Autor: Nauka w Polsce
Tagi: Newsy, Archeologia, Prehistoria, Bliski Wschód i Afryka Północna
Opublikowany: 08 maja 2019
Licencja:wszystkie prawa zastrzeżone

Jak działała struktura społeczna w jednym z najstarszych miast świata?

Struktura społeczna mieszkańców jednego z najstarszych miast świata – położonego w Turcji Çatalhöyük – była bardziej złożona, niż się naukowcom wydawało. Pokrewieństwo mogło odgrywać w niej drugorzędną rolę – ustalili naukowcy na podstawie badań DNA zmarłych.

Çatalhöyük, stanowisko archeologiczne położone w centralnej Turcji, było zamieszkiwane nieprzerwanie przez nieomal 1200 lat pomiędzy 7100 a 5950 rokiem p.n.e. Szacuje się, że w okresie największego rozkwitu gęsto zabudowane osiedle o powierzchni kilkudziesięciu hektarów było zasiedlane przez ok. 6 tys. mieszkańców. Ciekawostką jest fakt, że zmarłych chowano pod podłogami domostw.

Międzynarodowy zespół genetyków (w którym są również badacze z Ankary i Sztokholmu), którego działaniami koordynował Maciej Chyleński z Laboratorium Kopalnego DNA na Uniwersytecie im. A. Mickiewicza w Poznaniu, postanowił przebadać DNA części zmarłych z pradziejowej osady. Skupiono się na szczątkach blisko 40 osób, które znajdowały się pod posadzkami 4 domostw. Te były zamieszkane ok. 8,5 tys. lat temu. W rozmowie z PAP Chyleński podkreśla, że materiał genetyczny zachował się bardzo źle, dlatego jego badanie nie jest sprawą łatwą.

Widok na stanowisko archeologiczne Çatalhöyük (fot. Stipich Béla opublikowano na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Unported).

„Na razie wiemy, że zmarłe osoby pochowane w tym samym domu, nie były spokrewnione w linii matczynej. Zatem na przykład w przypadku dzieci znalezionych pod posadzkami, ich matkami nie były kobiety pochowane obok. Nie wiemy jednak, czy były spokrewnione w inny sposób” – mówi Chyleński. Dodaje, że aby całkowicie wykluczyć pokrewieństwo, niezbędna jest dalsza analiza danych z genomów jądrowych, ale te zachowały się słabo. Mimo to w najbliższym czasie genetyk będzie podejmował dalsze próby ich pozyskania.

„Niemniej już same genomy mitochondrialne (zawarta w nich informacja dziedziczona jest wyłącznie w linii żeńskiej – PAP), w połączeniu z wynikami uzyskanymi przez antropologów pracujących na stanowisku sugerują, że struktura społeczna Çatalhöyük była bardziej złożona, niż można by się spodziewać, i pokrewieństwo biologiczne mogło odgrywać w niej rolę drugorzędną” – uważa naukowiec.

Tym samym dzięki analizie genomu udało się uciąć liczne wcześniejsze spekulacje archeologów – mieszkańcy jednego domu raczej nie należeli do jednej rodziny lub rodu.

Genetycy ustalili również, że pod względem genetycznym mieszkańcy pradziejowego miasta byli blisko spokrewnieni genetycznie z ludami z obszaru Morza Marmara. Obszar ten odegrał istotną rolę w rozprzestrzenianiu się idei rolnictwa i hodowli na terenie Europy, czyli tzw. neolityzacji.

„Czas pojawienia się neolitu w obu regionach i podobieństwa w kulturze materialnej mogą świadczyć o tym, że populacje z Centralnej Anatolii (lub grupy z nimi blisko spokrewnione) brały udział w neolityzacji regionu morza Marmara” – mówi Chyleński.

Wyniki badań ukazały się w piśmie „Genes”. Ich wykonanie było możliwe dzięki grantowi uzyskanemu z NCN.

Çatalhöyük jest jednym z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych świata. Stało się słynne dzięki charakterystycznej zabudowie składającej się z domostw wzniesionych z cegły mułowej. Ich ściany przylegały do bezpośrednio do siebie, a do wnętrza wchodzono z poziomu dachu. Wnętrza części domów były bogato dekorowane m.in. malowidłami. W 2012 r. miejsce to wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Źródło: naukawpolsce.pap.pl, autor: Szymon Zdziebłowski

Wesprzyj nasz portal kupując w sklepie Histmag.org:

Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
telefon: 692 929 681
m.swigon@histmag.org
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Magdalena Mikrut-Majeranek
redaktor naczelna
redakcja@histmag.org
telefon: 796 418 763
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy