Opublikowano
2009-03-31 23:23
Licencja
Wolna licencja

Małe miasteczko u stóp Zamku Królewskiego: Mariensztat

Na pierwszy rzut oka to niewielkie i ciche warszawskie osiedle położone pomiędzy skarpą wiślaną a rzeką. „Zagrało” ono jednak „tytułową rolę” w socrealistycznej komedii romantycznej Przygoda na Mariensztacie i jest jednym z pierwszych przedsięwzięć powojennej odbudowy Warszawy – w tym roku obchodzi swoje 60-te urodziny.


Pierwszą osadą na tym terenie był jurydyka założona w 1762 r. przez Eustachego Potockiego na terenach pozalewowych. Na cześć żony, Marii z Kątskich, osadę nazwano Mariensztadt (Miasto Marii).

Herb jurydyki składał się z Pilawy Potockich po lewej oraz czerwonego jelenia na srebrnym polu po prawej. Mariensztadt podobnie jak inne jurydyki włączono w obręb Warszawy na mocy Prawa o miastach uchwalonego w czasie Sejmu Czteroletniego.

Powstanie warszawskie przyniosło całkowite zniszczenie starej dzielnicy. Było to (podobnie jak w innych miejscach stolicy) prawdziwe wyzwanie dla urbanistów. Architekci Biura Odbudowy Stolicy pod kierunkiem Zygmunta Stępińskiego i Józefa Sigalina przygotowali projekt osiedla dla przodowników pracy - budowniczych Trasy Wschód-Zachód. Oddano je do użytku wraz z nową arterią komunikacyjną 22 lipca 1949 r.

Osiedle położone jest niemalże u stóp Zamku Królewskiego...

...i kościoła św. Anny.

Wystarczy kilka kroków by znaleźć się przy Alei „Solidarności” i tunelu Trasy W-Z pod Krakowskim Przedmieściem i ul. Miodową. Dzięki słynnym ruchomym schodom (zamontowanym tu tuż po wojnie) można dostać się wprost na Plac Zamkowy.

Do dziś na ścianie tunelu wisi tablica przypominająca o okolicznościach powstania Trasy W-Z oraz o jej pierwszym patronie – komunistycznym „świętym” gen. Karolu Świerczewskim.

Projektanci osiedla próbowali luźno nawiązać w swoim projekcie do XVIII i XIX-wiecznej zabudowy małomiasteczkowej.

Centralnym punktem założenia jest Rynek Mariensztacki otoczony z trzech stron niskimi kamieniczkami.

Przekupka przy Rynku...

...oraz sowa na rogu ul. Sowiej i Mariensztat.

Projektanci wprowadzili w życie koncepcję „osiedli społecznych”, otoczonych z trzech stron budynkami, z przedszkolem i placem zabaw pośrodku.

Niestety, planowane 60 lat temu „otwarte” osiedla dzisiaj często zamykane są kratami...

Płaskorzeźby i rzeźby zdobiące mariensztackie przedszkole.

Z Krakowskiego Przedmieścia schodzi się w dół skarpy wiślanej ulicą Bednarską.

Część budynków w górze ulicy przetrwało wojnę.

Zejście chodnikiem u stóp kościoła św. Anny w kierunku Rynku.

Przedwojenną gęstą zabudowę zastąpiły częściowo tereny zielone, tworzące cichy zakątek na zapleczu Starego Miasta i Krakowskiego Przedmieścia.

Widok z tarasu nad tunelem: po lewej Trasa W-Z i Most Śląsko-Dąbrowski (obecnie w remoncie), po prawej kościół św. Anny (niewidoczny), w głębi Most Świętokrzyski, pośrodku dachy Mariensztatu...

Zobacz też:

Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Tomasz Leszkowicz

Redaktor działu naukowego, członek redakcji merytorycznej portalu od października 2006 roku, redaktor naczelny Histmag.org od grudnia 2014 roku do lipca 2017 roku. Doktorant w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk. Absolwent Instytutu Historycznego i Instytutu Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego. Były członek Zarządu Studenckiego Koła Naukowego Historyków UW. Specjalizuje się w historii dwudziestego wieku (ze szczególnym uwzględnieniem PRL), interesuje się także społeczno-polityczną historią wojska. Z uwagą śledzi zagadnienia związane z pamięcią i tzw. polityką historyczną (dawniej i dziś). Publikował m.in. w „Mówią Wieki”, „Uważam Rze Historia”, „Pamięci.pl”, „Polityce” oraz „Dziejach Najnowszych”. Oprócz historii pasjonuje go rock i poezja śpiewana, jest miłośnikiem kabaretów, książek Ryszarda Kapuścińskiego i Hansa Helmuta Kirsta oraz gier z serii Europa Universalis.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org