Najdziwniejsze ordery, za którymi kryje się ciekawa historia: Słyszeliście o nich?
Order Uśmiechu - Polska
To chyba najpiękniej „dziwny” order świata. Jest przyznawany od 1968 roku dorosłym za działania na rzecz dzieci, a dokładnie za aktywności przynoszące dzieciom radość. Jego wyjątkowość polega na tym, że kandydatów zgłaszają same dzieci. Kawaler Orderu Uśmiechu podczas ceremonii musi wypić sok z cytryny i uśmiechnąć się - bez skrzywienia najlepiej. Genezę orderu należy łączyć z redakcją „Kuriera Polskiego”, inspiracją do jego ustanowienia był wywiad przeprowadzony z Wandą Chotomską z okazji 5-lecia dobranocki dla dzieci Jacek i Agatka. Order ten powstał w Polsce w 1968 roku, a w 1979 roku został uznany międzynarodowo przez sekretarza generalnego ONZ. To jednak nie wszystko, bowiem w 1996 roku zwołano Pierwszy Światowy Zlot Kawalerów Orderu Uśmiechu, podczas którego działalność zainaugurowało Muzeum Orderu Uśmiechu.
Order Matka-Bohaterka - Rosja / dawniej ZSRR
Wyróżnienie to przyznawane jest za urodzenie i wychowanie co najmniej dziesięciorga dzieci, będącymi obywatelami Federacji Rosyjskiej. Tytuł powstał jeszcze w ZSRR w 1944 roku, w czasie wojny, jako element polityki demograficznej i symbolicznego honorowania wielodzietnych matek. Miał być on częścią polityki pronatalistycznej państwa, które po ogromnych stratach wojennych chciało wspierać i propagandowo wyróżniać wielodzietność. Odznaczenie miało bardzo silny wymiar ideologiczny, ponieważ matka wielu dzieci była przedstawiana jako osoba szczególnie zasłużona dla ojczyzny, podobnie jak żołnierz czy robotnik-bohater. Po upadku ZSRR w 1991 roku zanikł, ale w Rosji został przywrócony dekretem Władimira Putina z 15 sierpnia 2022 roku.
Order Trupiej Głowy
Był to krótko istniejący order rycerski związany z księstwem oleśnickim na Dolnym Śląsku. Ustanowił go w 1652 roku książę Sylwiusz Nimrod Wirtemberski, pierwszy książę oleśnicki z dynastii Wirtembergów. Źródła niemieckie opisują go jako order kontemplacyjny, którego celem było przypominanie o śmiertelności, wyrzeczeniu i pielęgnowaniu cnót rycerskich oraz arystokratycznych. Po śmierci Sylwiusza Nimroda w 1664 roku order zanikł. W 1709 roku został jednak odnowiony przez jego wnuczkę Luizę Elżbietę Wirtembersko-Oleśnicką, wdowę po księciu Filipie sasko-merseburskim, już jako order damski w Forst na Łużycach. Ostatecznie wygasł w XVIII wieku
Order Słonia - Dania
Co słoń ma wspólnego z Danią? To zastanawiające. Okazuje się, że wybór słonia jako symbolu duńskiego odznaczenia ma swoje korzenie w religijnym i historycznym kontekście średniowiecznej Danii. To jeden z najstarszych i najbardziej prestiżowych orderów królewskich w Europie. Jego korzenie sięgają około 1460 roku, kiedy to król Chrystian I założył katolickie Bractwo Najświętszej Marii Panny. Oznaką przynależności do tego bractwa był łańcuch, na którym znajdowały się figurki białych słoni. Niegdyś uważano, że symbolizują one czystość i dziewictwo, co było bezpośrednim nawiązaniem do Marii Panny. Dodatkowo słoń z wieżyczką na grzbiecie był postrzegany jako symbol walczącego chrześcijaństwa. Jego współczesna forma została ukształtowana w czasach monarchii absolutnej. Insygnium rzeczywiście przedstawia białego słonia z wieżą na grzbiecie. Co ciekawe, wśród uhonorowanych tym orderem znajdują się też Polacy. To Stanisław Wojciechowski (1923) i Lech Wałęsa (1993). Otrzymali je z uwagi na pełniony przez siebie urząd prezydenta RP.
Order Białego Słonia - Tajlandia
Order Białego Słonia został ustanowiony w 1861 roku przez króla Mongkuta, czyli Ramę IV. Było to pokłosie modernizacji państwa i wprowadzania zachodnich systemów odznaczeń. Jest on orderem cywilnym i wojskowym. Honorowani nim są zarówno krajowcy, których doceniono za wybitną służbę, ale i wręcza się go cudzoziemcom za wybitne zasługi. Biały słoń pojawia się tu nieprzypadkowo, ponieważ w kulturze Tajlandii ma znaczenie królewskie, religijne i prestiżowe. Co więcej, białe słonie były postrzegane jako święte i przynoszące szczęście, a ich posiadanie było oznaką boskiej łaski. Należy jednak zaznaczyć, że odznaczenie przedstawia wizerunek mitologicznego, trójgłowego słonia Erawana. To tajski odpowiednik mitycznego Airavaty, będącego wierzchowcem boga Indry.
Order Złotego Runa - Hiszpania
Nazwa brzmi niczym pochodząca z mitologii greckiej. Nawiązuje do skóry z sierścią należącej do mitycznego, złotego, skrzydlatego barana Chrysomallosa. Skojarzenie to jest słuszne, ponieważ odwołuje się do mitu o Jazonie i złotym runie. Natomiast sam Order Złotego Runa ustanowił w 1430 roku Filip Dobry, książę Burgundii. Przez wieki był jednym z najbardziej elitarnych orderów dynastycznych Europy. Jego insygnium to stylizowana owcza skóra zawieszona na ozdobnym łańcuchu. Obecnie to najwyższe odznaczenie państwowe Królestwa Hiszpanii, ale i rycerski order domowy byłego austriackiego domu panującego Habsburgów.
Order Ostu - Szkocja / Wielka Brytania
Order Ostu to najwyższy order rycerski związany ze Szkocją. Jest szkockim odpowiednikiem angielskiego Orderu Podwiązki. Jego współczesną podstawę statutową, pochodzącą z 1687 roku, Szkocja zawdzięcza Jakubowi VII. Sama nazwa pochodzi od ostropestu, jednego z symboli Szkocji. Warto przypomnieć, że według popularnej legendy oset miał uratować Szkotów przed nocnym najazdem wrogów. Jeden z napastników miał nadepnąć bosą stopą na kolczastą roślinę, krzyknąć z bólu i tym samym obudzić obrońców. Natomiast dewiza brzmi: „Nemo me impune lacessit”, co należy tłumaczyć jako: „Nikt mnie bezkarnie nie zaczepia”.
Order Sokoła Islandzkiego - Islandia
3 lipca 1921 roku Chrystiana X, król Danii i Islandii, ustanowił Order Sokoła Islandzkiego, będący najwyższym odznaczeniem Islandii. Oznaką orderu jest biało emaliowany krzyż łaciński. W jego centralnym medalionie znajduje się wizerunek białego sokoła na błękitnym tle. Obywatele Islandii są nim honorowani dwa razy do roku: 1 stycznia oraz 17 czerwca (w Dzień Narodowy Islandii). Co ciekawe, oznaka orderu pozostaje własnością odznaczonego dożywotnio, ale po jego śmierci musi zostać zwrócona rządowi islandzkiemu.
Order Złotej Arki - Holandia
To nie państwowy order w klasycznym sensie, ale uznawane odznaczenie ustanowione w 1971 roku przez księcia Bernharda Niderlandzkiego, męża królowej Juliany. Przyznawano je za szczególne zasługi dla ochrony przyrody, zwłaszcza fauny i flory. Order nadawano ekologom, przyrodnikom, działaczom ochrony środowiska, badaczom oraz osobom publicznym wspierającym ochronę dzikiej przyrody. Nazwa nawiązuje do biblijnej Arki Noego, będącej symbolem ocalenia życia zwierząt przed zagładą. „Złota Arka” honorowała tych, którzy ratują świat przyrody. Wyróżnienie wpisywało się w działalność księcia Bernharda jako patrona międzynarodowej ochrony środowiska, ponieważ był on m.in. jednym ze współtwórców i pierwszym prezesem WWF.
Order Długolistnej Sosny - Karolina Północna, USA
Order Długolistnej Sosny (Order of the Long Leaf Pine) to odznaczenie przyznawane przez gubernatora Karoliny Północnej osobom zasłużonym dla tego stanu. Nazwa pochodzi od sosny długolistnej, ważnego symbolu regionalnego. Nawiązuje też do tradycyjnego „Toastu Karoliny Północnej”, zaczynającego się od słów: „Here’s to the land of the long leaf pine…”, czyli „Oto ziemia sosny długolistnej…”. Order powstał w 1963 roku i jest jednym z najbardziej prestiżowych wyróżnień stanowych.
Order Quetzala - Gwatemala
To najwyższe odznaczenie Gwatemali, które zostało ustanowione w 1936 roku. Nazwa pochodzi od kwezala herbowego, czyli niezwykle barwnego ptaka, który jest symbolem Gwatemali i miał wielkie znaczenie w kulturach Mezoameryki. Order ten jest nadawany jako szczególny znak honoru oraz uznania osobom, instytucjom, organizacjom lub przedstawicielom państw zaprzyjaźnionych za wybitne zasługi obywatelskie, artystyczne, naukowe albo humanitarne. Dekret ustanawiający order wymienia sześć stopni: Wielki Łańcuch, Wielki Krzyż, Wielki Oficer, Komandor, Oficer i Kawaler.
Order Niewolnic Cnoty
Order Niewolnic Cnoty był austriackim, habsburskim orderem damskim, stworzonym w 1662 roku przez cesarzową Eleonorę Magdalenę Gonzagę-Nevers, wdowę po cesarzu Ferdynandzie III. Wbrew dzisiejszemu brzmieniu nazwy nie chodziło o „niewolnice” w sensie społecznym, lecz o barokową, religijno-moralną metaforę. Damy uhonorowane tym wyróżnieniem miały być „oddane” cnocie, podporządkowane ideałowi pobożnego i moralnego życia. Odznaczone nim mogły być wyłącznie kobiety wywodzące się z wysokiej arystokracji, a automatycznie otrzymywały go wszystkie arcyksiężniczki habsburskie. Warunkiem przyjęcia było wyróżnianie się cnotliwym i pobożnym życiem. Wielką mistrzynią orderu była cesarzowa. Przy przyjęciu należało złożyć przyrzeczenie wierności wspólnocie orderowej. Order przestał istnieć po śmierci Eleonory Magdaleny z Palatynatu-Neuburga, wdowy po cesarzu Leopoldzie I.
Źródła:
- Wiesław Bończa-Tomaszewski, Kodeks orderowy. Przepisy obowiązujące posiadaczy orderów, odznaczeń, medali i odznak, Warszawa 1939
