Opublikowano
2013-04-06 19:20
Licencja
Wolna licencja

Tomasz Adam Pruszak - „Ziemiańskie święta i zabawy” – recenzja

Każdy lubi się bawić, czy to podczas karnawału, czy też w czasie wesela. Nie inaczej było wśród przedwojennego ziemiaństwa i arystokracji. Dzięki książce Tomasza Adama Pruszaka dowiadujemy się, w jaki sposób obchodzono dożynki i organizowano śluby.


Tytuł: Ziemiańskie święta i zabawy. Tradycje karnawałowe,
ślubne, dożynkowe i inne
Autor: Tomasz Adam Pruszak
Wydawnictwo: Wydawnictwo Naukowe PWN
Rok wydania: 2012
ISBN: 978-83-01-17104-9
Stron: 392
Format: 235 × 195 mm
Oprawa: twarda
Cena: 89,00 zł

Ocena naszego recenzenta: 8/10
(jak oceniamy?)

W swojej najnowszej pracy autor ukazuje nam uroczystości i święta, w których brała udział arystokracja i ziemiaństwo od końca XIX wieku po rok 1939. Skupia się przede wszystkim na uroczystościach związanych z przyjmowaniem sakramentów, ale także okresem białego i zielonego karnawału oraz ślubami. W książce nie znajdziemy natomiast opisu świąt Bożego Narodzenia czy Wielkanocy, gdyż było to tematem jego poprzedniej pracy zatytułowanej O ziemiańskim świętowaniu (Warszawa 2006, 2011).

Pozycja jest bardzo obszerna: liczy sobie 391 stron, z czego tekst zasadniczy zajmuje 326, pozostałe 65 zostało poświęcono na przypisy, bibliografię oraz niezwykle przydatne indeksy osobowy oraz geograficzny. Książka została wydana bardzo dobrze, w tej samej szacie graficznej, co poprzednia publikacja autora. Na kredowym papierze bez zarzutu prezentują się zdjęcia, reprodukcje obrazów i pocztówek, a nawet fragmenty kolorowych wachlarzy czy obrusu z monogramem. Dobór ich nie jest przypadkowy i współgra z narracją. Niestety, w tekście zauważalne są pewne niedociągnięcia edytorskie, co jednak nie wpływa na płynność czytania. Autor postarał się bowiem, aby jego wywód był napisany zrozumiałym i przystępnym językiem. Zaletą jest brak wyróżnionych na środku strony zdań, co miało miejsce w przypadku innych książek wydawanych przez PWN, a tyczących się życia codziennego1.

Pruszak całość tekstu podzielił na dwie duże części, które dzielą się na kilka podrozdziałów. Ich ilość nie jest proporcjonalna: w części pierwszej jest ich 9, w drugiej 4 plus zakończenie. Wynika to z faktu, iż autor postanowił pokazać najpierw te święta i uroczystości, które były w rodzinach ziemiańskich i wśród arystokracji cykliczne, potem zaś te, które odbywały się rzadziej i były związane przede wszystkim ze sferą sakramentów kościelnych.

Na pierwszych 197 stronach skupiono się na przedstawieniu tych świąt i uroczystości, które obchodzono w rodzinach ziemiańskich co corocznie. Swoje opowiadanie autor rozpoczyna od Sylwestra i Nowego Roku, następnie przesuwa się przez kolejne miesiące, opisując związane z nimi uroczystości, aby zakończyć je na Andrzejkach. Stara się wszystkie z nich poprzeć różnymi cytatami ze wspomnień, co bardzo ubarwia jego tekst. Możemy dowiedzieć się z niego na przykład, że przed II wojną światową Sylwestra często nie spędzano na hucznych zabawach, ale w domu, w otoczeniu najbliższej rodziny, z rana organizowano czasami polowania, a wieczorem skromną kolację. Dużo miejsca zostało poświęcone opisaniu dożynek i związanych z nimi zwyczajów – możemy zapoznać się m.in. z różnymi przyśpiewkami, które mieszkańcy wsi śpiewali, przychodząc do dworu.

Druga część książki została poświęcona uroczystościom, które nie były obchodzone cyklicznie, jak chrzest, I komunia święta czy bierzmowanie. Największy fragment opisuje zwyczaje rodzin ziemiańskich i arystokratycznych związane z zaręczynami, ślubami i weselami. Został ona wzbogacona zdjęciami ze ślubów z lat 20. i 30., choć mamy także reprodukcję telegramu z 1920 r., w którym dr Jerzy Tadeusz hr. Łoś pisał, iż „jest po słowie”. Możemy dowiedzieć się także, co jedzono na ślubie Róży Alfredy z książąt Ponińskich i Stanisława Karłowskiego w Grand Hotelu w Wiedniu w 1910 r.

Mimo iż w książce mamy 175 różnego rodzaju zdjęć i reprodukcji, to niestety czasami brakuje ikonografii, która pozwalałaby zwizualizować dany fragment. Szczególnie widać to, gdy autor omawia zmiany w sukniach ślubnych od końca XIX w. do lat trzydziestych XX wieku. Mamy oczywiście pokazane zdjęcia ze ślubów w latach dwudziestych i trzydziestych, ale trudno jest od razu zauważyć opisywane zmiany, gdy zdjęcia umieszczono kilka stron po fragmencie o tym traktującym. Problem rozwiązywałoby zapewne umieszczenie na jednej stronie przy omawianiu zagadnienia zdjęć panien młodych w sukniach ślubnych z różnych lat. Przy braku odpowiednich fotografii można by wykorzystać rysunki i zdjęcia umieszczone w czasopiśmie „Bluszcz”: dla okresu lat dwudziestych nr 5 z 31 stycznia 1925 r., gdzie zaprezentowano trzy różne suknie ślubne, dla lat trzydziestych np. „Bluszcz” nr 45 z 9 listopada 1935, s. 4, a dla okresu przed I wojną światową zdjęcie ślubne Marii Małgorzaty z Radziwiłłów Franciszkowej Potockiej z 1903 r., które umieściła w swoim pamiętniku „Z moich wspomnień”. Ułatwiłoby to przeciętnemu czytelnikowi lepsze zobrazowanie sobie zmian w kroju sukien. Pewną niedogodność może stanowić także umieszczenie przypisów na końcu książki, co nigdy nie jest dla czytelnika zbyt wygodne.

Ziemiańskie święta i zabawy… stanowi bardzo przyjemną i zdecydowanie wartą przeczytania lekturę. Osoby, które czytały poprzednią książkę autora, będą mogły uzupełnić swój stan wiedzy o ziemiańsko-arystokratycznych świętach, natomiast jeżeli będzie to dla czytelnika pierwsze spotkanie z Pruszakiem, na pewno zachęci do dalszej lektury jego książek.

Przypisy:

1 M.in.: M. Barbasiewicz, Dobre maniery w przedwojennej Polsce. Savoir-vivre, zasady, gafy, Warszawa 2012; M. Łozińska, Smaki dwudziestolecia. Zwyczaje kulinarne, bale i bankiety, Warszawa 2011.

Zobacz też:

Redakcja i korekta: Agnieszka Kowalska


Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Barbara Męczykowska

Doktor nauk humanistycznych, specjalność historia kultury (tytuł dysertacji: Między kuchnią a jadalnią. Studium z dziejów kulinarnych polskich wyższych warstw społecznych w okresie międzywojennym). Zainteresowania: kuchnia wyższych warstw społeczeństwa polskiego w II RP a także życie codzienne w czasie II wojny światowej. Poszukiwaczka wszelkich informacji dotyczących Wojtka i 22. Kompanii.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org