Historia leasingu – od starożytnej dzierżawy po nowoczesny instrument finansowy

Od czego się zaczęło? Leasing w starożytności 

Może się wydawać, że pojęcie leasingu ukuto w ostatnich dekadach. Zwykle odnosimy je do motoryzacji – przede wszystkim do leasingowania samochodów. Ale dzięki niemu bardziej rozwinął się rynek wtórny pojazdów, ponieważ trafiają tam również auta poleasingowe. To samochody, które przez określony czas użytkowała firma lub osoba prowadząca działalność gospodarczą na podstawie umowy leasingowej. Po jej wygaśnięciu pojazd wraca do leasingodawcy, który wystawia go na sprzedaż. 

Pomyśleć tylko, że ten mechanizm działał już w starożytności. Jego początki sięgają czasów starożytnej Mezopotamii, gdzie około 2000-3000 lat p.n.e. Sumerowie zawierali pierwsze umowy przypominające dzisiejszy najem. Na glinianych tabliczkach z miasta Ur zapisywano warunki dzierżawy narzędzi rolniczych, zwierząt pociągowych i ziemi. Podobne praktyki znane były w starożytnym Egipcie i Fenicji. Leasing pojawiał się także w ideach greckich filozofów, w tym Arystotelesa, który rozważał kwestię użyteczności dóbr i znaczenia ich użytkowania w życiu gospodarczym. 

Prawo rzymskie poszło o krok dalej. Prawnicy stworzyli kontrakt zwany locatio conductio, czyli najmu oparty na dobrej wierze obu stron. To właśnie z prawa rzymskiego wywodzi się nowoczesna konstrukcja prawna współczesnego leasingu.

Średniowiecze i czasy nowożytne – dzierżawa jako fundament gospodarki

W średniowieczu dzierżawa ziemi stała się podstawą ustroju feudalnego. Chłopi uprawiali pola należące do seniorów, płacąc za prawo użytkowania gruntu pańszczyzną lub czynszem w naturze. Kościół i wielkie zakony, przede wszystkim cystersi i benedyktyni, dzierżawiły grunty rolne, młyny i stawy rybne, czerpiąc z tego stały dochód. Bez tego mechanizmu gospodarka średniowieczna nie mogłaby funkcjonować.

Wraz z rozwojem handlu morskiego w późnym średniowieczu dzierżawa rozszerzyła się na nowe obszary. Kupcy włoscy wypracowali system zwany commenda, który łączył elementy pożyczki i najmu: finansujący wyposażał statek w towar lub środki, a kupiec podróżujący realizował transakcję, dzieląc się zyskiem po powrocie. Prawo do użytkowania cudzego dobra w zamian za wynagrodzenie pozostawało przez wieki podstawą gospodarki – na długo, zanim pojawił się sam termin „leasing”.

Rewolucja przemysłowa – leasing wchodzi na tory

Prawdziwy przełom nastąpił w XIX wieku. Rewolucja przemysłowa stworzyła ogromny popyt na maszyny, lokomotywy i wagony kolejowe, których zakup wymagał kapitału niedostępnego dla większości przewoźników. W 1855 roku w Wielkiej Brytanii ukształtowała się Birmingham Wagon Company, pierwsze nowoczesne przedsiębiorstwo specjalizujące się w wynajmie wagonów kolejowych. Koleje mogły rozwijać sieć połączeń bez konieczności jednorazowego wykupu całego taboru.

Kilkanaście lat później leasing pojawił się w zupełnie innej branży. W lipcu 1877 roku powstała Bell Telephone Company, której współzałożyciel, Gardiner Hubbard, podjął strategiczną decyzję – firma nie będzie sprzedawać aparatów telefonicznych, lecz je wynajmować. Wzorował się na modelu firmy Gordon McKay Shoe Machinery Company, która z powodzeniem wypożyczała maszyny szewskie. Efekty tej decyzji były wymierne:

• aparat telefoniczny stał się dostępny dla klientów bez jednorazowego dużego wydatku;
• firma zachowała pełną kontrolę nad infrastrukturą i patentami;
• model wynajmu przyspieszył ekspansję telefonii w całych Stanach Zjednoczonych;
• strategia stała się inspiracją dla innych branż technologicznych.

XX wiek – narodziny nowoczesnego leasingu finansowego

Za datę narodzin współczesnego leasingu finansowego przyjmuje się rok 1952. Wtedy w San Francisco Henry Schoenfeld założył United States Leasing Corporation, pierwszą firmę, dla której leasing był podstawową i jedyną działalnością. Model okazał się na tyle skuteczny, że w ciągu kolejnych lat w całych Stanach Zjednoczonych powstały dziesiątki podobnych spółek. Leasing przestał być ciekawostką finansową, a stał się alternatywą dla kredytu inwestycyjnego. Impuls z Ameryki szybko dotarł do Europy i Azji.

Wśród pierwszych krajów europejskich, które uruchomiły krajowy rynek leasingowy, znalazły się Niemcy. W 1962 roku Deutsche Leasing GmbH wpisano do rejestru handlowego w Düsseldorfie, a pierwszym przedmiotem leasingu w Niemczech była kasa fiskalna marki Sweda. Dekadę później, 3 maja 1972 roku, europejscy praktycy leasingu podpisali statut Leaseurope – federacji zrzeszającej krajowe organizacje leasingowe z 13 państw założycielskich, w tym Niemiec, Francji, Wielkiej Brytanii i Włoch. Standaryzacja umów, przepisów i praktyk rynkowych otworzyła drogę do szybkiego wzrostu całej branży.

Kiedy leasing upowszechnił się w Polsce?

Polska branża leasingowa narodziła się razem z wolnym rynkiem. W 1991 roku działało w Polsce 12 firm leasingowych. Na początku niemal nikt w Polsce nie wiedział, czym jest leasing. Firmy musiały edukować przedsiębiorców od podstaw, tłumacząc zasady działania nowego instrumentu finansowego. Pierwsze umowy dotyczyły głównie sprzętu informatycznego, maszyn i urządzeń.

Przełom w zakresie leasingu samochodów osobowych nastąpił na przełomie XX i XXI wieku. W 2000 roku nowelizacja Kodeksu Cywilnego wprowadziła umowę leasingu jako umowę nazwaną, co uregulowało rynek pod względem prawnym. Branża leasingowa rozwijała się przez kolejne dekady szybciej niż rynek europejski, a samochody osobowe stały się największym segmentem finansowanych aktywów. Wraz z rozwojem rynku leasingowego zaczął rosnąć też wtórny rynek pojazdów po zakończeniu umów, co widać m.in. na przykładzie ofert takich platform, jak Automarket.pl.