Opublikowano
2012-08-15 09:45
Licencja
Wolna licencja

Trapezunt – ostatni bizantyński bastion

To nie Konstantynopol był ostatnim bastionem bizantyńskim w Azji Mniejszej. Był nim Trapezunt, zdobyty przez Osmanów dokładnie 15 sierpnia 1461 r.


Strony:
1 2 3 4

Zobacz też: Bliski Wschód - miejsce starcia cywilizacji? [historia, artykuły, publicystyka]

Trapezunt (albo Trebizonda) leży w południowo-wschodnim kącie Morza Czarnego. Miasto zostało założone przez greckich kupców z Miletu w 756 roku przed Chrystusem i było kolonią Synopy. Miało duże znaczenie w średniowieczu, zwłaszcza w latach 1204-1461, gdy było stolicą Cesarstwa Trapezuntu. Miasto stanowiło ważny bizantyński ośrodek handlowy. Wyrabiano tu płótna, tkaniny wełniane i jedwabne; wydobywano również cenne kruszce. Tu także przychodziły z głębi Azji różne towary, szczególnie tkaniny. Produkty miejscowe i sprowadzane z głębi Anatolii wysyłano następnie do posiadłości rozsianych na całym Bliskim Wschodzie. Najazd Mongołów na Azję Mniejszą (1243) zadecydował o nowym rozkwicie tego miasta. Drogi handlowe łączyły Trapezunt z jednej strony z portem Lajas, z drugiej zaś strony ze stolicą państwa mongolskiego w Tebrizie. Panowanie Mongołów na dużych obszarach Azji w XIII i XIV wieku umożliwiło eksport towarów z Trapezuntu aż na Daleki Wschód. Grecy zamieszkujący cesarstwo raczej nie brali w tym udziału, dostarczając jedynie swoich wyrobów. Pośrednikami w wymianie międzynarodowej byli wówczas głównie Genueńczycy i Wenecjanie.

Podział ziem bizantyjskich po IV krucjacie (rys. Killroyus, na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0)

Niemiecki orientalista Franz Babingier (1891–1967) tak opisywał stolicę cesarstwa Komnenów:

Trapezunt zbudowany był na malowniczym, amfiteatralnym wybrzeżu, wokół którego kwitły ogrody. W czasach panowania cesarskiej dynastii Wielkich Komnenów miasto ozdabiały liczne cerkwie, kolumnady i targi. U stóp wzgórza i wzdłuż morza ciągnęły się rzędem stojące domy kupców, armatorów, licznych tam Genueńczyków. Starożytny Trapezunt był o wiele mniejszy od tego z XIII-XV wieku, otoczonego przez cesarzy murem składającym się z potężnych baszt z głęboką fosą. Nad murami górował wyniosły zamek. Wewnątrz ufortyfikowanej części miasta znajdowały się wąskie uliczki z wielopiętrowymi domami. Miedzy nimi umieszczone były ogródki oraz winorośle. Na zewnątrz ufortyfikowanej części miasta dominowały szerokie ulice, a dalej za nimi bazary, zwłaszcza po wschodniej części miasta, zamieszkiwanej przez kupców i rzemieślników. Zajmowały one rozległą równinę na której stały dwa kasztele. Jeden z nich zbudowany został przez Wenecjan, a drugi przez rywalizujących z nimi Genueńczyków. Zamek cesarski, ulokowany ponad tarasem na skale, górował nad całą stolicą. Na samym szczycie wzgórza znajdował się Pałac Wielkich Komnenów, razem ze skarbcem, archiwami i domami urzędników cesarskich. Pałac otoczony był głębokimi fosami, murami o żelaznych bramach i wieżami.

Wysokimi schodami prowadzącymi do Złotego Pałacu Wielkiego Komnena można było dostać się do wielkiej sali tronowej. Była ona wyłożona białymi płytami marmuru, ozdobiona wizerunkami i godłami Wielkich Komnenów znajdującymi się na marmurowych kolumnach. Z pobliskich komnat, krużganków, galerii oraz tarasów otwierał się widok na pobliskie góry i morze. Widać było stąd całe przedmieścia oraz liczne klasztory rozrzucone na południowym przedgórzu. Było to miasto iście cesarskie, robiące niezwykłe wrażenie na wszystkich podróżnikach. Wiernie odmalował je Ruy Gonzales Clavijo, dyplomata kastylijski. W 1404 roku odwiedził on Trapezunt podróżując do Samarkandy w misji dyplomatycznej do Timura Wielkiego. Piewcą wielkości miasta był także pochodzący z niego Bessarion, od 1437 roku prawosławny metropolita Nicei, zwolennik unii z Kościołem rzymskokatolickim.

Tuż po zdobyciu Konstantynopola w 1453 przez Turków dni Trapezuntu były policzone. Sułtan osmański Mehmed II Zdobywca (1451-1481) planował rozprawę się z ostatnimi niepodległymi państwami greckimi. Zapowiedzią przyszłości Trapezuntu był los Morei, rządzonej przez Demetriusza i Tomasza Paleologów, zdobytej przez Osmanów w roku 1460.

Pierwszy plan zawładnięcia Trapezuntem miał wprowadzić w życie namiestnik prowincji Amsaya, Chyzyr beg. Już w roku 1456 podjął on odpowiednie działania. Wtedy do sułtana przybył brat cesarza Jana IV – despotes Dawid. Zaoferował on sułtanowi 2000 sztuk złota trybutu rocznie, Mehmed zgodził się, podwyższając jednak sumę do 3000. Układ ten likwidował niezależność Trapezuntu, odraczając likwidację tego państwa o kilkadziesiąt miesięcy.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-book Antoniego Olbrychskiego – „Pojedynki, biesiady, modlitwy. Świat średniowiecznych rycerzy”:

Autor: Antoni Olbrychski
Tytuł: „Pojedynki, biesiady, modlitwy. Świat średniowiecznych rycerzy”

ISBN: 978-83-65156-07-5

Wydawca: Michał Świgoń PROMOHISTORIA (Histmag.org)

Stron: 71

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

5,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2 3 4
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Uwaga, wyświetliliśmy tylko ostatnio opublikowane komentarze. Zobacz wszystkie komentarze!

Gość: Michał Kozłowski |

Komnenowie z Mainy nosili tytuł protogerosów. W XVIII wieku Konstantyn IV Komnen wyemigrował z Mainy, aby ostatecznie znaleźć się na Korsyce. Paleologowie jako Markizowie Monferratu panowali w latach 1305-1533. Po ich wygaśnięciu władzę w tym państwie objął ród Gonzaga. O tym jak weszli w posiadanie tego państewka zob. Małgorzata Dąbrowska, Łacinniczki nad Bosforem. Małżeństwa bizantyńsko - łacińskie w cesarskiej rodzinie Paleologów ( XIII-XV w.), Łódź 1996. O Komnenach na Krymie nie kojarzę osobnych opracowań. Warto sięgnąć do prac: Danuty Quirini-Popławskiej, Włoski handel czarnomorskimi niewolnikami w późnym średniowieczu, Kraków 2002; Rafał Hryszko, Z Genui nad Morze Czarne, Kraków 2004.



Odpowiedz

Gość |

Mam pytanie w sprawie wspomnianego półwyspu Maina. Czy można go traktować jako ostatni skrawek Bizancjum? Kiedy upadł? Mam również do Pana pytanie w sprawie księstwa Montferrato w północnych Włoszech, gdzie rządziła boczna linia Paleologów. Chyba istniało też po 1453 r. jeszcze przez jakiś czas państewko greckie na Krymie (w Mangupie?), również rządzone przez Komnenów. Czy może mi Pan coś szerzej na te tematy napisać? Interesuję się tym, ale w literaturze są bardzo skromne informacje na ten temat. Będę wdzięczny za pomoc.



Odpowiedz

Gość: Romaios |

Bardzo smutna historia o śmierci resztek Cesarstwa Rzymskiego, 1000 lat po jego znanym z podręczników szkolnych upadku. Piękna kultura Greków Pontyjskich została zniszczona przez tureckich nacjonalistów. Tyle zła wyrządzono w XX wieku, że ciężko objąć to umysłem.



Odpowiedz

Gość |

Cywilizacja zachodnia popełniła dwa ciężkie grzechy wobec bratniej cywilizacji prawosławnej. Pierwszy to zbójecki napadł na Konstantynopol na początku XIII w. Osłabiło to potężnie cesarstwo bizantyjskie, które w końcu padło pod naporem Turków. W ten sposób świat łaciński przyczynił się do zniszczenia tarczy osłaniającej go przed Islamem. Drugi raz kiedy po zakończeniu IWŚ, na skutek rywalizacji zwycięskich mocarstw pozostawiono Greków samych sobie w jej walce z Turkami. Była wtedy realna szansa o odzyskanie Konstantynopola. Skończyło się tragicznie. Zamiast tego, Grecy musieli opuścić tereny, które zamieszkiwali od dwóch i pól tysiąca lat.



Odpowiedz

Zwracam uwagę, że nigdzie w artykule nie jest napisane, że Konstantynopol leży w Azji Mniejszej.



Odpowiedz
Michał Kozłowski

Historyk bez afiliacji, mediewista. Zajmuje się historią Bizancjum oraz historią historiografii. Publikował m.in. w „Kulturze Liberalnej”, „Mówią Wieki”, „Nowym Filomacie”, „Studiach z Dziejów Rosji i Europy Środkowej”, „Studiach i Materiałach Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej”. Ostatnio opracował przypisy i Bibliografię prac Ihora Ševčenki za lata 1938–2010 do książki Zakorzeniony kosmopolita. Ihor Szewczenko w rozmowie z Łukaszem Jasiną (Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wchodniej 2010). Obecnie zajmuje się recepcją prac historyka Oskara Haleckiego.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org