Pytanie miesiąca (7): Co to jest „Archiwum Mitrochina”?

Jak doszło do wykradzenia i ujawnienia setek dokumentów z archiwum KGB? Co się w nich znajdowało?

Ukaz Klimenta Woroszyłowa o utworzeniu KGB Wasilij Mitrochin był archiwistą I Zarządu Głównego KGB. Jak sam twierdzi, w czasie praskiej wiosny rozczarował się co do celów systemu komunistycznego. W latach 1974–1982 był odpowiedzialny za przeniesienie Archiwum KGB z Łubianki do Jansieniewa. W tym czasie skopiował ogromną ilość dokumentów, do których miał nieskrępowany dostęp. W roku 1985 przeszedł na emeryturę, zaś zgromadzone materiały ukrył na swojej daczy. W 1992 roku chciał przekazać zgromadzoną dokumentacje CIA (w ich ambasadzie w Talinie), jednak wzięto go za prowokatora. Ostatecznie wydał ją brytyjskim służbom MI-6, które później sprowadziły jego rodzinę z Rosji. Duża część materiałów została opracowana, a następnie opublikowana przez Mitrochina (wspólnie z Christopherem Andrew) roku jako Archiwum Mitrochina. KGB w Europie i na Zachodzie. Książka ukazała się w 1996 roku w Wielkiej Brytanii, zaś pierwsze polskie wydanie trafiło do księgarń w roku 2001. Dwa lata temu wyszła jego poprawiona wersja, zaś w 2006 roku pojawił się tom II: KGB i świat.

Co zawiera Archiwum Mitrochina?

W Archiwum Mitrochina znajduje się w nim syntetyczny opis działalności KGB w latach 1930–1980. W oparciu o dokumenty zgromadzone przez Mitrochina autorzy przedstawiają zasięg działania i wiele tajnych akcji tej zbrodniczej organizacji. Nie ograniczają się tylko do ich opisu, ale odkrywają także tożsamość wielu agentów sowieckiego wywiadu. Liczba osób, które były zaangażowane w szpiegowanie własnych państw na korzyść ZSRR, była ogromna. Informacje, które Mitrochin przekazał najpierw służbom specjalnym, a następnie ujawnił w wydanej książce, doprowadziły do wielu aresztowań w kilkunastu krajach. W Wielkiej Brytanii w skandal szpiegowski zamieszanych było około 100 osób. We Włoszech informacje Mitrochina doprowadziły do powołania komisji parlamentarnej. Odsłonięto także wiele kompromitujących faktów z działalności mediów i polityków lewicowych, jak na np. związki z KGB Romano Prodiego czy wsparcie francuskich gazet „Le Monde” czy „L’Express” udzielane Sowietom.

Tom drugi pozwala prześledzić operacje KGB poza Europą i resztą Zachodu, a są one równie interesujące, jak te znajdujące się w części pierwszej. Archiwum Mitrochina doskonale uzupełnia książka KGB autorstwa Ch. Andrew i Olega Gordijewskiego.

Polskie wątki

Dawna siedziba KGB na Placu Łubiańskim w Moskwie, fot. A. Savin Dawna siedziba KGB na Placu Łubiańskim w Moskwie (fot. A. Savin, na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0)

Sprawom polskim poświęcone są w Archiwum Mitrochina dwa rozdziały. Mimo ich niewielkiej objętości znajdują się tam naprawdę ciekawe informacje. Pierwsza część z nich dotyczy wzrostu roli Kościoła w PRL od czasów Gierka, czego najbardziej spektakularnym efektem był wybór Karola Wojtyły papieżem. Opisana została także działalność siatki szpiegowskiej w Watykanie – Służba Bezpieczeństwa miała agentów ulokowanych w bezpośrednim otoczeniu Jana Pawła II. W Archiwum Mitrochina znajdziemy także informacje dotyczące Wojciecha Jaruzelskiego (opisany jako najpewniejszy człowiek Kremla) i operacji wprowadzenia stanu wojennego. Wątek polski kończy opis upadku systemu komunistycznego w naszym kraju.

Bibliografia

„Pytanie miesiąca” to popularnonaukowy cykl (kolejne odcinki publikujemy w każdy trzeci wtorek miesiąca), w którym każdorazowo próbujemy odpowiedzieć krótko na jedno kontrowersyjne, intrygujące lub po prostu często zadawane pytanie dotyczące historii. Jeśli chcesz dołączyć do autorów przygotowujących odpowiedzi – napisz!

Redakcja: Roman Sidorski


Rafał Łatka:

Magister politologii, absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego, doktorant w Instytucie Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych UJ na kierunku nauki o polityce. Specjalizuje się w historii XX wieku (szczególnie historii PRL-u) i historii doktryn politycznych (ze szczególnym uwzględnieniem historii ruchu narodowego w Polsce). Pisze pracę doktorską na temat Kościoła katolickiego w PRL-u w latach 1980–1989.

[ więcej o autorze ]

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod zdjęciami, lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org

Komentarze

Gość: Przemysław DamskiWarto też wspomnieć o Christopherze Andrew.

Początkowo zaczynał od badania stosunków międzynarodowych przed pierwszą wojną światową czego owocem jest jedna z ciekawszy prac poświęconych francuskiemu ministrowi spraw zagranicznych Théophile'owi Delcassému (Andrew, Christopher Maurice, Théophile Delcassé and the Making of the Entente Cordiale. A Reapprasial of French Foreign Policy, 1898-1905, London-Melbourne-Toronto: 1968).

Dziś pracuje on w Uniwersytecie w Cambridge. Dwa lata temu napisał oficjalną historię MI-5 (Andrew, Christopher, The Defence of the Realm: The Authorised History of MI5, Allen Lane: 2009) na zlecenie tejże instytucji. Zarówno praca ta, jak i fakt pisania dla kontrwywiadu na zlecenie wywołały szereg kontrowersji i oskarżeń o zatajanie informacji. Wielu badaczy i dziennikarzy pyta ile Andrew musiał pominąć za cenę dostępu do tajnych materiałów MI-5. Należy jednak zauważyć, że zdecydowana większość z archiwaliów, które powstały przed 1980 r. jest już odtajniona.

Gość: dterW polskiej wersji usunięto wątek "Bolka."
http://www.fronda.pl/forum/bolek-z-archiwum-mitrochina,551.html

Dodaj komentarz