Opublikowano
2016-03-20 13:21
Licencja
Wolna licencja

Kościół bośniacki – dyskusja o średniowieczu czy o współczesności?

(strona 3)

Kościół bośniacki można by z powodzeniem wykorzystać np. do kwestionowania obecnych granic serbsko-bośniackich lub chorwacko-bośniackich. Albo też po to, aby udowodnić odwieczną „bośniackość” terenów obecnej Republiki Serbskiej (Republika Srpska).


Strony:
1 2 3

Stephen Tomašević (zm. 1463) - ostatni suwerenny władca Królestwa Bośni (domena publiczna) Sprawy nie można jednak uprościć w ten sposób, gdyż stećci najprawdopodobniej nie były ekskluzywnym wytworem jednego wyznania chrześcijańskiego. ,,Ekskluzywną heretyckość” tych kamieni nagrobnych zakwestionowano ze względu na obecność symboliki krzyża, występującej zarówno w ich kształcie, jak i na reliefach. Wiemy również o niektórych osobach pochowanych pod nimi, iż heretykami nie byli, np. wspomniany już król Stjepan Tomašević, znany ze swojej katolickiej polityki, został pochowany pod stećakiem, a jego pochówek został archeologicznie przebadany w 1888 r. Pojawiły się oczywiście pytania, czy pochówek i odnaleziony w nim szkielet mężczyzny pozbawiony głowy (według źródeł Stjepan Tomašević został ścięty przez Turków) należy faktycznie do Stjepana Tomaševicia, czy jest to jedynie efekt przypisania miejscu jego znalezienia tej funkcji przez tradycję ludową.

Bez względu na to kogo faktycznie odnaleziono, te doczesne szczątki stały się obiektem narodowej manifestacji. W latach dziewięćdziesiątych franciszkanie z miejscowości Jajce w uroczystej procesji przenieśli kości do swojego klasztoru, demonstrując przy tym że są strażnikami i opiekunami chorwackiej historii. Nie przeszkadzało im, iż Stjepan Tomašević był królem Bośni. Jego wiara katolicka i dobre stosunki z papiestwem zaważyły o przypisaniu „chorwackiej” przynależności.

Kto posiada Kościół Bośniacki?

Przedstawione powyżej wyjaśnienia dualistyczne i prawosławne wciąż znajdują wielu zwolenników i kontynuatorów. Poza nimi pojawiło się też kilka innych wyjaśnień, mniej komentowanych. Do narracji „boszniackiej” i „serbskiej” dołączyć można „chorwacką” która w kościele bośniackim upatruje, nietrudno się domyślić, korzeni katolickich. Kościół bośniacki miałby przestać podlegać papieżowi w momencie reformy gregoriańskiej, chcąc zachować w liturgii język starocerkiewny. Swoistym śladem katolicyzmu miałoby być datowanie wydarzeń historycznych przez jego członków od narodzin Chrystusa a nie od stworzenia świata jak było to w Kościele prawosławnym.

Przeczytaj także:

Najszerzej komentowaną perspektywę badawczą przedstawioną przez badacza spoza regionu przedstawia John Van Antwerp Fine Jr. Stwierdził on, że nie ma dowodów na dualistyczny charakter Kościoła bośniackiego, jednak nie wykluczył on przebywania heretyków na terenie państwa bośniackiego. Mieliby oni wówczas ograniczony wpływ na kler Kościoła bośniackiego, popieranego przez władzę świecką. Pojawiło się również kilka interpretacji hermetycznych (m.in. o umiarkowanym dualizmie). Niejasności źródłowe pozwalają na utrzymywanie się równolegle kilku interpretacji na polu akademickim.

Luki w wiedzy na temat Kościoła bośniackiego wynikające z enigmatyczności źródeł lub z ich braku są wypełniane czymś, co można nazwać narodową, lub czasem wręcz otwarcie nacjonalistyczną propagandą. Stało się tak ze względu na potencjał polityczny przyjęcia konkretnego punktu widzenia.

Ekspansja Bośni w średniowieczu (fot. Optimus Pryme, opublikowano na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported)

Kwestionując „heretyckość” Kościoła bośniackiego można na przykład kwestionować tym samym obecny stan granic serbsko-bośniackich lub chorwacko-bośniackich. Z kolei udowadniając jego dualistyczną doktrynę udowadniać odwieczną bośniackość terenów obecnej etnicznie serbskiej połówki Federacji Bośni i Hercegowiny (znanej jako Republika Srpska). W tej perspektywie, przy obecnej sytuacji politycznej przyjęcie pewnych założeń badawczych wydaje się być ryzykowne, a utrzymywanie jednego lub drugiego wyjaśnienia – pozostaje rodzajem świadomości racji stanu.

