lecz trzeźwo myślącej. Św. Patryk był biskupem Armagh (wtedy Ard Macha) i zarazem prymsem. Jego siedziba znajdowała się niedaleko Emain Macha – grodu królów Ulsteru. Utworzył również biskupstwa przy Tarze i w Connachcie, a także w Leinsterze.

Dyskusje i niezaprzeczalne zasługi

Najbardziej dyskusyjnym problemem związanym z apostołem Irlandii jest kwestia dokładnej datacji jego misji. Na pewno zaczęła się ona w drugim lub trzecim ćwierćwieczu V wieku i trwała około trzydziestu lat. Nie wiemy jednak, czy święty przybył do Irlandii w 432 roku i zmarł w 461, czy też (jak uważa część historyków) dotarł tu w roku 456 i zmarł około 490 roku. Pierwsza możliwość pasuje do kontynentalnego tła i związków Patryka z Auxerre. Druga koncepcja bardziej zgadza się z niewątpliwym faktem, że niektórzy spośród uczniów św. Patryka przeżyli aż do VI wieku. Problem z datowaniem pracy tego świętego w Irlandii doprowadził do wątpliwej teorii o dwóch Patrykach: rzymskim misjonarzu, który przybył tu około 430 roku, i misjonarzu brytyjskim, który pojawił się całe pokolenie później.

Fresk z wizerunkiem św. Kolumbana w kościele w Brugnato we Włoszech (fot. Davide Papalini, opublikowano na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported).
System zarządzania Kościołem wprowadzony przez św. Patryka w Irlandii nawiązywał do tego, jaki Patryk obserwował w Brytanii i Galii. Prawa synodu odbywającego się przed śmiercią świętego sugerują, że biskupi przebywali w ustanowionych biskupstwach i sprawowali jurysdykcję w swych diecezjach. Patryk wprowadził w Irlandii także życie monastyczne, z uniesieniem pisząc o wielkiej liczbie nawróconych i o zwolennikach tej formy poświęcenia się Bogu.

Była to wówczas w Europie tendencja niezwykła. Monastycyzm w Irlandii od początku odgrywał ważną, choć nie dominującą rolę. Po śmierci św. Patryka znaczenie klasztorów jeszcze bardziej wzrosło. Ostatecznie Irlandia stała się krajem wyjątkowym w zachodnim chrześcijaństwie – najważniejsze kościoły wyspy podlegały hierarchii monastycznej, a wielu zarządzających nimi nie było nawet biskupami. Nawet Armagh, którego kościół uważa się za szczególnie związany z Patrykiem, dostosował się wkrótce do nowego systemu, mimo że bezpośredni sukcesorzy świętego byli biskupami. Jego kolejni następcy: św. Kolumban, św. Kilian czy św. Gali – są symbolami tego ewangelizacyjnego wysiłku mnichów irlandzkich, zwanych Iroszkotami. W wieku VI i VII dokonali oni misji chrystianizacji dużej części Europy, a w swoich klasztorach przechowali najcenniejsze cywilizacyjne dziedzictwo czasów grecko-rzymskich. Trudno sobie wyobrazić powstanie cywilizacji zachodniej Europy bez wysiłku mnichów z Irlandii.

Zobacz też:

Spodobał ci się nasz artykuł? Podziel się nim na Facebooku i, jeśli możesz, wesprzyj nas finansowo. Dobrze wykorzystamy każdą złotówkę! Kliknij tu, aby przejść na stronę wsparcia.

Bibliografia:

  • Źródła:
  • św. Patryk, Pisma i najstarsze żywoty, wstęp i oprac. Jerzy Strzelczyk, przeł. Kazimierz Panuś, Anna Strzelecka, Tyniec Wydawnictwo Benedyktynów, Kraków 2003.
  • Opracowania:
  • Cahill Thomas, Jak Irlandczycy ocalili cywilizację. Nieznana historia heroicznej roli Irlandii w dziejach Europy po upadku Cesarstwa Rzymskiego, przeł. Anna Barańczak, Media Rodzina, Poznań 1999.
  • Czarnowski Stefan, Kult bohaterów i jego społeczne podłoże. Święty Patryk: bohater narodowy Irlandii, przeł. Agnieszka Glinczanka, oprac. Nina Assorodobraj i Stanisław Ossowski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1956.
  • Historia Irlandii, pod red. Theo W. Moody'ego i F. X. Martina, przeł. Małgorzata Goraj-Bryll, Ernest Bryll, Zysk i S-ka, Poznań 1998.
  • Ó Cróinín Dáibhí, Irlandia średniowieczna (400-1200), przeł. i red. nauk. Judyta Szaciłło, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2010.
  • Strzelczyk Jerzy, Apostołowie Europy, „Pax”, Poznań 1997.
  • Tenże, Chrystianizacja Irlandii, Drukarnia i Księgarnia Świętego Wojciecha, Poznań 2006.
  • Tenże, Iroszkoci w kulturze średniowiecznej Europy, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1987.

Redakcja: Tomasz Leszkowicz

Tekst ma więcej niż jedną stronę!
Strona 1
Strona 2
Śledź nas!
Komentarze

O autorze
Michał Kozłowski
Historyk bez afiliacji, mediewista. Zajmuje się historią Bizancjum oraz historią historiografii. Publikował m.in. w „Kulturze Liberalnej”, „Mówią Wieki”, „Nowym Filomacie”, „Studiach z Dziejów Rosji i Europy Środkowej”, „Studiach i Materiałach Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej”. Ostatnio opracował przypisy i Bibliografię prac Ihora Ševčenki za lata 1938–2010 do książki Zakorzeniony kosmopolita. Ihor Szewczenko w rozmowie z Łukaszem Jasiną (Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wchodniej 2010). Obecnie zajmuje się recepcją prac historyka Oskara Haleckiego.

Wszystkie teksty autora

Polecane artykuły
Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
telefon: 692 929 681
m.swigon@histmag.org
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Magdalena Mikrut-Majeranek
redaktor naczelna
redakcja@histmag.org
telefon: 796 418 763
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy