Granice i możliwości genetycznej genealogii Piastów – co naprawdę mówią najnowsze badania?
Efekty ważnego, wieloletniego, polskiego projektu archeogenetycznego, realizowanego przez interdyscyplinarny zespół kierowany przez prof. dr. hab. inż. Marka Figlerowicza z Instytutu Chemii Bioorganicznej PAN w Poznaniu, opublikowano niedawno w piśmie „Nature Communications”. Naukowcy przeprowadzili analizę szczątków kostnych pochodzących z nekropolii w Płocku i Warszawie. Pozyskanie ich nie było łatwym zadaniem, bowiem piastowskie groby nie dotrwały do obecnych czasów w stanie nienaruszonym. Wiele z nich zostało sprofanowanych, a szczątki przemieszano lub skażono materiałem współczesnym.
Naukowcy zidentyfikowali lokalizację ponad 340 potencjalnych miejsc pochówku członków rodu Piastów. W toku prowadzonych badań okazało się, że wiele z nich to jedynie symboliczne groby. W sumie pobrano próbki z 33 grobów/trumien, a wyodrębniono z nich szczątki pochodzące od 22 przedstawicieli dynastii. Badaniu poddano próbki pobrane od osób pochowanych w katedrze św. Jana Chrzciciela w Warszawie, gdzie znajdują się groby Janusza I, Bolesława IV, Stanisława i Janusza III. W tym przypadku zidentyfikowano szczątki dwóch przedstawicieli dynastii Piastów: Stanisława i Janusza III oraz znaleziono szczątki najprawdopodobniej należące do Bolesława IV. Drugim miejsce znajdującym się w centrum zainteresowania badaczy była katedra w Płocku, gdzie spoczywa 12 pokoleń Piastów – zarówno z linii głównej i mazowieckiej. Materiały źródłowe wskazują, że pochowano tu 18 przedstawicieli wspomnianej dynastii, jednakże naukowcom nie udało się wskazać, którzy konkretnie.
Jakie dowody genetyczne sugerują, że dynastia Piastów mogła być obcego pochodzenia?
W efekcie prowadzonych prac zidentyfikowano profile genetyczne dziesięciu historycznych przedstawicieli rodu. To Władysław I Herman, Bolesław III Krzywousty, Leszek, Konrad I mazowiecki, Bolesław II mazowiecki, Wacław płocki, Bolesław III płocki, Kazimierz I warszawski, Bolesław IV warszawski, a także książęta mazowieccy Stanisław i Janusz III.
Kluczowym odkryciem jest przynależność Piastów do rzadkiej linii haplogrupy chromosomu Y R1b-BY3549, co sugeruje ich obce, niesłowiańskie pochodzenie z terenów Europy Zachodniej. Przeprowadzone analizy genetyczne szczątków wykazały, że 7 na 10 zidentyfikowanych bezspornie męskich przedstawicieli rodu Piastów należało do haplogrupy R1b, co wskazuje na to, że dzielili oni wspólną linię R1b-BY3549 wywodzącą się z wariantu R1b-P312.
Co więcej, za hipotezą o niesłowiańskim i nielokalnym rodowodzie Piastów przemawia zdaniem badaczy to, że wcześniejsze badania genetyczne obejmujące ponad 150 mężczyzn żyjących na terenach dzisiejszej Polski przed okresem wędrówek ludów (375–568 n.e.) oraz w czasie tworzenia się państwa piastowskiego nie wykazały obecności linii R1b-BY3549 u żadnego z badanych osobników. Linia ta jest również współcześnie bardzo rzadko spotykana na terenach Europy Środkowo-Wschodniej. Dodatkowo, w bazach danych starożytnego DNA naukowcy odnaleźli tę samą linię chromosomu Y jedynie u trzech osób z okresu przed uformowaniem się państwa polskiego lub z czasów mu współczesnych. Byli to ludzie żyjący na terenach dzisiejszej Francji, Holandii oraz Anglii.
Unikalna linia genetyczna Piastów
Badacze argumentują też, że męska linia genetyczna Piastów była w ich własnym państwie unikalna, a podobne geny występowały wcześniej niemal wyłącznie w zachodniej i północnej części kontynentu. W związku z tym, w ich przekonaniu, Piastowie byli imigrantami o niesłowiańskich korzeniach.
Podobne hipotezy zostały postawione przez twórców teorii normańskiej (wikińska), która zakłada, że założyciele dynastii Piastów mogli wywodzić się od wikingów oraz teorii morawskiej, sugerująca, że Piastowie byli politycznymi uchodźcami z Księstwa Nitrzańskiego. Badanie ujawnia również powiązania z węgierską dynastią Árpádów oraz pozwala nakreślić portrety genetyczne wielu innych europejskich rodów królewskich.
Wyniki te rzucają nowe światło na dynastię Piastów, lecz nie pozwalają jednoznacznie określić pochodzenia jej założycieli. Badane próbki należały do potomków pierwszych Piastów, dlatego mówią więcej o nich niż o ich przodkach. To ważny punkt wyjścia do dalszych interdyscyplinarnych badań nad historią i biologicznymi korzeniami europejskiej arystokracji.
Wiadomo, że badania będą kontynuowane, ponieważ zespół naukowców pobrał jeszcze inne próbki do badań. Czy przyniosą kolejne sensacyjne wnioski? Przekonamy się w przyszłości.
Źródło:
- Zenczak M., Handschuh L., Marcinkowka-Swojak M., Stolarek I., Golubiński M., Juras A., Trzciński D., Chyleński M., Dębski A., … Figlerowicz M. 2026. Genetic genealogy of the Piast dynasty and related European royal families [w:] „Nature Communications”, 17 (1), s. 3224, https://doi.org/10.1038/s41467-026-71457-1.
