Opublikowano
2005-11-01 15:27
Licencja
Wolna licencja

Wojny moskiewskie Batorego

(strona 2)

Rozejm w Szczecinie, zawarty w roku 1570 roku, rozwiązywał sytuację polityczną na terytorium Inflant (tereny dzisiejszej Łotwy i Estonii), które do roku 1561 były w całości władane przez Zakon Kawalerów Mieczowych. W tymże roku wielki mistrz Gothard Kettler zsekularyzował zakon i złożył hołd lenny królowi Polski i Litwy Zygmuntowi II Augustowi. Akt ten załamał równowagę polityczną w tym rejonie wybrzeża Morza Bałtyckiego, dlatego w roku 1563 wybuchła wojna pomiędzy sojuszem Polski i Litwy oraz Danii a Wielkim Księstwem Moskiewskim i Szwecją.


Strony:
1 2 3 4 5

Król znalazł również inne źródła znalezienia bitnych żołnierzy – na Zaporożu. Kozacy zaporoscy w drugiej połowie XVI w. ujawnili się jako zorganizowane bractwo wojenne i już Zygmunt August chciał wykorzystać ich przeciw Moskwie. Podczas swego pobytu we Lwowie w 1578 roku Batory odbył naradę z przywódcami kozackimi. W ten sposób powstał rejestr, który początkowo liczył około 500-600 bitnej piechoty kozackiej, groźnej zwłaszcza podczas walki w taborze. Odtąd stała liczba Kozaków miała służyć w oddziałach dowodzonych przez polskich oficerów, pod sztandarami z Białym Orłem. W czasie pokoju stacjonować mieli na ziemiach ruskich, strzegąc ich przed najazdami tatarskimi.

Również artyleria i inżynieria wojskowa uległa reformie za czasów Batorego. Co prawda od czasów Zygmunta Augusta stan artylerii był bardzo dobry, jednak spoczywała ona w arsenałach. Batory wprowadził stałe zaprzęgi artyleryjskie złożone z zawodowych woźniców i finansowane ze skarbu państwowego. Na czele inżynierii wojskowej król postawił zdolnych specjalistów włoskich, takich jak Dominik Ridolfino czy Szymon Genga. Dowódcą oddziału saperskiego był szancmistrz, który wraz z pomocnikami kierował pracami wykonywanymi przez wybrańców i chłopów. Batory jako pierwszy w Polsce planował swoje kampanie według sporządzonych uprzednio map. Ważną rolę odegrał tu kartograf Stanisław Pachołowiecki.5 Batory zabierał ze sobą w pole również drukarnie polowe, które wydając gazetki propagandowe, rozsławiały polskiego wodza i wojsko.

Kampania połocka

Iwan IV Groźny – reformator, dyplomata, pobożny okrutnik

Czytaj dalej...
Ostatnią istotną sprawą była kwestia ewentualnych sojuszy. Do Szwecji popłynął kasztelan sanocki Jan Herburt, aby negocjować warunki sojuszu. Batory proponował, aby Rzeczpospolita w wyniku wojny zajęła całe Inflanty łącznie z Estonią, natomiast Szwecji miała przypaść cała Karelia aż po Archangielsk, Ingria z ujściem Newy i Nowogród Wielki - tym samym Moskwa zostałaby odcięta od możliwości kontaktów z Zachodem. Uderzenie z Estonii umożliwiłoby zajęcie Nowogrodu i odcięcie wojsk moskiewskich w Inflantach od zaopatrzenia. Jan III Waza jednak odrzucił ten plan, próbując podsunąć własny projekt osadzenia swego brata Karola jako księcia w Liwonii (północnej części Inflant, na północ od Dźwiny). Ostatecznie rozmowy zostały zerwane i oba kraje prowadziły wojnę samodzielnie. Udało się natomiast Batoremu przekonać do siebie Tatarów krymskich. Chan Mohammed-Girej wysłał królowi Rzeczpospolitej niewielki oddział tatarski oraz zobowiązał się do zaatakowania południowych obszarów państwa moskiewskiego. Wiązało to część sił moskiewskich na południu, jednocześnie pozwoliło Batoremu na koncentrację swoich sił na północy.

