20 lipca 1931 – trąba powietrzna pustoszy Lublin

W polskich mediach nierzadko mówi się o tornadach. Tymczasem w większości przypadków w naszym kraju nie są one groźne. W poniedziałek, 20 lipca 1931 roku, było inaczej.

Brama Trynitarska w Lublinie, dwudziestolecie międzywojenne (sygn. NAC 1-U-3461-1)
Szklany ekran rządzi się własnymi prawami i nakazuje dziennikarzom wzbudzanie grozy wśród widzów. Wszystko rozbija się o największy telewizyjny fetysz, a mianowicie – oglądalność. Jedną z często przytaczanych teorii jest ta, że tornada stanowią coś niespotykanego w Polsce. Według niej nasz kraj miał zacząć ich doświadczać dopiero od niedawna, głównie zresztą na skutek globalnego ocieplenia.

Tymczasem najprawdopodobniej jedno z najsilniejszych tornad w dziejach przeszło nad Polską 20 lipca 1931 roku w okolicach Lublina. Prędkość wiatru w trąbie powietrznej miała przekraczać 369 kilometrów na godzinę. Oznacza to, że osiągnęła ona najprawdopodobniej poziom F5 w skali Fujity, kiedy to podmuch niszczy wszystko na swojej drodze. Warto dodać, że najsilniejsze trąby powietrzne jakie widziano na ziemiach polskich w ostatnich dwóch dekadach dochodziły maksymalnie do poziomu F3.

Zgodnie z relacją „Kuriera Lubelskiego” o godzinie siódmej wieczorem horyzont nad miastem zaczął pokrywać się ciemnymi chmurami. Niedługo później mieszkańcy mogli dostrzec wysoki słup w kształcie leja, zbliżający się do miasta. Zaraz potem przy akompaniamencie gromów i błyskawic wtargnął on w granice miasta. Trąba powietrzna sunęła ulicą 1 maja, a potem Wrotkową, wywracając po drodze wagony z końmi wyścigowymi. W niecałe trzy dni później, na łamach „Kuriera” pisano:

Autobus miejski wraz z pasażerami został rzucony przez wichurę o ścianę domu i zgnieciony. Pasażerowie odnieśli ciężkie rany. Poważnym uszkodzeniom uległ most prowadzący w kierunku Zamościa. Wszystkie przewody elektryczne i telefoniczne zostały przerwane. Z wielu domów huragan zerwał dachy. Zawaliły się kominy fabryczne. Drzewa w parkach zostały powyrywane z korzeniami. Ludźmi znajdującymi się na ulicach wiatr miotał jak piórkami. Mało tego, nawet samochody i autobusy porywane były przez wichurę. W gruzach legł młyn

Rzeźnia miejska w Lublinie (sygn. NAC 1-G-2043-3.)

Niezwykłym wydarzeniem momentalnie zainteresowały się również gazety z innych miast. Jak pisał „Światowid” z 1 sierpnia 1931 roku:

Dnia 20 b.m. wieczorem zaczęło się w Lublinie chmurzyć i zerwał się porywisty wicher, który niebawem przeszedł w huragan. Równocześnie rozpętała się burza z nawałnicą, która swoje najwyższe napięcie osiągnęła o godzinie 7-ej. Nawałnica ta miała skutki wręcz katastrofalne i wyrządziła ogromne szkody w Lublinie i jego okolicach. O sile huraganu świadczy fakt, że dachy zrywane były z domów jak papier. Najbardziej ucierpiała wschodnia część miasta, a zwłaszcza ulica 3-go Maja, przedmieście Tatary, Bronowice i rzeźnia miejska. W całem mieście wybuchła panika, ludzie biegali jak oszalali, chroniąc się do bram, gdyż w powietrzu latały belki i cegły pozrzucane z domów. W okolicy gazowni trąba powietrzna zwaliła kilkudziesięciometrowy komin w młynie Blachmana. Mocno ucierpiał również dworzec kolejowy i ulica Krochmalna, gdzie trąba powietrzna zniszczyła piękną aleję wysadzaną topolami. Uszkodzona została także gazownia miejska, wskutek czego Lublin przez wieczór i noc pogrążony był w ciemnościach, co niezmiernie utrudniało akcję ratunkową. Sytuację uratowała dopiero pomoc wojskowa, która dostarczyła reflektorów, przy świetle których rozpoczęto poszukiwania rannych. W majątku Tatary tuż za miastem zapaliły się wszystkie budynki, grzebiąc pod gruzami mieszkańców. Z pod rumowisk wydobyto dwa trupy i kilkunastu rannych.

W podobnym tonie pisał również „Kurier Bydgoski”:

Olbrzymi orkan nad Lublinem. Wichura rzucała dorożkami i nawet autobusami i rozbijała je o ściany domów. Stodołę przerzuciła o pół kilometra, zburzyła dwa młyny, uszkodziła nowo zbudowano rzeźnią miejską. Śmierć poniosło dwóch dorożkarzy, wypadków ciężkiego poranienia odnotowano kilkadziesiąt.

Zniszczona rzeźnia miejska w Lublinie (sygn. NAC 1-G-2044)

Gazeta podawała szczegóły śmierci jednego z dorożkarzy, niejakiego Joska Bergmana, który miał nieszczęście jechać dorożką ulicą Zamoyską w chwili kiedy przechodziła tamtędy trąba powietrzna. Jego dorożkę razem z pasażerami wiatr rzucił na teren pobliskiej fabryki. Nieszczęśnik zginął na miejscu, zaś pasażerowie z ciężkimi ranami zostali odwiezieni do szpitala.

Zachowały się również liczne dramatyczne relacje pozostawione przez naocznych świadków tornada. Na przykład jeden z policjantów pełniący feralnego dnia służbę miał zostać porwany przez wiatr i rzucony kilkadziesiąt metrów dalej.

Łącznie, w wyniku tornada uszkodzone zostały liczne zabudowania głownie na przedmieściach, uszkodzeniu uległa również część terenów fabrycznych. W wyniku trąby powietrznej śmierć miało ponieść sześć osób.

Polecamy e-book Michała Przeperskiego „Gorące lata trzydzieste. Wydarzenia, które wstrząsnęły Rzeczpospolitą”:

Michał Przeperski
„Gorące lata trzydzieste. Wydarzenia, które wstrząsnęły Rzeczpospolitą”
Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]
Liczba stron: 86
Format ebooków: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)
ISBN: 978-83-934630-3-9

Śledź nas!
Komentarze
lub zaloguj się za pośrednictwem konta Google

O autorze
Paweł Rzewuski
Absolwent filozofii i historii Uniwersytetu Warszawskiego, doktorant na Wydziale Filozofii i Socjologii UW. Publikował w „Uważam Rze Historia”, „Newsweek Historia”, „Pamięć.pl”, „Rzeczpospolitej”, „Teologii Politycznej co Miesiąc”, „Filozofuj”, „Do Rzeczy” oraz „Plus Minus”. Tajny współpracownik kwartalnika „F. Lux” i portalu Rebelya.pl. Wielki fan twórczości Bacha oraz wielbiciel Jacka Kaczmarskiego i Iron Maiden.

Wszystkie teksty autora

Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
telefon: 692 929 681
m.swigon@histmag.org
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
redakcja@histmag.org
telefon: 798 537 653
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy