Opublikowano
2015-08-29 16:47
Licencja
Wolna licencja

Éamon de Valera - konserwatywny ojciec współczesnej Irlandii

29 sierpnia 1975 roku zmarł Eamon de Valera – człowiek, który jak chyba żaden inny ukształtował oblicze niepodległej Irlandii; prezydent i premier, ojciec założyciel jednej z dwóch głównych partii politycznych i akuszer konstytucji Republiki. Trudno o właściwszą okazję, by pochylić się nad najnowszą historią Szmaragdowej Wyspy.


1 2 3 4

Katolicki polityk

W 1937 r. opracowano nową ustawę zasadniczą, która miała zastąpić konstytucję Wolnego Państwa Irlandzkiego. Kwestie związane z moralnością, relacjami państwo-Kościół czy sprawami rodziny de Valera uzgadniał z hierarchią Kościoła katolickiego. Dostojnicy kościelni oraz świeccy działacze katoliccy byli też bezpośrednio zaangażowani w prace nad konstytucją. Związek państwa z Kościołem był bardzo bliski, ale społeczeństwo to akceptowało, nowa konstytucja zyskała bowiem aprobatę w referendum. Należy też zaznaczyć, że de Valera bronił konstytucyjnej gwarancji swobód kościołów innych niż katolicki. Pamiętajmy, że Irlandię zamieszkują także protestanci i żaden rozsądny polityk nie mógłby pozwolić sobie na zrażenie ich do siebie i do państwa, co niekoniecznie było w smak hierarchom i samemu papieżowi Piusowi XI (który jednak o ustawie zasadniczej, jak i o samym de Valerze wypowiadał się w superlatywach), niechcącym słyszeć o uznaniu wspólnot, którym odmawiali w ogóle miana kościołów. Konstytucja zawiera bardzo dobitne, obowiązujące po dziś dzień, invocatio Dei, wprowadzała także elementy propagowanego przez ówczesną katolicką naukę społeczną systemu korporacjonistcznego. Podkreślona była rola rodziny, a jeden z artykułów implikował zakaz rozwodów, zniesiony w drodze referendum dopiero w 1996 r.

Podczas II wojny światowej Irlandia pozostawała neutralna, zachowując równy dystans do obu stron konfliktu – czasem aż do przesady. W przeciwieństwie do Pawła Toboły-Pertkiewicza nie mam zrozumienia dla wysłania przez premiera de Valerę kondolencji do Berlina po śmierci Hitlera, jako że wynik wojny był już wtedy przesądzony. Niemieckie przedstawicielstwa dyplomatyczne oraz siatka szpiegowska działały na Wyspie nieniepokojone. Z kolei wielu Irlandczyków zaciągało się do armii alianckich, a także podejmowało prace w brytyjskim przemyśle wojennym. Krótko po zakończeniu konfliktu Churchill i de Valera wdali się w radiową połajankę (wygłaszali przemówienia do swoich narodów) na temat roli i postawy Irlandii podczas wojny. W pełni niepodległą republiką Irlandia ogłosiła się w roku 1948, a Brytyjczycy ten stan rzeczy zaakceptowali.

Po II wojnie w Zjednoczonym Królestwie do władzy doszli laburzyści wprowadzając m.in. powszechną służbę zdrowia. W Irlandii czołowym przeciwnikiem takiego rozwiązanie był... Kościół katolicki, który twierdził, że zdrowie dzieci winno być przedmiotem troski rodziców a nie państwa. Kościół miał w Republice Irlandii ogromne wpływy, do dziś należy do niego większość placówek edukacyjnych. Istniał też system cenzury obyczajowej w ramach którego „nieodpowiednie” książki i filmy trafiały „na indeks”. Dla przykładu, „Żywot Briana” i „Sens życia według Monty Pythona” były w Irlandii zakazane aż do przełomu lat 80. i 90. Istniał również zakaz nie tylko aborcji, ale i sprzedaży środków antykoncepcyjnych.

W nawiązaniu do bieżących wydarzeń w polskiej polityce warto wspomnieć, że Eamon de Valera był zagorzałym przeciwnikiem obowiązującej w Irlandii ordynacji proporcjonalnej. Powołując się na przykład francuski twierdził on, że prowadzi ona do niestabilności władzy. Do zmiany ordynacji jednak nie doszło – Irlandczycy w referendum powiedzieli JOW-om nie. De Valerze zarzuca się często brak zainteresowania kwestiami gospodarczymi i obarcza odpowiedzialnością za emigrację z Irlandii znacznej liczby młodych ludzi nie mogących znaleźć odpowiedniego zajęcia. W swej książce Paweł Toboła-Pertkiewicz przyznaje, że co prawda ekonomia nie była ulubionym zagadnieniem tego polityka, jednak zwraca uwagę, że to z jego inicjatywy zainicjowane zostały zmiany, które doprowadziły do późniejszego irlandzkiego cudu gospodarczego.

Siedziba irlandzkiego szefa rządu w Dublinie (fot. Bjørn Christian Tørrissen, opublikowano na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported).

Wielokrotny premier (po irlandzku taoiseach) prezydentem Republiki został w 1959 r. i sprawował tę funkcję przez dwie kadencje, do 1973 r. W 1972 r. wezwał do głosowania w referendum za członkostwem Irlandii w Europejskiej Wspólnocie Gospodarczej, choć jak mówią relacje choćby członków jego rodziny widział w niej także zagrożenia.

Żaden polityk nie wywarł takiego wpływu na państwo irlandzkie co Eamon de Valera. Nawet jeśli dziś Irlandia jest coraz dalsza od jego poglądów – Fianna Fail znacznie się zliberalizowała, a w referendum przyjęto możliwość regulacji prawnej związków jednopłciwych – to z całą pewnością możemy o Republice mówić jako o jego dziecku. Zachęcam do sięgnięcia po książkę Pawła Toboły-Pertkiewicza poświęconą temu politykowi, który choć może budzić kontrowersje, z pewnością zasługuje na miano męża stanu. Niech ta wysokich lotów pozycja inspiruje czytelników do zgłębiania meandrów historii Irlandii i irlandzkiej polityki.

Histmag jest darmowy. Prowadzenie go wiąże się jednak z kosztami. Pomóż nam je pokryć, ofiarowując drobne wsparcie! Każda złotówka ma dla nas znaczenie.

Bibliografia:

  • Grzybowski Stanisław, Historia Irlandii, Ossolineum, Wrocław 1977.
  • Swoboda Grzegorz, Dublin 1916, Bellona, Warszawa 2006.
  • Toboła-Pertkiewicz Paweł, De Valera. Gigant polityki irlandzkiej i jego epoka, Prohibita, Warszawa 2015.

Redakcja: Tomasz Leszkowicz


Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.
1 2 3 4
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Michał Gadziński

Absolwent Instytutu Historycznego oraz Instytutu Nauk Politycznych UW. Interesuje się historią XIX i pierwszej połowy XX wieku. Pasjonat historii, kultury i polityki krajów anglosaskich.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org