Jeszcze w roku 1578 wojska litewskie odbiły z rąk moskiewskich środkową i nadmorską część Inflant. Formalnie wojna nie była wypowiedziana, trwał rozejm. Iwan wysłał więc swoje bogate poselstwo do Krakowa. Postawił jednak warunek, że Batory na wstępie z odkrytą głową i na stojąco ma spytać o zdrowie “cara Wszech Rusi” (m.in. ten tytuł był powodem sporu między Rzeczpospolitą a Moskwą). Król jednak siedząc z nakrytą głową czekał w milczeniu na hołd posłów. Po chwili dramatycznego milczenia wyrzucono Moskali za drzwi.6 Wysyłanie poselstw było okazją do ukazania potęgi cara oraz do szpiegowania wroga. Również w korespondencji z Batorym Groźny wykazywał dużą efektowność – sążniste listy, pełne próśb i gróźb, obelg i pochlebstw, były przedziwnymi literacko płodami umysłu, który już zdradzał objawy choroby psychicznej. Batory odpowiadał lakonicznie i sucho, a poselstwa wysyłał skromne.

Wreszcie, kiedy zakończył przygotowania wojenne, przybył do Wilna, a do Moskwy wysłał prokuratora Wielkiego Księstwa Litewskiego, Bazylego Łopacińskiego, który wiózł deklarację wypowiedzenia wojny. Misje do Moskwy należały wtedy do najniebezpieczniejszych, gdyż Iwan nie znał pojęcia “immunitet dyplomatyczny” – dyplomatom grożono śmiercią, a zapalczywych wtrącano do więzienia. Łopaciński miał jedynie oficjalnie wypowiedzieć wojnę, według tradycji trzymając nagi miecz w dłoni, co w obecności Iwana już było szaleństwem. Łopaciński spełnił swoją misję, za co został wtrącony do więzienia i maltretowany. Iwan nie stracił go jednak – po pierwszych zwycięstwach Batorego, wypuścił posła i pozwolił na jego powrót do kraju. Dzięki swojej postawie Bazyli Łopaciński stał się symbolem godnego wykonywania obowiązków dyplomaty.7

Wiosną 1579 roku armia polsko-litewska zgromadziła się w Świrze – mieście położonym na północny wschód od Wilna. Armia koronna składała się z 7150 piechurów polskich, węgierskich (dowodzonych przez Kaspra Bekiesza8), niemieckich, szkockich i kozackich (około 300 żołnierzy) oraz 6900 jeźdźców. Litwini przyprowadzili kolejne 5000 żołnierzy, 3000 wystawili magnaci – razem około 22 tys. żołnierzy wraz z silną artylerią. Kolejne 5000 Litwinów stacjonowało w Inflantach.9 Część jazdy oraz Kozaków król wydzielił pod dowództwo Filona Kmity Czarnobylskiego, słynnego zagończyka. Miał on operować w rejonie Smoleńska i szachować zbierającą się tam armię Iwana.

Batory, poparty przez Jana Zamojskiego i Bekiesza, przeforsował projekt zajęcia twierdzy w Połocku, szesnaście lat wcześniej zdobytej przez Moskwę – pozwalało to na wyparcie wojsk Iwana za Dźwinę. 17 lipca wojska wyruszyły w drogę. Strażą przednią złożoną z litewskiej jazdy dowodzili dwaj hetmani litewscy – wielki Mikołaj Radziwiłł „Rudy” i polny, jego syn Krzysztof Radziwiłł „Piorun”. Główną kolumnę prowadził osobiście król, od wschodu zabezpieczała ją grupa prowadzona przez hetmana koronnego Mikołaja Mieleckiego. Dźwiną płynęło zaopatrzenie. Marsz był niezwykle trudny, gdyż teren był bagnisty i porośnięty młodnikiem zasadzonym przez Moskali po zajęciu twierdzy. Do tego doszły rzęsiste, lipcowe deszcze, które opóźniały marsz. Król dawał przykład żołnierzom, nie oszczędzając się, karczując lasy i śpiąc pod gołym niebem. W miejscowości Dzisna cała armia przekroczyła Dźwinę i skierowała się na wschód, w kierunku Połocka. Stanęła tam 11 sierpnia 1579 roku.

Polecamy e-book Sebastiana Adamkiewicza „Zrozumieć Polskę szlachecką”

Autor: Sebastian Adamkiewicz
Tytuł: „Zrozumieć Polskę szlachecką”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-934630-4-6

Stron: 82

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

5,9 zł

(e-book)

Przypisy

1 Stanisław Grzybowski, Dzieje Polski i Litwy (1506-1648), Oficyna Wydawnicza Fogra, Kraków 2000.

2 Daugavpils.

3 Janusz Tazbir, Stefan Batory, [w:] Poczet królów i książąt polskich, praca zbiorowa pod redakcją naukową Andrzeja Garlickiego, Czytelnik, Warszawa 1987.

4 Tadeusz M. Nowak, Jan Wimmer, Dzieje oręża polskiego (do roku 1793), Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1968.

5 Tamże.

6 Stanisław Grzybowski, Dzieje Polski i Litwy (1506-1648), Oficyna Wydawnicza Fogra, Kraków 2000.

7 Tamże.

8 Bekiesz był siedmiogrodzkim arystokratą, przeciwnikiem politycznym Stefana Batorego. Po przegranej wojnie domowej stał się jednym z najwierniejszych sług i doradców króla.

9 Tadeusz M. Nowak, Jan Wimmer, Dzieje oręża polskiego (do roku 1793), Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1968.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2 3 4 5
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: jerry |

Czy i gdzie są akta z popisu wojsk nad Dzisną? Gdzie można znaleźć imienne dane o składzie wojsk węgierskich? Czy jest opracowanie na temat osiedlania się Węgrów w Polsce? Czy w wojskach węgierskich byli Raszkowie?



Odpowiedz

Gość: Marek |

Działania wojenne Batorego można porównać, biorąc odpowiednie proporcję do czasów naszych Bolesławów.Szkoda, że król Stefan tak szybko zmarł. Jego plany sięgały w koncepcji pokonania WKM i w sojuszu z nimi zaatakowanie i pokonanie Turcji. Ogólnie Batory miał zamiar przez zniszczenie Turcji wyzwolić ludy bałkańskie, szczególnie swój Siedmiogród.Żeby miał więcej zdrowia pieniędzy i zmodernizowaną armie zawodową na wzór szwedzki, lub francuski cel swój, może nie w 100% byłby osiągnął. Choćby zneutralizowanie na długi czas państwa moskiewskiego. A to dla Polski byłoby zbawienne i pozwoliło na zniszczenie problemu tatarskiego. Mądry wzór wypracowany przez tego wielkiego króla wojownika mógłby dać przykład przyszłym pokoleniom Polaków i nie tylko, jak dbać o dobro nadrzędne jakim mogłaby się stać Rzeczpospolita Trzech Narodów.



Odpowiedz

Gość: Robert |

Trzy zwycięskie kampanie Batorego są przykładem jak należy prowadzić działania zbrojne przeciwko carowi moskiewskiemu. Wspaniałe zwycięstwa a co najważniejsze zdobycie wielu istotnych i silnych twierdz pokazywało jak silna i zdyscyplinowana jest polsko-węgierska piechota oraz artyleria. Kiedy pytamy o panowanie Batorego w Polsce i jego politykę zagraniczną na pierwszy szereg wysuwa się tutaj wojna z carem Iwanem Groźnym.



Odpowiedz
Tomasz Leszkowicz

Redaktor działu naukowego, członek redakcji merytorycznej portalu od października 2006 roku, redaktor naczelny Histmag.org od grudnia 2014 roku do lipca 2017 roku. Doktorant w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk. Absolwent Instytutu Historycznego i Instytutu Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego. Były członek Zarządu Studenckiego Koła Naukowego Historyków UW. Specjalizuje się w historii dwudziestego wieku (ze szczególnym uwzględnieniem PRL), interesuje się także społeczno-polityczną historią wojska. Z uwagą śledzi zagadnienia związane z pamięcią i tzw. polityką historyczną (dawniej i dziś). Publikował m.in. w „Mówią Wieki”, „Uważam Rze Historia”, „Pamięci.pl”, „Polityce” oraz „Dziejach Najnowszych”. Oprócz historii pasjonuje go rock i poezja śpiewana, jest miłośnikiem kabaretów, książek Ryszarda Kapuścińskiego i Hansa Helmuta Kirsta oraz gier z serii Europa Universalis.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org