Kolejne publikacje i próby wyjaśnienia natury Kościoła bośniackiego stają się bezowocne, kiedy to nie on sam jest przedmiotem zainteresowań badawczych, ale pozostaje jedynie zinstrumentalizowanym elementem polityczno-kulturowego sporu pomiędzy narodowościami, wyrażanego w głuchoniemym dyskursie między narodowo zorientowanymi badaczami. Na podstawie tak prowadzonego dyskursu łatwiej jest zatem uchwycić naturę niedawnego konfliktu po rozpadzie Jugosławii, aniżeli naturę średniowiecznej konfesji chrześcijańskiej.

Bibliografia:

Źródła:

  • Šanjek, Franjo. Bosansko-humski krstjani u povjesnim vrelima (13.-15 st.) Zagreb, 2003.

Opracowania:

  • Dzino Danijel, Commentary: Archaeology and the (De)Construction of Bosnian identity, Archaeological Review from Cambridge, 27 (2012), s 179-189.
  • Fine John, The Bosnian Church: a new interpretation : a study of the Bosnian Church and its place in state and society from the 13th to the 15th centuries, Londyn 2007.
  • Glušac Vaso, _Srednjovekovna ‘bosanska crkva, Prilozi za književnost, jezik, istoriju i
    folklor_, 4 (1924) Belgrad.
  • Malcolm Noel, Kościół Bośniacki, Krasnogruda, (7) 1997.
  • Matijević Zlatko, Nekoliko primjera nacjonalnog i politickog postavanja crkve bosanske srbskoj/srbijanskoj i muslimanskoj/bošnjačkoj historiografii (i publicistici) XIX i XX stoljeća (od Petranovića do Interneta) [w:] Fenomen ‘’krstjani’’ u srednjovjekovnoj Bosni i Humu. Red. Šanjek F., Sarajewo-Zagrzeb 2005, s 335-351.
  • Milošević Ante, Stećci i Vlasi, Split 1991.
  • Molè Vojeslav, Bogomilcy [w:], Słownik starożytności słowiańskich : encyklopedyczny zarys kultury Słowian od czasów najdawniejszych t. 1., Red. Labuda G., Poznań 1961, s 136-138.
  • Novaković Predrag, _Use of the past, ancestors and historical myths in the Yugoslav wars in 1990s. _, Portolano Adriatico (3), Florencja 2007.
  • Petranović Bożidar, Bogomili. Crkva bosanska i krstjani, Zadar, 1867.
  • Rački Franjo, Bogomili i patareni, Zagrzeb 1868.
  • Rendić-Miočević Ivo, Zlo velike jetre Povjest i nepovjest crnogorca, hrvata, muslimana i srba, Split 1996, s 284-310.

Redakcja: Michał Przeperski i Antoni Olbrychski

Dziękujemy, że z nami jesteś! Chcesz, aby Histmag rozwijał się, wyglądał lepiej i dostarczał więcej ciekawych treści? Możesz nam w tym pomóc! Kliknij tu i dowiedz się, jak to zrobić!


Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.
Spodobał Ci się nasz materiał? Zapisz się do naszego newslettera!
Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: doliwaq |

Niegdyś natrafiłem w internecie na niezwykle ciekawy i rzeczowy artykuł, który podając konkretne argumenty zaproponował teorię, że Kościół Bośnii był tak naprawdę pierwotnym Kościołem słowiańskim pochodzącym z czasów Cyryla i Metodego, a przez wzgląd na dużą izolację w Bośni nie dotarły tam późniejsze reformy Kościoła katolickiego przez co uznano bośniackich chrześcijan za heretyków. Niestety nie potrafię znaleźć tego artykułu, by móc go podlinkować.



Odpowiedz
Paweł Cholewicki

Student drugiego stopnia studiów magisterskich UAM w Poznaniu na kierunku archeologia, specjalizacja pradziejowa i średniowieczna. Swoje zainteresowania określa bardziej geograficznie niż chronologicznie, zajmując się badaniami nad państwami byłej Jugosławii. Interesują go tamtejsze sposoby narracji przeszłości (przede wszystkim średniowiecznej) zarówno naukowe jak i w środkach masowego przekazu. Laureat stypendiów zagranicznych i uczestnik badań wykopaliskowych w Chorwacji. Oprócz historii i archeologii pasjonują go również książki, filmy i gry z gatunku ,,fantasy’’. Z zamiłowania recenzent filmowy.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org