Opublikowano
2013-07-31 15:03
Licencja
Wolna licencja

Tomisław I – ojciec średniowiecznej Chorwacji

Wczesne średniowiecze w historii Bałkanów to okres wielkich przeobrażeń, rywalizacji silnych państw oraz wybitnych postaci, które położyły fundamenty pod współczesne państwa tego regionu. Jedną z nich był Tomisław I, „rex Chroatorum” i twórca państwa nad Adriatykiem.


Strony:
1 2 3

31 lipca 1943 r. abdykował Tomisław II (wł. książę Aimone Roberto Margherita Maria Giuseppe Torino di Savoia) - członek włoskiej rodziny królewskiej, wiceadmirał marynarki wojennej i marionetkowy król zależnego od III Rzeszy i Włoch Niezależnego Państwa Chorwackiego. Przyjęcie przez niego imienia władcy sprzed tysiąca lat miała stanowić dodatkowy argument legitymizujący to efemeryczne państwo. W VII wieku na terenie południowej Panonii osiedlili się słowiańscy Chorwaci, nadając w ten sposób nazwę całej krainie: Slawonii. Nie stanowili oni jednak grupy dominującej - mieszkający nad rzeką Sawa podlegali najpierw władzy Awarów, a po ich rozgromieniu przez Karola Wielkiego na początku IX wieku zostali uzależnieni od państwa frankońskiego. Książę Ludevit Porawski (810-823) wywołał powstanie przeciwko Frankom i choć po jego upadku ich zwierzchność została przywrócona, najazd Madziarów (Węgrów) na przełomie IX i X wieku zburzył tę organizację polityczną.

Władcy znad Adriatyku

Zupełnie inaczej potoczyły się losy Chorwatów zamieszkujących Dalmację. Tamtejsze miasta i wyspy, które częściowo oparły się najazdom słowiańskim, zachowały w wielu elementach romański (łaciński) charakter, uznawały też wierność Bizancjum. Książęta tego rejonu wymieniani są w źródłach od ok. 800 roku, gdy rozpoczęła się częściowa chrystianizacja Chorwatów. Książę Borna (810-821), który rezydował w mieście Nin w pobliżu Zadaru, około 805 roku przyjął chrzest z rąk duchowieństwa frankijskiego patriarchatu Akwilei, w Ninie zaś utworzono pierwsze chorwackie biskupstwo. Związek Ninu z pobliskimi miastami bizantyńskiej Dalmacji otworzył perspektywę wymianie kulturowej, również w tym okresie nastąpiły znaczne zmiany społeczne, rozpoczął się m.in. proces feudalizacji. Ożywione kontakty handlowe z miastami Dalmacji wpłynęły na szybki rozwój gospodarki, której podstawą było jednak głównie rolnictwo. Najważniejszymi towarami eksportowymi były skóry, wełna, futra, zboże oraz niewolnicy, importowano zaś głównie sól, tkaniny, broń i przedmioty metalowe. Handel odbywał się wyłącznie przez autonomiczne miasta na wybrzeżu Adriatyku.

Monarchia chorwacka była w zasadzie dziedziczna, choć zdarzały się przypadki elekcji. Władza opierała się na radzie i drużynie książęcej. Pierwszą narodową dynastią byli Trpimirowicze (845-1090). Jej założyciel Trpimir (845-864) uzależnił od siebie miasta w Dalmacji i utrzymując przyjazne stosunki z Konstantynopolem panował zarazem jako lennik cesarstwa karolińskiego. Jego stolicą był gród Klis leżący w pobliżu bizantyńskiego Splitu. Miasto to, będące starą siedzibą biskupstwa, stało się wkrótce głównym ośrodkiem rozprzestrzeniania się chrześcijaństwa na terenie Chorwacji. Po śmierci Trpimira w jego państwie doszło do walk wewnętrznych. Jego synowie Domagoj (ok. 864-876) i Branimir (879-ok. 892) szukali pomocy w Bizancjum, rządzący zaś pomiędzy nimi książęta nie byli członkami dynastii Trpimirowiczów. Niestabilność spowodowała rozpanoszenie się na Adriatyku piratów arabskich, co zmusiło Bizancjum do wysłania floty i odtworzenia w tym rejonie temu (okręgu wojskowego) Dalmacji. Strateg, który stał na jego czele, zbierał „daninę pokoju” w wysokości 10 funtów złota rocznie od okolicznych sąsiadów m.in. książąt Chorwacji. Władcy tego państwa zawarli też porozumienie z Wenecją, co zagwarantowało tej republice morskiej bezpieczeństwo w żegludze na Adriatyku, Branimir zaś zdołał uwolnić Chorwację spod zwierzchnictwa frankijskiego.

Tomisław I - obraz Josipa Horvata Međimureca z lutego 1941 r. (opublikowano na licencji Free Art License). Tomisław był początkowo tylko księciem Chorwacji Dalmatyńskiej. W starszej historiografii dominował pogląd, iż panował w latach 910-928. Z Katalogu Arcybiskupów Splitu autorstwa archidiakona Tomasza (1201-1268) wiadomo, że „Tamisclavus dux” panował w Chorwacji w 914 roku, był bowiem współczesny arcybiskupowi Splitu Janowi. Katalog obok Historia Salonitana (również tego samego autora) są jednymi z najważniejszych źródeł do poznania wczesnych dziejów Chorwacji, opierającymi się w dużej mierze na legendach i tradycji ustnej. Katalog ma dużą wartość, gdyż spisany był z różnych datowanych przekazów. Przypuszcza się, że Tomisław był synem Trpimira I (845-864) lub ewentualnie Mutimira (892-900), choć brak na to jednoznacznych przekazów. Pewne jest, że Tripmir I miał synów Piotra, Zdeslava i Mutimira, nic nie wiadomo natomiast o Tomisławie. Dyskusyjnie również przedstawia się sprawa sukcesji po śmierci Tripmira około 864 roku.

W politycznej plątaninie początków X wieku

Według tradycji przekazanej przez Popa Duklanina Tomisław wielokrotnie zwyciężał króla Atyllę. Duklanin tak lakonicznie opisuje jego panowanie:

Po nim panował jego brat Tomisław, który choć odznaczał się szczególną siłą, nie był podobny do brata. Za panowania Tomisława król węgierski imieniem Attyla wtargnął z wojskiem, aby go pobić. Lecz król Tomisław, dzielny młodzieniec i krzepki wojownik, prowadząc z nim wiele wojen, zawsze zmuszał go do ucieczki. Spłodziwszy synów i córki, król Tomisław umarł w trzynastym roku swego panowania.

Cały fragment o Tomisławie zdaje się stanowić odległe echo walk władcy chorwackiego tegoż imienia (a może również i jego poprzedników) z Węgrami, którzy za czasów Arpada (895-907) oraz jego następców rozwinęli szeroką ekspansję militarną w Europie. Także najstarsza historiografia węgierska (np. Gesta Hungarorum) zwykła mylić Arpada z Attylą i dzieje Hunów z wczesnymi dziejami Węgier. Podobne zjawisko występowało również w analogicznych kronikach weneckich z XII wieku.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Michał Kozłowski

Historyk bez afiliacji, mediewista. Zajmuje się historią Bizancjum oraz historią historiografii. Publikował m.in. w „Kulturze Liberalnej”, „Mówią Wieki”, „Nowym Filomacie”, „Studiach z Dziejów Rosji i Europy Środkowej”, „Studiach i Materiałach Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej”. Ostatnio opracował przypisy i Bibliografię prac Ihora Ševčenki za lata 1938–2010 do książki Zakorzeniony kosmopolita. Ihor Szewczenko w rozmowie z Łukaszem Jasiną (Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wchodniej 2010). Obecnie zajmuje się recepcją prac historyka Oskara Haleckiego.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org