Autor: Andrzej Nogal
Tagi: Artyku艂y, Historia polityczna, XIX wiek, Europa Wschodnia, Wyspy Brytyjskie
Opublikowany: 2018-06-15 19:09
Licencja: wolna licencja

Bolszewicy: dziecko zapomnianej polityki angielskiej

Wywiad i dyplomacja angielska w XIX wieku aktywnie patronowa艂y antycarskim ruchom dysydenckim, w tym i bolszewikom. Wbrew angielskim kalkulacjom, pozostawieni samym sobie po 1905 roku znale藕li oni nowych protektor贸w: Niemc贸w. Z ich pomoc膮 walnie przyczynili si臋 do zniszczenia Imperium Brytyjskiego.
Tekst ma wi臋cej ni偶 jedn膮 stron臋!
Strona 1
Strona 2

Od dawien dawna politycy widzieli, 偶e skuteczniejsze ni偶 dzia艂ania stricte wojskowe mog艂y by膰 zabiegi obliczone na destabilizacj臋 wewn臋trzn膮 konkurencyjnego pa艅stwa poprzez wykorzystanie jego napi臋膰 wewn臋trznych i wspieranie grup opozycyjnych wobec danej w艂adzy. Wspieranie przez wrogie pa艅stwo pretendent贸w, 艂偶e-Dymitr贸w, instalowanie na tronach 鈥濻tasi贸w Poniatowskich鈥, promowanie dysydent贸w czy strojenie si臋 agresor贸w w pi贸rka wyzwolicieli nale偶a艂o niejako od zawsze do instrumentarium polityki mi臋dzynarodowej. Mistrzami tego rodzaju zakulisowych rozgrywek byli przez d艂ugi czas Anglicy.

Preludium: spisek i zamordowanie cara Paw艂a

Car Pawe艂 I Romanow (domena publiczna).
Do ko艅ca XVIII wieku stosunki rosyjsko-angielskie uk艂ada艂y si臋 zno艣nie. Rosja by艂a postrzegana nad Tamiz膮 jako dostawca surowc贸w i odbiorca angielskich wyrob贸w przemys艂owych. Mo偶na powiedzie膰, 偶e obydwa pa艅stwa 艂膮czy艂a wsp贸lnota interes贸w. Co prawda politykom angielskim nie podoba艂a si臋 likwidacja Polski, kt贸ra skomplikowa艂a im dostawy polskiego zbo偶a i drewna okr臋towego, ale nast膮pi艂o to w czasie zamieszania wywo艂anego Rewolucj膮 Francusk膮. Zreszt膮 Rosja zapewni艂a sprawne zagospodarowanie zagarni臋tych ziem, odbudow臋 eksportu i by艂a po偶膮danym partnerem do wojny z Francj膮. W tej sytuacji nie by艂o powa偶niejszych przeszk贸d, aby Rosja, korzystaj膮c z subsydi贸w angielskich, w艂膮czy艂a si臋 do wojny w ramach tzw. II koalicji antyfrancuskiej.

Po pocz膮tkowych sukcesach Francuzi rozgromili armie rosyjskie i car Pawe艂 zawar艂 sojusz z Napoleonem. W my艣l jego ustale艅 mia艂 zerwa膰 kontakty z Angli膮 oraz wys艂a膰 do Indii korpus ekspedycyjny. Subkontynent, jako 藕r贸d艂o ogromnych dochod贸w, mia艂 w tym czasie fundamentalne znaczenie dla Wielkiej Brytanii. W tej sytuacji Anglicy zorganizowali i sfinansowali spisek, w wyniku kt贸rego car zosta艂 zamordowany, a tron obj膮艂 proangielski Aleksander I. Wojska zmierzaj膮ce do Indii zosta艂y odwo艂ane, a Rosja zosta艂a cz艂onkiem kolejnych koalicji antyfrancuskich.

Wielka Gra o Azj臋 艣rodkow膮

Stosunki pogorszy艂y si臋 za rz膮d贸w kolejnego cara, Miko艂aja I, z uwagi na ekspansj臋 obu imperi贸w w Azji 艣rodkowej. Zjawisko to nazywane jest w literaturze Wielk膮 Gr膮. W jej sk艂ad wchodzi艂 ca艂y szereg zabieg贸w dyplomatycznych i wywiadowczych, zmierzaj膮cych do podporz膮dkowania jednej lub drugiej stronie pa艅stw i lud贸w, znajduj膮cych si臋 pomi臋dzy angielskimi Indiami a Rosj膮. W zale偶no艣膰 od Rosji popad艂y pa艅stewka a偶 do Afganistanu, a apetyty by艂y jeszcze wi臋ksze. Nadto Rosja prowadzi艂a agresywn膮 polityk臋 wobec Turcji i Iranu 鈥 wa偶nych rynk贸w zbytu dla Anglii. Nie mo偶na te偶 zapomina膰 o Dalekim Wschodzie 鈥 Rosja zamierza艂a obj膮膰 swoim protektoratem Kore臋 i p贸艂nocne Chiny, co znowu wkracza艂o w obszar interes贸w handlowych Anglii.

Rosja cieszy艂a si臋 w owym czasie opini膮 najwi臋kszej l膮dowej pot臋gi Europy. Opinia publiczna i politycy angielscy nie mieli wi臋c w膮tpliwo艣ci, 偶e niebezpiecze艅stwo rosyjskie dla angielskich interes贸w w Azji jest ca艂kowicie realne. Rosja cieszy艂a si臋 te偶 w贸wczas ponur膮 s艂aw膮 najbardziej antyliberalnego kraju Europy, 艂atwo by艂o wi臋c przenie艣膰 konflikt rosyjsko-angielski ze sfery politycznej na kulturow膮. Anglicy przedstawiali siebie jako szermierzy liberalnych warto艣ci, szerz膮cych kaganek liberalnej polityki w Azji przeciwko rosyjskiemu wstecznictwu. Uwie艅czeniem tych napi臋膰 by艂a wojna krymska w latach 1853-1856, kt贸ra zako艅czy艂a si臋 bezprecedensow膮 kl臋sk膮 Rosji. Zahamowa艂a ona na d艂ugo rosyjsk膮 ekspansj臋 na Ba艂kanach. P贸艂 wieku p贸藕niej z kolei dosz艂o do wojny rosyjsko-japo艅skiej. Nie by艂o dla nikogo 贸wcze艣nie tajemnic膮, 偶e Japonia cieszy艂a si臋 w niej pe艂nym poparciem Wielkiej Brytanii.

Tzw. Cienka czerwona linia, jeden ze s艂ynniejszych epizod贸w wojny krymskiej (aut. Robert Gibb, domena publiczna).

Anglia ostoj膮 liberalnych dysydent贸w

W tej sytuacji nie dziwi, 偶e nad Tamiz膮 bardzo mile widziano antycarskich dysydent贸w. Zar贸wno Polacy, jak i liberalni Rosjanie mogli swobodnie korzysta膰 z angielskiej go艣ciny, uprawia膰 antyrosyjsk膮 propagand臋 i snu膰 spiski wymierzone w cara. W wypadku protest贸w dyplomatycznych rz膮d angielski zas艂ania艂 si臋 tradycyjn膮 wolno艣ci膮 s艂owa, a finansowanie zapewniali prywatnie prominentni zwolennicy szerzenia warto艣ci liberalnych, a zarazem przeciwnicy caratu i/lub Rosji. Tu偶 po zako艅czeniu wojny krymskiej w 1857 roku w Londynie Aleksander Hercen zacz膮艂 wydawa膰 w ca艂kiem sporym nak艂adzie (2500 egzemplarzy) gazet臋 鈥濳o艂oko艂鈥, w kt贸rej bezlito艣nie obna偶ano zacofanie, ciemnot臋 oraz skorumpowanie carskiego re偶imu, domagaj膮c si臋 uwolnienia ch艂op贸w i wprowadzenia reform liberalnych.

Aleksander Hercen (domena publiczna).
Hercen uwa偶a艂, 偶e ch艂opi rosyjscy jako najlepsza cz臋艣膰 spo艂ecze艅stwa stanie si臋 podstaw膮 przysz艂ej socjalistycznej Rosji. Blisko wsp贸艂pracowa艂 z utopijnym socjalist膮 Niko艂ajem Czernyszewskim, a inn膮 osob膮 z jego kr臋gu by艂 anarchista Micha艂 Bakunin. Podkre艣lenia wymaga fakt, 偶e dorobek tych my艣licieli wywar艂 przemo偶ny wp艂yw na p贸藕niejsze rosyjskie ruchy lewicowe. Gazeta 鈥濳o艂oko艂鈥 by艂a w Rosji szeroko kolportowana, oczywi艣cie nielegalnie. Pod jej wp艂ywem powsta艂 ruch anarchizuj膮cych narodnik贸w, kt贸rzy stawiali sobie za cel podburzenie przeciwko caratowi ch艂op贸w, a gdy to im si臋 nie uda艂o, wzi臋li si臋 za dzia艂alno艣膰 terrorystyczn膮. Z ich r膮k zgin膮艂 m.in. w 1881 roku car Aleksander II 鈥 na marginesie najbardziej liberalny car w dziejach Rosji.

Przez wiele lat narodnicy skutecznie destabilizowani wewn臋trznie Rosj臋, a po rozpadzie ruchu stali si臋 zaczynem wielu lewicowych partii. Ich wsp贸lnym mianownikiem by艂a wrogo艣膰 nie tylko do caratu, ale i wr臋cz do samego pa艅stwa rosyjskiego. Londy艅scy politycy mogli by膰 wi臋c zadowolenie z efekt贸w poparcia udzielonego Hercenowi i innym rosyjskim dysydentom. Pogr膮偶ona w liberalnych reformach i antyliberalnych kontrreformach oraz innych problemach Rosja nie my艣la艂a do ko艅ca wieku o dalszej ekspansji. Po zab贸jstwie cara Aleksandra II represje przyt艂umi艂y dzia艂alno艣膰 lewicow膮, a i Londyn w tym czasie nie by艂 specjalnie zainteresowany antycarsk膮 dzia艂alno艣ci膮.

Polecamy e-book Tomasza Kruka pt. 鈥濪ramat Afganistanu: XIX wiek鈥 :

Tomasz Kruk
鈥濪ramat Afganistanu: XIX wiek鈥
Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]
Liczba stron: 80
Format ebook贸w: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpiecze艅)
ISBN: 978-83-65156-18-1

Anglia i Japonia wspieraj膮 bolszewik贸w

Uleg艂o to zmianie na samym pocz膮tku XX wieku, gdy Rosja wr贸ci艂a do polityki ekspansji i zacz臋艂a aktywnie rozszerza膰 swoje wp艂ywy na Dalekim Wschodzie, zamierzaj膮c podporz膮dkowa膰 sobie Kore臋 oraz p贸艂nocne Chiny. Oznacza艂o to jednak wkroczenie w sfer臋 wp艂yw贸w pa艅stwa klienckiego Wielkiej Brytanii 鈥 Japonii. Dziwnym wi臋c przypadkiem to zaostrzenie polityczne zbieg艂o si臋 w 1903 roku z II Zjazdem g艂贸wnej partii antycarskiej 鈥 Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji. Pocz膮tkowo mia艂 on si臋 on odby膰 w Brukseli, ale rz膮d belgijski nakaza艂 delegatom opu艣ci膰 kraj. Dok膮d si臋 udali? Oczywi艣cie 鈥 do Londynu.

Tam te偶 odby艂 si臋 III Zjazd w 1905 roku. By艂o to ju偶 po rozpocz臋ciu wojny z Japoni膮 w 1904 roku i tu偶 po wybuchu Rewolucji 1905 roku. Mienszewicy zbojkotowali Zjazd, a Lenin stoj膮cy na czele frakcji bolszewik贸w domaga艂 si臋 poparcia w tej wojnie Japonii, g艂贸wnego wroga widz膮c w re偶imie carskim. Nawiasem m贸wi膮c, z Tokio w艂a艣nie wtedy nawi膮za艂a bliskie kontakty Polska Partia Socjalistyczna, a owocem misji J贸zefa Pi艂sudskiego w Japonii by艂o wsparcie pieni臋偶ne i materia艂owe ze strony wywiadu tego pa艅stwa. Dzi臋ki temu Organizacja Bojowa PPS sta艂a si臋 dla caratu realnym problemem.

Demonstracja z 17 pa藕dziernika 1905 roku (aut. Ilja Repin, domena publiczna).

Polacy byli jednak dla Japo艅czyk贸w drugorz臋dnym partnerem w antyrosyjskiej dywersji 鈥 rosyjska SDPRR okaza艂a si臋 znacznie wa偶niejsza. Za pewnik mo偶na wi臋c przyj膮膰, 偶e i wsparcie by艂o znacznie wi臋ksze. W ka偶dym b膮d藕 razie rewolucja 1905 roku mia艂a tak gwa艂towny przebieg, 偶e na w艂osku istnia艂o samo istnienie carskiego re偶imu, g艂贸wnym za艣 jej animatorem by艂a w艂a艣nie rosyjska SDPRR. Rewolucja poparta zosta艂a jednak te偶 przez inne 艣rodowiska lewicowe i liberalne. Radykalizmem wyr贸偶niali si臋 bolszewicy, organizuj膮cy bandyckie napady na banki i gmachy publiczne. W takiej sytuacji carat czym pr臋dzej zgodzi艂 si臋 na japo艅skie warunki pokojowe i ju偶 we wrze艣niu 1905 roku zawarty zosta艂 pok贸j 鈥 bardzo ci臋偶ki dla Rosji.

Japo艅czycy i stoj膮cy za ich plecami Anglicy mogli wi臋c by膰 bardzo zadowoleni 鈥 wojn臋 wygrali w sumie g艂贸wnie rosyjskimi r臋kami. Bez poparcia zewn臋trznego nastroje rewolucyjne w Rosji stopniowo opada艂y i drog膮 ust臋pstw oraz represji carat zdo艂a艂 w ko艅cu ustabilizowa膰 sytuacj臋. Po zako艅czeniu wojny i rewolucji bolszewicy zostali pozostawieni pomocy angielskich protektor贸w i rozpocz臋li nie艂atwe wdra偶anie si臋 do tryb贸w dzia艂alno艣ci parlamentarnej w Rosji.

Pok艂osie

Lenin przed Instytutem Smolnym (aut. Isaak Brodski, domena publiczna).
Wieloletnie inwestycje angielskie w rosyjskie ruchy lewicowe przynios艂y im zgo艂a nieoczekiwany fina艂 w czasie I wojny 艣wiatowej. Promowani przez nich dekad臋 wcze艣nie bolszewicy zyskali sobie nowych protektor贸w w Niemczech i ponownie skutecznie zdestabilizowali Rosj臋, wyprowadzaj膮c j膮 z wojny na jeszcze surowszych warunkach pokojowych ni偶 w 1905 roku. Tym razem jednak uderzy艂o to w angielskiego g艂贸wnego sojusznika, oznaczaj膮c dla niego dodatkowy rok wojny, ogromne straty w ludziach i gigantyczne dodatkowe koszty.

Zamiast oczekiwanego liberalizmu bolszewicy wprowadzili w Rosji re偶im daleko przewy偶szaj膮cy w opresyjno艣ci carskie rz膮dy. Bolszewicki straszak wyni贸s艂 do w艂adzy Hitlera, a nawet po jego upadku 艣wiat czeka艂o p贸艂wiecze zimnej wojny oraz destabilizowanie przez Zwi膮zek Sowiecki coraz to dalszych zak膮tk贸w 艣wiata. Skutkiem tych wstrz膮s贸w upad艂o Imperium Brytyjskie, kt贸re z jednej czwartej globu skurczy艂o si臋 w ekspresowym tempie niemal do samej Wielkiej Brytanii. Anglicy zniszczyli Rosj臋 car贸w przy pomocy ideologii liberalnej, a Sowieci zniszczyli Imperium Brytyjskie ideologi膮 bolszewick膮. Zdecydowanie mo偶na wi臋c powiedzie膰, 偶e Anglicy piel臋gnuj膮c antycarskich dysydent贸w zachowali si臋 jak ucze艅 czarnoksi臋偶nika, kt贸ry wyzwoli艂 z艂owrogie moce, kt贸re go zniszczy艂y, albowiem nie by艂 w stanie nad nimi zapanowa膰.

Bibliografia:

  • Heller Micha艂, Historia Imperium Rosyjskiego, Ksi膮偶ka i Wiedza, Warszawa 2000.
  • Pipes Richard, Rosja car贸w, Wydawnictwo Magnum, Warszawa 2006.
  • Pipes Richard, Rewolucja rosyjska, Wydawnictwo Magnum, Warszawa 2006.
  • Sutton Antony C., Wall Street i rewolucja bolszewicka, Wektory, Warszawa 2017.

Polecamy e-booka Micha艂a Gadzi艅skiego pt. 鈥濸er艂y imperium brytyjskiego鈥:

Micha艂 Gadzi艅ski
鈥濸er艂y imperium brytyjskiego鈥
Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]
Liczba stron: 98
Format ebook贸w: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpiecze艅)
ISBN: 978-83-65156-11-2

Tekst ma wi臋cej ni偶 jedn膮 stron臋!
Strona 1
Strona 2
艢led藕 nas!
Komentarze
lub zaloguj si臋 za po艣rednictwem konta Google

O autorze
Andrzej Nogal
Adwokat, absolwent Wydzia艂u Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, autor ponad 200 artyku艂贸w popularnonaukowych na tematy prawne i historii prawa.

Wszystkie teksty autora

Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Micha艂 艢wigo艅 PROMOHISTORIA
ul. Ko藕miana 2/89
01-606 Warszawa
telefon: 692 929 681
m.swigon@histmag.org
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyska膰 patronat
Kontakt z redakcj膮
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
redakcja@histmag.org
telefon: 798 537 653
Reklamuj si臋 u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy