Opublikowano
2015-12-10 15:10
Licencja
Wolna licencja

Cmentarz Wojskowy w Białymstoku – nekropolia grobów niewygodnych (fotorelacja)

Polska to raj dla miłośników cmentarzy. Dwie wojny światowe w połączeniu z wcześniejszymi wydarzeniami rozgrywającymi się na terenach będących dziś w naszych granicach zapewniły obfitość nekropolii wzniesionych w różnym czasie i stylu. Znajdują się wśród nich również te silnie wpływające na postrzeganie naszej historii.


1 2

Tytułem wstępu

Ostatnie miesiące przyniosły olbrzymią popularność zwrotu „polityka historyczna”. Jej częścią stała się niestety walka z miejscami pamięci, co niestety można zaobserwować na przykładzie niektórych działań katowickiego IPN1. Jakkolwiek oceniamy pomniki i tablice wzniesione w erze „słusznie minionego” ustroju, są one częścią naszej historii, tak samo jak ludzie, których upamiętniają. Patrząc również na rozmaite relacje związane ze Świętem Zmarłych, można było odnieść wrażenie, że istnieje tu pewna cmentarno-pomnikowa nierówność, mająca swe źródło w kształcie orzełka, jaki nosił dany poległy.

Zobacz także:

Tablica umieszczona przed cmentarzem

Brama cmentarna

Najstarsza część cmentarza – groby z wojny polsko-bolszewickiej

Wielu z nich jest niestety nieznanych

Białostocki Cmentarz Wojskowy to miejsce wymykające się schematom. Obok siebie leżą polegli z wojny polsko-bolszewickiej, II wojny światowej i późniejszych bratobójczych walk lat 40. i 50. Swój wieczny spoczynek znaleźli tu zarówno Polacy, jak i Rosjanie. To, w połączeniu z formą i treścią niektórych nagrobków, stanowi o wyjątkowości tego miejsca.

Krótka historia

Początki cmentarza sięgają 1919 roku, kiedy to podjęto decyzję o założeniu wojskowej nekropolii w narożniku Parku im. Konstytucji 3 Maja, tuż przy ulicy Zwierzynieckiej. Znaleźli tu swój wieczny odpoczynek zarówno żołnierze polegli w walce o niepodległość Polski, jak i zmarli jeńcy radzieccy. W latach 1919-1924 pochowano tu 870 żołnierzy w 789 mogiłach2. Dużą zmianą w wyglądzie tego miejsca było postawienie w 1932 roku pomnika autorstwa Jarosława Girina, umieszczonego w centralnej części tej nekropolii3. W latach trzydziestych przeprowadzono również akcję wymiany drewnianych krzyży na betonowe4.

Pomnik podczas remontu http://www.bialystokonline.pl/pomnik-na-cmentarzu-wojskowym-wyremontowany,artykul,87516,1,1.html [dostęp 29.11.2015] Tablica ukryta na cmentarzu w 1939 roku

Jedna z licznych mogił żołnierzy radzieckich

Niestety, groby uczestników wojny polsko-bolszewickiej zostały zniszczone 23 września 1939 roku, dzień po wejściu Rosjan do miasta5. Na szczęście ani Niemcy (z rąk których Rosjanie przejęli miasto), ani nowi okupanci nie odkryli zakopanej na terenie cmentarza Płyty Nieznanego Żołnierza, znajdującej się uprzednio na Rynku Kościuszki. Bezpiecznie ukryta, w 1988 roku została wyeksponowana na terenie cmentarza.

II wojna światowa zmieniła zarówno wygląd, jak i charakter opisywanej nekropolii. Obok pochówków związanych z wojną polsko-bolszewicką pojawiły się groby żołnierzy polskich i radzieckich poległych podczas walk 1939-1945, a także w późniejszym czasie. Znaleźli się na nim również członkowie AK, milicjanci i żołnierze KBW6. Ostatnie pochówki pochodzą z 1952 roku7.

Grób Eweliny Szczęsnej-Sawickiej, kobiety z barwną przeszłością http://katalog.bip.ipn.gov.pl/showDetails.do?idx=S&katalogId=1&subpageKatalogId=1&pageNo=1&nameId=2167&osobaId=23188& [dostęp 29.11.2015]

Tu spoczywają zwłoki 105 oficerów i żołnierzy radzieckich poległych za wolność polskiego narodu i narodów radzieckich. Cześć ich pamięci. Obrońca Westerplatte?

Pomnik poświęcony Bohaterom Polski Podziemnej

Przypisy:

1 Profil Instytutu Pamięci Narodowej [dostęp 29.11.2015], <https://www.facebook.com/instytutpamiecinarodowej/posts/10156337077145245>, <https://www.facebook.com/instytutpamiecinarodowej/posts/10156247575800245>.

2 Wojciech Brański, Cmentarz wojskowy w Zwierzyńcu [dostęp 29.11.2015], <http://www.zsg.bialystok.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=648:cmentarz-wojskowy-w-zwierzycu&catid=17:biaystok-moje-miasto&Itemid=21>.

3 Andrzej Lechowski, Białystok w latach 1864-1939 [w:] Historia Białegostoku, pod red. Adama Czesława Dobrońskiego, Białystok 2012, s. 356.

4 Wojciech Brański, Cmentarz wojskowy w Zwierzyńcu [dostęp 29.11.2015], <http://www.zsg.bialystok.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=648:cmentarz-wojskowy-w-zwierzycu&catid=17:biaystok-moje-miasto&Itemid=21>.

5 Daniel Boćkowski, Białystok w czasie II wojny światowej [w:] Historia Białegostoku, pod red. Adama Czesława Dobrońskiego, Białystok 2012, s. 410.

6 Park Konstytucji 3 Maja w Białymstoku [dostęp 29.11.2015], <https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_Konstytucji_3_Maja_w_Bia%C5%82ymstoku#Cmentarz_wojskowy>.

7 Wojciech Brański, Cmentarz wojskowy w Zwierzyńcu [dostęp 29.11.2015], <http://www.zsg.bialystok.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=648:cmentarz-wojskowy-w-zwierzycu&catid=17:biaystok-moje-miasto&Itemid=21>.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Dziękujemy, że z nami jesteś! Chcesz, aby Histmag rozwijał się, wyglądał lepiej i dostarczał więcej ciekawych treści? Możesz nam w tym pomóc! Kliknij tu i dowiedz się, jak to zrobić!

1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Marcin |

Dla mnie nie mowy w tym wypadku o wojnie domowej gdyż z jednej stronie walczyli Polacy związani z podziemiem, z drugiej komuniści którzy się za Polaków nie uważali. W pierwszej fazie walk z komunistów reprezentowała głównie armia czerwona z NKWD na czele. Dopiero potem KBW. W takim wypadku sformułowanie wojna domowa jest nie poprawne gdyż gdyby nie sowieci komuniści nie utrzymali by się w Polsce długo.



Odpowiedz

Gość: Meto |

Kilkadziesiąt? Było ich bez liku. Miałem kiedyś katalog takich grup - ich ilość szła w setki, jeśli nie w tysiące. Poza tym może podam przykład II wojny burskiej - po początkowych starciach wojsk obu stron - mówię Burów w ogóle, bez wyliczania ich republik i Brytyjczyków, walki przybrały charakter wojny partyzanckiej. Pomijając to, że była to wojna między państwami, to jednak była to wojna, mimo że toczona przez grupy partyzantów z jednej strony.



Odpowiedz

Gość: Turu |

Wojna domowa to duże nadużycie. Mimo wszystko komuniści przejęli dość sprawnie i w miarę pokojowo władzę. Do wojny domowej brakowało w miarę silnego przeciwnika (dla komunistów), na kształt wojsk np. białych z rosyjskiej wojny domowej. Kilkadziesiąt kup partyzanckich tej roli raczej nie miało jak spełnić.



Odpowiedz

Gość: Marcin |

Po II wojnie światowej rozgrywała się w Polsce jakaś wojna domowa ????



Odpowiedz

Gość: Meto |

@Marcin No a nie? W każdym razie była to wojna z komunistami.



Odpowiedz
Łukasz Męczykowski

Doktor nauk humanistycznych, specjalizacja historia najnowsza powszechna. Absolwent Instytutu Historii Uniwersytetu Gdańskiego. Miłośnik narzędzi do rozbijania czołgów i brytyjskiej Home Guard. Z zawodu i powołania dręczyciel młodzieży szkolnej na różnych poziomach edukacji. Obecnie poszukuje śladów Polaków służących w Home Guard.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org