Opublikowano
2019-10-21 16:39
Licencja
Prawa zastrzeżone

Muzułmanie w SS. Przypadek Dywizji „Handžar”

Dywizja SS „Handžar” (Handschar) powstała wiosną 1943 roku. Była pierwszą niearyjską dywizją Waffen-SS i składała się z muzułmańskich Bośniaków oraz Chorwatów. W szczytowym okresie liczyła 17 tys. osób.


Strony:
1 2

Islam jako czynnik spajający?

Jakie motywy kierowały żołnierzami 13. Dywizji SS „Handžar”? Tu także wypada dokonać rozróżnienia między pobudkami szeregowców i oficerów. W przypadku szeregowych żołnierzy trzeba mieć na uwadze to, że ich znaczna część – zapewne więcej niż połowa – nie wstąpiła ochotniczo do Waffen-SS, tylko została przeniesiona z oddziałów wojska chorwackiego lub też zmuszona do służby w wyniku obław czy akcji antypartyzanckich. Ci wcieleni siłą do SS przypuszczalnie nie byli szczególnie zmotywowani, by walczyć za Niemcy, co dotyczy zwłaszcza tych zwerbowanych w 1944 roku: właśnie oni najszybciej dezerterowali. Jeśli chodzi o prawdziwych ochotników, to pobudki natury ideologicznej odegrały pewną rolę w przypadku mniejszości z nich – zwłaszcza tych ochotników, którzy przeszli do Waffen-SS z oddziałów ustaszy. Innymi powodowała najczęściej chęć odwetu za zbrodnie czetników lub próba uchronienia się przed nimi, co dotyczyło przede wszystkim rekrutów ze wschodniej Bośni. W swoich działaniach propagandowych Waffen-SS podkreślało swój rzekomy cel przywrócenia „spokoju” i „porządku” w rozdartej przez wojnę Bośni i Hercegowinie. Mimo wszystko nadal najważniejsze były bodźce materialne.

Dywizja SS „Handžar” (Handschar Żołnierze Dywizji SS „Handžar” (Bundesarchiv, Bild 146-1973-116-11 / CC-BY-SA 3.0)

Dla uciekinierów ze wschodniej Bośni wstąpienie w szeregi Waffen-SS bywało jedynym sposobem na przeżycie i ocalenie swoich rodzin. Górnikom ze środkowej Bośni Waffen-SS obiecywało lepsze płace i dodatkowe świadczenia. Z kolei ustaszom z „Czarnego Legionu” akces do Waffen-SS zapewniał rodzaj prawnego immunitetu1. Propaganda niemiecka kładła zasadniczy nacisk na korzyści materialne związane ze wstępowaniem do Waffen-SS. Na przykład w jednej z broszur obiecywano ochotnikom takie same wynagrodzenie i dodatki jak te, które przysługiwały niemieckim żołnierzom, wyjaśniając nadto, że rodziny poległych lub okaleczonych esesmanów zostaną zabezpieczone finansowo2. Sytuacja przedstawiała się inaczej w przypadku niemieckich oficerów i podoficerów, wśród których przekonania i pobudki ideologiczne prawdopodobnie odgrywały istotniejszą rolę. Jednak z dokumentacji jugosłowiańskiej komisji ds. badania zbrodni wojennych wynika, że większość oficerów Dywizji „Handžar” wstąpiła do NSDAP i SS po 1933 roku, a alte Kämpfer (przedstawiciele nazistowskiej „starej gwardii”, którzy zapisali się do NSDAP przed 1933 rokiem) byli w tej dywizji SS nader nieliczni.

Germania Adolfa Hitlera – wizja Berlina jako stolicy świata

W przerwach pomiędzy budową totalitarnego systemu władzy i przygotowaniami wojennymi, Adolf Hitler planował przebudowę Berlina. Miasto to po zwycięskiej dla Niemiec wojnie miało stać się stolicą świata i spektakularnym świadectwem potęgi ,,tysiącletniej Rzeszy”.



Czytaj dalej...

Jako pierwsza niegermańska dywizja Waffen-SS, „Handžar” jawiła się zarówno jako narzędzie propagandowe na użytek świata muzułmańskiego, jak i przeprowadzony w praktyce eksperyment, polegający na inkorporowaniu obcej kultury w skład nazistowskiej organizacji. W związku z tym kierownictwo SS przypisywało wielkie znaczenie określeniu roli islamu w tej dywizji, a zawarte 19 maja 1943 roku porozumienie pomiędzy szefem SS-Hauptamt, Gottlobem Bergerem, a wielkim muftim Jerozolimy, Aminem al-Husajnim, precyzowało, że muzułmańskim żołnierzom nie wolno narzucać siłą ideologii narodowosocjalistycznej, a islam i narodowy socjalizm wspierają te same wartości i mają wspólnego nieprzyjaciela3. Wobec tego specjalną wagę przykładano do kwestii imamów polowych, sprawujących pieczę nad żołnierzami. Mieli oni nie tylko spełniać posługę religijną (prowadzić obchody głównych świąt muzułmańskich, piątkowe modły itp.), ale również uczestniczyć w ideologicznej indoktrynacji żołnierzy i w udzielaniu pomocy socjalnej tym ostatnim. Po powrocie dywizji do Bośni i Hercegowiny imamowie winni byli także działać jako mediatorzy między niemieckimi oficerami a lokalnymi muzułmańskimi przywódcami oraz uczestniczyć w rozmaitych akcjach propagandowych w muzułmańskich wioskach. Jednak w rzeczywistości udział imamów w sprawowaniu ideologicznego nadzoru nad żołnierzami bywał dość zróżnicowany, zwłaszcza od 1944 roku, kiedy to muzułmańskich duchownych zajmowały głównie pochówki żołnierzy poległych w walkach oraz załatwianie powiązanych z tym administracyjnych formalności. Generalnie rzecz biorąc, życie religijne w Dywizji „Handžar” najwyraźniej nie miało specjalnie intensywnego charakteru. Muzułmańscy żołnierze wykorzystywali czas przeznaczony na piątkowe modły na odpoczynek albo do zajmowania się sprawami osobistymi, a poza tym nie wzdragali się przed piciem alkoholu czy spożywaniem wieprzowiny4. Mimo wszystko imamowie faktycznie odgrywali rolę pośredników między muzułmańskimi szeregowcami a niemieckimi oficerami i mieli pewien wpływ na żołnierzy. Na przykład w Villefranche-de-Rouergue imam Halim Malkoč nakłonił niektórych buntowników do zwrócenia się przeciwko prowodyrom wywołanej tam rewolty.

Przypisy:

1 W czerwcu 1943 roku „Czarny Legion” dopuścił się masowych zbrodni na serbskiej ludności Srebrenicy. Chorwackie władze wojskowe dość nieoczekiwanie zdecydowały się na przeprowadzenie dochodzenia w tej sprawie, ale rychło ustaliły, że bardzo wielu podejrzanych o tę zbrodnię opuściło już „Czarny Legion” i przeszło do Waffen-SS, przez co znaleźli się poza zasięgiem chorwackich śledczych.

2 Staatsarchiv Nürnberg, Kriegsverbrecherprozesse, dok. nr 4842: apel o wstępowanie w szeregi ochotniczej chorwackiej dywizji SS, 11 V 1943.

3 Institut für Zeitgeschichte, München (Monachium), RFSS – Pers. Stab, Teil II, MA 302: G. Berger, „Weltanschaulich-geistige Erziehung der muselmanischen SS-Division”, 19 V 1943.

4 Treść zeznania Ekkeharda Wangemanna, byłego szefa oddziału propagandowego 13. Dywizji SS, w: G. Lepre, Himmler’s Bosnian Division, op. cit., s. 183–184; X. Bougarel, zapis rozmowy z Fuadem Mujakiciem, byłym imamem 13. Dywizji SS, 9 V 2010.

Ten tekst jest fragmentem książki Jochena Boehlera, Roberta Gerwartha i Jacka Młynarczyka „Waffen SS”:

Boehler Jochen, Gerwarth Robert - „Waffen SS” - okładka Tytuł: „Waffen SS”
Autorzy: Boehler Jochen, Gerwarth Robert, Młynarczyk Jacek
Tłumaczenie: Siwek Grzegorz
Wydawca: : Znak Horyzont
Typ oprawy: Oprawa twarda z obwolutą
Data premiery: 2019-10-14
ISBN: 978-83-240-5494-7
Liczba stron: 592
Wymiary: 150×235mm
Cena: 64,99 zł
Kup ze zniżką!

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Bieltizer |

Słowianie z Bośni, jeżeli tylko są Słowianami wolnymi od wpływów semickich czy mongolskich, cygańskich etc to lud indoeuropejski (Aryjski). To nie tylko grupa językowa. Autor chyba po antropologii u Szechtera



Odpowiedz
Xavier Bougarel

Uzyskał tytuł doktorski w Instytucie Nauk Politycznych w Paryżu. Pracuje naukowo w Centre d’Études Turques, Ottomanes, Balkaniques et Centrasiatiques (CETOBAC) w Paryżu i Marc Bloch Centre w Berlinie.

Alexander Korb

Jest wykładowcą współczesnej historii europejskiej na Uniwersytecie w Leicester oraz dyrektorem Stanley Burton Centre for Holocaust and Genocide Studies. Studiował historię nowożytną i średniowieczną w Berlinie, Frankfurcie, Pradze i Woroneżu i uzyskał stypendia naukowe w Niemczech, Izraelu i USA.

Prawa zastrzeżone – ten materiał jest chroniony przez przepisy prawa autorskiego.

Kopiowanie, przedrukowywanie (poza dozwolonymi prawnie wyjątkami) wyłącznie za zgodą redakcji: redakcja@histmag.org