Opublikowano
2018-08-08 21:22
Licencja
Wolna licencja

„Gotyk na dotyk” i nie tylko. 13 miejsc w Toruniu, które warto zobaczyć

Jeden dzień to za mało, aby objąć całe bogactwo architektury i sztuki, oferowanej nam przez Toruń. Podobnie jeden artykuł to za mało, aby przedstawić najważniejsze atrakcje turystyczne Grodu Kopernika. Warto jednak spróbować podjąć się tego zadania.


Strony:
1 2 3 4

Toruń, miasto założone aktem lokacyjnym w 1233 roku, jest drugim po Krakowie i pierwszym na Północy wielkim zespołem urbanistycznym, zachowanym w niemal nienaruszonym stanie od czasów średniowiecza. Toruńska starówka oraz jej okolice są prawdziwym skarbcem architektonicznym. Począwszy od gotyku nie ma takiej epoki w architekturze, która by nie pozostawiła tu po sobie żadnego śladu. Średniowieczny Zespół Miejski, w którego skład wchodzą Stare i Nowe Miasto oraz zamek krzyżacki, został w 1997 roku wpisany na listę Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO.

Ratusz staromiejski

Sercem Starego Miasta bez wątpienia jest Ratusz, który przez wieki stanowił administracyjne i handlowe centrum miasta. W jego pobliżu kwitło życie średniowiecznego i nowożytnego Torunia – odbywały się tu jarmarki, rycerskie turnieje, składano hołdy władcom czy też poddawano karom lokalnych przestępców. Jego monumentalne oblicze przywołuje wspomnienie świetności Torunia jako jednego z emporiów handlowych Związku Hanzeatyckiego. Ratusz wzniesiono w stylu gotyckim pod koniec XIV wieku, w oparciu o przywilej wielkiego mistrza krzyżackiego Konrada von Wallenrode. Włączono w jego mury wybudowaną ponad wiek wcześniej wieżę, którą podwyższono i w 1430 roku zwieńczono iglicą, na szczycie której została przedstawiona złota korona – symbol niezależności miasta i przywilejów królewskich. Wspaniały szczyt wieży został niestety bezpowrotnie zniszczony w czasie oblężenia szwedzkiego w 1703 roku. Dziś wieża jest cieniem dawnej świetności, ale warto wspiąć się na jej szczyt, aby móc podziwiać panoramę miasta.

Ratusz Staromiejski w Toruniu (fot. Piotr Kożurno, opublikowano na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe).

Na początku XVII wieku dokonano rozbudowy i przebudowy budynku Ratusza według projektu znakomitego flamandzkiego architekta Antona van Obberghena. Architektoniczna forma w stylu manierystycznym oraz bogate zdobnictwo miały wyrażać idealne miasto rządzone w sposób prawy i sprawiedliwy. W wieży ratuszowej znajdował się skarbiec, zbrojownia i więzienie. Górne piętra były przeznaczone funkcjom administracyjnym, parter służył funkcjom handlowym oraz sądowniczym, zaś obszerne piwnice pod Ratuszem były miejscem, w którym szynkowano piwo i wino. Pod względem funkcjonalności Ratusz Staromiejski jest ewenementem na skalę światową. Dziś gmach Ratusza jest główną siedzibą Muzeum Okręgowego w Toruniu. Mieści ono zbiory sztuki gotyckiej, toruńskiego rzemiosła artystycznego, malarstwa i zbiory monet. Zwiedzający mogą odwiedzić także Salę Królewską, w której znajduje się najstarszy poczet królów polskich, jak i Salę Wielką, przyozdobioną wspaniałą kolekcją portretów patrycjatu toruńskiego z XVI-XIX wieku.

Z budynkiem Ratusza wiąże się bardzo ciekawa legenda, w której wbrew pozorom może być wiele prawdy. Podobno został on wzniesiony na wzór kalendarza. Pojedyncza wieża była symbolem jednego roku, cztery bramy odpowiadały czterem porom roku, natomiast dwanaście dużych sal równało się miesiącom zawartym w roku. Ratuszowych okien miało być tyle, co dni w roku, ale aby kalendarz był całkowicie zgodny z rzeczywistością, w latach przestępnych mieszczanie wybijali jedno okno. Czy jest to prawda? Można policzyć i samemu sprawdzić.

Trzy wielkie świątynie

Obserwując z oddali panoramę toruńskiej starówki, widzimy przede wszystkim monumentalne formy wielkich świątyń, które wysuwają się na pierwszy plan, onieśmielając zwiedzających. Wielkie gotyckie zabytki sakralne przypominają i w dalszym ciągu reprezentują ideę tego stylu architektonicznego. Olbrzymia, przytłaczająca forma i wieże, które sięgają ku sklepieniu niebieskiemu manifestują obecność sacrum. Gotyckie kościoły były symbolem bogactwa ducha, ale także demonstracją potęgi i zamożności ośrodka miejskiego. W przypadku Torunia przekaz hanzeatyckiego dobrobytu jest naprawdę klarowny. Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty odzwierciedla aspiracje zamożnego średniowiecznego patrycjatu. Jest to najstarsza i najważniejsza świątynia diecezji toruńskiej. Reprezentuje typ wysokiej hali z dominującym elementem w postaci potężnej, masywnej wieży. Jest przykładem najstarszej ceglanej budowli dawnego państwa krzyżackiego. Budowa kościoła rozpoczęła się w 1236 roku i trwała około 200 lat, gdyż patrycjat toruński rozbudowywał go kilkakrotnie, aby uzyskać efekt, który sprosta ich ambitnym oczekiwaniom.

Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty na Starym Mieście w Toruniu (fot. Wiesław Gwizdalski, opublikowano na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska).

Najcenniejszym zabytkiem Nowego Miasta Torunia jest kościół św. Jakuba. Była to fara społeczności nowomiejskiej, która w głównej mierze zajmowała się rzemiosłem. Kamień węgielny pod budowę świątyni św. Jakuba został położony w 1309 roku. Mimo iż był reprezentowany przez nieco niższą rangę społeczną od sakralnego przybytku staromiejskiego, w żadnym wypadku nie odstawał ani pod względem bogactwa formy jak i wyposażenia. Jest to kościół bazylikowy, który wyróżnia się ciekawym systemem konstrukcyjnym, polegającym na przeniesieniu ciężaru sklepień nawy głównej za pomocą łuków odporowych na szkarpy naw bocznych. Bogactwo dekoracji, forma detali oraz użycie glazurowanej cegły, jak i inne rozwiązania architektoniczne, takie jak choćby zastosowanie wewnątrz świątyni sklepienia gwieździstego, świadczą o unikalności świątyni nowomiejskiej. Nie wspominając już o wyposażeniu wnętrza, które zajmuje ważne miejsce w historii polskiej sztuki sakralnej.

Kościół św. Jakuba na Nowym Mieście w Toruniu (fot. Lestat (Jan Mehlich), opublikowano na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 2.5 Generic).

Dawny kościół klasztoru franciszkanów pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Toruniu, górujący nad północną częścią Starego Miasta, był jednym z najwybitniejszych osiągnięć sztuki gotyckiej w Polsce i stał się wzorem dla rozwoju sakralnej architektury Północy. W jego przypadku zastosowano trójnawowy układ halowy na planie prostokąta. Kościół, zgodnie z regułą klasztoru był pozbawiony olbrzymich, strzelistych wież. Zastąpiono je trzema małymi sygnaturkami, które w żaden sposób nie uwłaczały jego monumentalności. Kościół mariacki był świątynią parafialną terenów podmiejskich. Reprezentował on warstwy najuboższe, ale dogodny okres rozwoju miasta oraz dobre stosunki franciszkanów z Krzyżakami sprawiły, że w latach 1350-1370 stworzono budowlę wyjątkową. To właśnie ona jest odzwierciedleniem gotyckiego przekazu – przytłacza formą, a zarazem iluminuje mistycznym światłem witraży.

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny na Starym Mieście w Toruniu (fot. Dawid Galus, opublikowano na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska).

Od XVI wieku Toruń ulegał wpływom reformacji, stąd kościół mariacki od 1596 roku był najważniejszą świątynią protestancką Torunia. Ze względu na swoją nową rangę stał się miejscem pochówku wybitnych ludzi, m.in. luterańskiej królewny Anny Wazówny. Kościół Najświętszej Marii Panny nie był jednak odosobniony w swej luterańskiej historii. Podobnych zawirowań doświadczyły także pozostałe świątynie toruńskiej starówki. Przemiany w religijności dawnych Torunian były po prostu integralną częścią nowożytnej rzeczywistości, a ich relikty można znaleźć po dziś dzień w każdym z wymienionych powyżej kościołów.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-booka „Z historią na szlaku. Zabytki w Polsce, które warto zobaczyć”:

Autor: praca zbiorowa (red. T. Leszkowicz)
Tytuł: „Z historią na szlaku. Zabytki w Polsce, które warto zobaczyć”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-65156-16-7

Stron: 103

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

7,9 zł

(e-book)
Zobacz też nasze pozostałe e-booki!

Strony:
1 2 3 4
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Komar |

Kościół franciszkański w Toruniu jest pod wezwaniem wniebowzięcia (a nie wniebowstąpienia) Najświętszej Marii Panny.



Odpowiedz

@ Gość: Komar Dziękujemy za uwagę, błąd poprawiliśmy



Odpowiedz
Natalia Stawarz

Doktorantka w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Ukończyła również historię na tej samej uczelni. Interesuje się historią i kulturą Dalekiego Wschodu, zwłaszcza Japonii. W zakres jej zainteresowań wchodzi również historia kultury duchowej oraz historia XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem okresu dwudziestolecia międzywojennego. W wolnych chwilach poświęca czas na literaturę, seriale i naukę japońskiego.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org