Karol Modzelewski - „Barbarzyńska Europa” – recenzja i ocena

Dzisiejsza Europa wyrosła na tradycjach imperium rzymskiego oraz na chrześcijaństwie – to twierdzenie powszechnie znane. Jednak już nieco mniej powszechna jest wiedza o barbarzyńskich korzeniach naszej kultury – i to o nich właśnie jest ta książka. Książka stanowiąca _opus magnum_ wielkiego polskiego średniowiecznika. Spójrzmy na nią z perspektywy „szarego czytelnika”.

Karol Modzelewski
„Barbarzyńska Europa”
49 zł
Wydawca: Iskry
Rok wydania: 2011
Okładka: miękka
Liczba stron: 520
Format: 150 x 235 mm
ISBN: 978-83-244-0181-9

W pierwszych wiekach naszej ery zaczął wzmagać się napór wielu plemion barbarzyńskich na rzymskie imperium. Niektórzy osiedlali się w nim jako foederati, inni przybywali tu jako zdobywcy. Zarówno jedni, jak i drudzy przynosili ze sobą własne zwyczaje i to właśnie one były czynnikiem odróżniającym je od ludów osiadłych tu od wieków, w większym lub mniejszym stopniu zromanizowanych.

Karol Modzelewski to jeden z najwybitniejszych polskich historyków, piastujący współcześnie także funkcję wiceprezesa Polskiej Akademii Nauk. W czasach komunistycznych ten mediewista o światowej renomie wsławił się wieloletnią działalnością opozycyjną. Sama „Barbarzyńska Europa”, jego ostatnie dzieło, otrzymała wiele znaczących nagród i została przetłumaczona na francuski, niemiecki, włoski i litewski. W tym roku wydawnictwo Iskry ponownie umieściło dzieło Modzelewskiego na półkach księgarskich w naszym kraju.

Tytułowi barbarzyńcy to oczywiście nazwa ogólnie przyjęta, tak naprawdę chodzi tu o wiele związków plemiennych, których prawa są jednak do siebie uderzająca podobne. Jasne jest, że różnią się między sobą wysokością poszczególnych kar i nawiązek, ale w istotnych kwestiach, takich jak ustrój plemienny czy wspólnota sąsiedzka, są do siebie zaskakująco podobne. Znajdziemy więc zbliżone podstawowe prawa i instytucje życia społecznego u Germanów, Słowian, Sasów i Rusów.

Pierwotnie całe prawo plemienne było przekazywane z pokolenia na pokolenie drogą ustną. Jednym z pierwszych postanowień nowych królów była jednak jego kodyfikacja, tak aby nie byli oni zależni od znających je przywódców wiecowych. Oczywiście jednym ze skutków takich zmian był wzrost władzy królewskiej.

W recenzowanej książce znajdziemy zestaw praw regulujących różne dziedziny życia społecznego. Wiele miejsca poświęcono statusowi jednostki w plemieniu i preferowanym w tym modelu społecznym wspólnotom krewniaczym. Pojedynczy człowiek bez wsparcia takiej wspólnoty znaczył niewiele, co znajdowało odbicie w prawie, gdzie traktowany był również wyłącznie jako część pewnej grupy.

Niektóre z ludów miały swoich królów, inne nie. Tam, gdzie królów nie było, najwyższą władzę pełniły wiece wolnych członków plemienia – dodajmy, że chodzi tu wyłącznie o mężczyzn, gdyż kobiety przez całe swoje życie pozostawały pod męską opieką – najpierw ojca, później męża. Jednak nawet królowie nie mogli rządzić całkowicie samodzielnie, gdyż w dalszym ciągu musieli liczyć się z postanowieniami wieców szczepowych.

„Barbarzyńska Europa” pozwala nam zajrzeć w odległe wieki – w czasy, o których w naszym kraju brak jakichkolwiek źródeł pisanych. Niesie ona za sobą tak wiele informacji, że przy jej lekturze trzeba być przez cały czas skoncentrowanym, gdyż niewielkie przeoczenie może sprawić, że jej dalsza część okaże się mało zrozumiała. Tak więc książka przeznaczona jest dla profesjonalnych historyków oraz dla ludzi zainteresowanych historią na tyle mocno, że zdecydują się na przeczytanie w skupieniu prawie pięciuset stron. Jednak warto zadać sobie ten trud, gdyż po jej lekturze świat barbarzyńców – a więc naszych przodków – stanie się dla nas bliższy i bardziej zrozumiały. Dla tych zaś, którzy zechcą jeszcze poszerzyć swoją wiedzę na ten temat, zamieszczono wykaz źródeł, z których autor korzystał przy pisaniu swej pracy.

Cóż można powiedzieć w obliczu książki tak wybitnej? Po prostu warto ją przeczytać. Do wymienionych powodów dodajmy, że lektura książki Modzelewskiego to obcowanie z humanistyką na najwyższym poziomie. Jest to tym cenniejsze, że naukowców podobnej próby nie ma w Polsce wielu.

Redakcja i korekta: Agnieszka Kowalska

Śledź nas!
Komentarze
lub zaloguj się za pośrednictwem konta Google

O autorze
Ryszard Struck
Radny Jastarni, założyciel i prezes Stowarzyszenia Przyjaciół Jastarni i pisarz regionalny. Jego dorobek książkowy obejmuje: „Bedeker jastarnicki”, „Półwysep Helski od A do Z”, „Jastarnia – od rybołówstwa do turystyki” oraz „Legendy rybackie” i zbiór anegdot „Jastarnia się śmieje”.

Wszystkie teksty autora

Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
telefon: 692 929 681
m.swigon@histmag.org
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
redakcja@histmag.org
telefon: 798 537 653
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy