Autor: Michał Gadziński
Tagi: Książki, Recenzje, Pomorze Zachodnie i Ziemia Lubuska, Historia polityczna, Niemcy, Austria, Szwajcaria, 1945-1989
Opublikowany: 2022-12-09 08:23
Licencja: wszystkie prawa zastrzeżone

Filip Gańczak – „Gryf, młot i cyrkiel. Szczecin w polityce władz NRD 1970–1990” – recenzja i ocena

Powszechnie uważa się, że w peerelowskiej optyce komuniści z NRD uchodzili za tych „dobrych” Niemców. W rzeczywistości, choć PRL i Niemcy Wschodnie należały do jednego bloku politycznego, to wzajemne relacje nie były pozbawione niekomfortowych kwestii. O niektórych z nich, związanych ze Szczecinem, pisze Filip Gańczak w książce „Gryf, młot i cyrkiel”.
REKLAMA

Filip Gańczak – „Gryf, młot i cyrkiel. Szczecin w polityce władz NRD 1970–1990” – recenzja i ocena

Filip Gańczak
„Gryf, młot i cyrkiel. Szczecin w polityce władz NRD 1970–1990”
Ocena: 7
35 zł
Wydawca: Instytut Pamięci Narodowej
Rok wydania: 2022
Liczba stron: 208
ISBN: 978-83-8229-467-5
EAN: 9788382294675

Autor, pracownik Instytutu Pamięci Narodowej, dziennikarz związany w przeszłości z Newsweekiem specjalizuje się w tematyce niemieckiej i polsko-niemieckiej. Mimo akademickiego backgroundu (doktorat w Instytucie Studiów Politycznych PAN), jego książki, od debiutanckiej biografii Eriki Steinbach począwszy, charakteryzują się żywym, reportażowym stylem.

Z uwagi na ten dotychczasowy dorobek Filipa Gańczaka z początku może nieco dziwić, że najnowsza jego praca ukazuje się jako ściśle naukowa monografia pod egidą IPN. Zdziwienie to rychło ustąpi w toku lektury, a miłośnicy dotychczasowych książek autora nie powinni ulec mylnemu wrażeniu, że otrzymają publikację radykalnie odmienną od wcześniejszych, pozbawianą zalet dotychczasowego pisarstwa Gańczaka.

Myślę, że jak najbardziej je posiada, a przy tym… rzeczywiście jest solidną naukową monografią. Pochwalić należy autora na znakomicie i przejrzyście napisany wstęp, w którym omawia m.in. podstawę źródłową opracowania. Filip Gańczak oparł się przede wszystkim na zgromadzonych w niemieckich archiwach materiałach wytworzonych przez władze państwowe Niemieckiej Republiki Demokratycznej oraz wschodnioniemiecką partię komunistyczną SED. Przede wszystkim chodzi o znajdujące się w berlińskim Archiwum Politycznym Urzędu Spraw Zagranicznych dokumenty Konsulatu Generalnego NRD w Szczecinie. Z racji tego, że wydarzeniami w Szczecinie interesowała się także, co może brzmieć wręcz sensacyjnie dla niektórych czytelników, Stasi, wykorzystane zostały również zasoby Archiwum Federalnego Pełnomocnika ds. Akt Służby Bezpieczeństwa byłej NRD. Innymi archiwami, materiały z których zostały wykorzystane przez Filipa Gańczaka są berlińskie Archiwum Federalne, fryburskie Archiwum Wojskowe, warszawskie Archiwum Akt Nowych, archiwa MSZ i IPN oraz, last but not least, Archiwum Państwowe w Szczecinie. Inne źródła, na których oparł się autor to materiały z peerelowskiej i enerdowskiej prasy, relacje i wspomnienia świadków i uczestników opisywanych wydarzeń. Całkiem pokaźna jest też lista wykorzystanych opracowań i artykułów naukowych.

REKLAMA

Podtytuł omawianej książki brzmi „Szczecin w polityce władz NRD 1970–1990” i wskazuje on na zasadniczy zręb jej treści, choć zakres tej treści jest nieco szerszy. Otrzymujemy bowiem zarys tego jak władze NRD postrzegały Szczecin i wydarzenia w tym mieście już od 1945 r. W zasadzie niemiłym zaskoczeniem dla wschodnioniemieckich komunistów było to, że dawny Stettin przypadł jednak Polsce. Tym niemniej zasadnicze ramy chronologiczne opracowania zostały dobrane w sposób przemyślany. Rok 1970 to wszak w PRL czas wystąpień robotniczych na Wybrzeżu, zaś w NRD schyłek epoki Waltera Ulbrichta, a następnie czas rządów Ericha Honeckera. W 1970 roku rząd RFN ostatecznie uznał granicę na Odrze i Nysie. W roku 1990 z kolei Niemiecka Republika Demokratyczna zakończyła swoje istnienie.

Praca wpisuje się w nurt historii lokalnej i stanowi wyraz stosunku autora do rodzinnego Szczecina, w którym – jak pisze – „urodził się, nauczył czytać i zdał maturę z historii”. Filip Gańczak już we wstępie referuje stan badań nad przeszłością Szczecina i prezentuje swoje założenia badawcze, których w toku swych wywodów konsekwentnie się trzyma. Nada wszystko interesują go reakcje w Niemczech Wschodnich na trzy przełomowe wydarzenia w PRL – Grudzień 1970, stan wojenny i upadek systemu komunistycznego – widziane rzecz jasna z perspektywy szczecińskiej.

Jak już wskazałem, książka jest profesjonalną monografią naukową. Jednocześnie jest to wciągająca pozycja, którą czyta się po prostu przyjemnie. Niewątpliwie najlepsze połączenie i chyba wcale nie takie częste. Z tej racji rekomenduję zapoznanie się z publikacją wydaną przez IPN. Szczególnie zainteresowane będą osoby zainteresowane tematyką polsk0-niemiecką. Zazwyczaj postrzegamy ją przez pryzmat powojennego pojednania, które w pełni mogło rozwinąć się po upadku komunizmu – w domyśle mowa o relacjach z Republiką Federalną Niemiec. Jakby umyka nam przy tym, że przez półwiecze Polska sąsiadowała z Niemcami komunistycznymi. Nie jest to może sympatyczna okoliczność, ale czytanie o niej w książce Filipa Gańczaka na pewno będzie przyjemnością.

Zainteresowała Cię nasza recenzja? Zamów książkę Filipa Gańczaka „Gryf, młot i cyrkiel. Szczecin w polityce władz NRD 1970–1990” bezpośrednio pod tym linkiem, dzięki czemu w największym stopniu wesprzesz działalność wydawcy lub w wybranych księgarniach internetowych:

REKLAMA
Śledź nas!
Komentarze

O autorze
Michał Gadziński
Absolwent Instytutu Historycznego oraz Instytutu Nauk Politycznych UW. Interesuje się historią XIX i pierwszej połowy XX wieku. Pasjonat historii, kultury i polityki krajów anglosaskich.

Wszystkie teksty autora
Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy