Sigrid Undset to norweska noblistka, rozwódka i konwertytka, która może zostać błogosławioną

Kim była Sigrid Undset?

Sigrid Undset urodziła się 20 maja 1882 roku w Kalundborgu w Danii, ale dorastała w Norwegii. Jej ojcem był Ingvald Martin Undset, uznany norweski archeolog, człowiek nauki i pasjonat przeszłości. To po nim odziedziczyła wrażliwość na historię. Jej ojciec zmarł jednak gdy była jeszcze dzieckiem, a rodzina znalazła się w trudniejszej sytuacji materialnej. Wtedy też młoda Undset musiała porzucić marzenia o studiach. Wiedziała, że zamiast wyśnionej kariery akademickiej czeka ją praca. Po ukończeniu szkoły, mając 16 lat, podjęła się pracy w biurze, aby pomóc rodzinie. Przez około dziesięć lat była urzędniczką w firmie inżynieryjnej w Kristianii, czyli dzisiejszym Oslo.

To była dla niej trudna lekcja życia. W tym czasie poznała jednak wiele kobiet pracujących, ograniczonych ekonomicznie, zmęczonych codziennością, ale niepozbawionych ambicji i pragnień. Później właśnie takie kobiety, które były rozdarte między obowiązkiem, miłością, społeczną oceną i własną wolą, później stały się bohaterkami jej wczesnej prozy. Jej życie także nie było usłane różami, a to uczuciowe - burzliwe i naznaczone skandalem, ponieważ w 1912 roku poślubiła rozwodnika malarza Andersa Castusa Svarstada,  a poznali się w 1909 roku, gdy był on żonaty. Natomiast w 1925 roku wzięła z nim rozwód i samotnie wychowywała dzieci.

Jako pisarka Undset zadebiutowała w 1907 roku powieścią „Fru Marta Oulie”. Undset interesowało nie tyle moralizowanie, ile prawda o konsekwencjach ludzkich wyborów. W jej wczesnej twórczości pojawiają się kobiety nowoczesne, ale niekoniecznie szczęśliwe. Pracują, kochają, cierpią, podejmują decyzje, za które płacą wysoką cenę. Undset nie pisała manifestów emancypacyjnych w prostym sensie. Nie idealizowała wolności jako łatwego wyzwolenia z norm. Pokazywała raczej, że każda wolność pociąga za sobą odpowiedzialność.

Największą sławę przyniósł jej jednak cykl powieści historycznych „Krystyna, córka Lavransa” („Kristin Lavransdatter”), opublikowana w latach 1920–1922, składająca się z następujących części: „Wianek” (1920), „Żona” (1921) i „Krzyż” (1922). To monumentalna opowieść o życiu kobiety w średniowiecznej Norwegii - od młodości, przez miłość, małżeństwo, macierzyństwo, winę, dojrzewanie, aż po śmierć. Cykl ten dopełnia  dwuczęściowa powieść „Olaf syn Auduna”, napisana w latach 1925-1927. Dzieła te zainicjowały międzynarodową sławę. Autorka została bowiem w 1928 roku uhonorowana Nagrodą Nobla w dziedzinie literatury. Rok później powieści te mogli przeczytać także polscy czytelnicy, bowiem zostały przetłumaczone przez Wandę Kragen u wydane. Natomiast w 1995 roku ekranizacji podjęła się urodzona w Tokio Norweżka, Liv Johanne Ullmann, laureatka honorowego Oscara za całokształt twórczości, będąca jedną z muz Ingmara Bergmana.

Katolicyzm w protestanckiej Norwegii

Jednym z najważniejszych wydarzeń w życiu Sigrid Undset była konwersja na katolicyzm. Co ciekawe, jej rodzice byli ateistami, ale zarówno ona, jak i jej siostry zostały ochrzczone i uczestniczyły w życiu lokalnego kościoła luterańskiego. Natomiast w 1924 roku została przyjęta do Kościoła katolickiego, a później została świecką dominikanką. Przyjęła wówczas imię Olafa.

Przypomnijmy, że Norwegia to kraj o silnej tradycji luterańskiej, a katolicyzm był długo postrzegany jako coś obcego, kulturowo nienorweskiego. Dla Undset przejście na katolicyzm oznaczało więc nie tylko decyzję duchową, ale także gest kontrkulturowy. Po konwersji jej twórczość nabrała tonu religijnego.

Jak zaznaczyła Józefa Królczyk Bremer: Katolicyzm w Norwegii po 1843 r. nie był formacją jednorodną: przezwiele lat miał charakter antyreformatorski, prozelicki i narodowo-romantyczny. Od czasu konwersji Sigrid Undset norweski katolicyzm stał się intelektu-alnie zaawansowany i otwarcie ekumeniczny. Wielu norweskich konwertytówznalazło się w Kościele katolickim właśnie dzięki działalności noblistki i jej politycznej niepoprawności, żarliwie optującej na rzecz katolicyzmu.

W latach 30. Undset była zdecydowaną przeciwniczką nazizmu. Krytykowała Hitlera i ideologię narodowego socjalizmu, co po niemieckiej inwazji na Norwegię w 1940 roku uczyniło jej sytuację niebezpieczną. Musiała uciekać z kraju. Przez Szwecję, Związek Radziecki i Japonię przedostała się do Stanów Zjednoczonych.

Jej życie było naznaczone stratą. W 1938 roku zmarła jej córka, a syn Anders zginął w 1940 roku w walce z Niemcami. Sama pisarka na emigracji angażowała się w sprawę norweską, przemawiała, pisała, działała na rzecz wolnej Norwegii i sprzymierzonych. Stała się nie tylko autorką, ale również głosem sumienia.

Po wojnie Undset wróciła do Norwegii. Ostatnie lata jej życia były trudne. Zmarła 10 czerwca 1949 roku w Lillehammer. Jej dom Bjerkebæk stał się później miejscem pamięci.

Początek drogi beatyfikacyjnej

W lipcu 2026 roku biskup Oslo Fredrik Hansen ogłosił, że rozpoczął przygotowania do otwarcia procesu beatyfikacyjnego pisarki. Komunikat został ogłoszony 8 lipca 2026 roku podczas Mszy ku czci św. Sunnivy na wyspie Selja, ważnym miejscu norweskiego katolicyzmu. Biskup Hansen zapowiedział, że formalne otwarcie sprawy jest planowane jesienią.

W komunikacie Kościoła katolickiego w Norwegii podkreślono, że Undset była nie tylko autorką i noblistką, ale również wzorem wiary chrześcijańskiej. Biskup wskazywał na jej stałość w wierze, troskę o ubogich, opiekę nad córką, pisarskie świadectwo oraz sprzeciw wobec nazizmu.

To ważna informacja z kilku powodów, bowiem Norwegia jest krajem, w którym katolicy stanowią mniejszość. Sprawa beatyfikacyjna Undset miałaby więc duże znaczenie dla norweskiej wspólnoty katolickiej. Po drugie, byłaby to jedna z rzadkich współczesnych spraw dotyczących świeckiej kobiety-intelektualistki i pisarki. Po trzecie, przypominałaby, że świętość w Kościele katolickim nie musi oznaczać wycofania z kultury. Może realizować się przez literaturę, macierzyństwo, pracę, odwagę moralną i służbę prawdzie.

Źródła:

• Józefa Królczyk Bremer, Nawracam się nie dla katolików, ale na katolicyzm. (Sigrid Undset). Literacko-medialny wizerunek norweskiego konwertyty [w:] „Studia Europaea Gnesnensia”, 11/2015, s. 201-212.
• Stephen Sparrow, Sigrid Undset: Catholic Viking [online:] www.catholiceducation.org, odczyt w dn. 15.07.2026 r.
• Petter Stocke-Nicolaisen, Biskop Fredrik Hansen innleder helligkåringsprosess for Sigrid Undset [online:] www.katolsk.no, odczyt w dn. 15.07.2026 r.
• www.vaticannews.va,
• www.osu.pl,
• www.nbl.snl.no.