Opublikowano
2017-08-07 20:30
Licencja
Wolna licencja

Południowy Tyrol kontra Górna Adyga

(strona 2)

Mocą podpisanego 10 września 1919 roku w Saint-Germain-en-Laye traktatu pokojowego z pokonaną w pierwszej wojnie światowej Austrią przekazano Włochom południową część zamieszkanego przez ludność niemiecką Tyrolu. Wywołało to toczący ten skrawek Europy ostry i długotrwały konflikt narodowościowy.


Strony:
1 2 3

Kongres Wiedeński przywrócił stan sprzed 1805 roku, co oznaczało, iż oba etnicznie różne rejony, niemiecki Tyrol oraz włoskie Trentino, definitywnie złożyły się na austriacki kraj koronny zawiadywany z Innsbrucku (1849–1918). W składzie Książęcego Hrabstwa włoskojęzyczne Trentino, nawiasem mówiąc posiadające na swym obszarze niewielkie niemieckie wyspy językowe powstałe w średniowieczu, określane było przez Austriaków także mianem Tyrolu – Tirolo Italiano bądź Tirolo Meridionale (Welschtirol, Welschsüdtirol). W takim zaś układzie zajmująca środkową partię Hrabstwa dzisiejsza prowincja Bolzano identyfikowana była jako Deutschsüdtirol lub Mitteltirol (Tirolo Centrale).

Tyrol mapa Brytyjska mapa Tyrolu z podziałem na część północną, południową oraz Tyrol Włoski, 1874 r. (domena publiczna).

Od zakończenia Risorgimento włoskie Trentino stanowiło, obok Pobrzeża Austriackiego (Litorale Austriaco, rejon Istrii i Triestu) główny i naturalny obiekt irredenty włoskiej. W 1878 roku, zatem rok po założeniu stowarzyszenia Italia Irredenta, irredentyści podjęli próbę sprowokowania wojny o Trydent. Także w obrębie samego kraju koronnego, gdzie w ujęciu całościowym zaznaczała się oczywiście przewaga ludności germańskiej, a to w stosunku 55,6% Niemców do 42,0% Włochów, mimo terytorialnie wyraźnego ich rozgraniczenia, dochodziło do tarć na tle narodowościowym. I tak dla przykładu, gdy w 1889 roku na placu obok Bozner Stadtpfarrkirche odsłonięto Walther-Denkmal, pomnik dedykowany żyjącemu w średniowieczu znanemu niemieckiemu minnesingerowi Waltherowi von der Vogelweide, Włosi wznieśli w 1896 roku Monumento a Dante w Trydencie jako symbol kultury latyńskiej i włoskości Trentino okupowanego przez Rakuszan.

Patto di Londra

Węgierski rewizjonizm terytorialny przed i w trakcie II wojny światowej

Czytaj dalej...
Wybuch wojny z udziałem Austrii przysporzył świetnej okazji dla zaktywizowania włoskich wysiłków na rzecz uzyskania Trydentu i Triestu (tudzież innych rejonów włoskich znajdujących się pod władzą Habsburgów). Kwestie te stały się od początku wojny przedmiotem dyplomatycznych zabiegów Włoch sondujących obydwie stron światowego konfliktu, w którym Królestwo, formalnie nie opuszczając swych sojuszników z Trójprzymierza, czyli Rzeszy Niemieckiej i Austro-Węgier, zadeklarowało najpierw neutralność (3 sierpnia 1914 roku). Dla pozostania Italii w bloku Państw Centralnych Berlin nakłaniał Wiedeń do cesji terytorialnych na rzecz Rzymu. Austriacy, nie godząc się na większe ustępstwa, ostatecznie 10 maja 1915 roku wyrazili jedynie wolę zwrotu Włochom Trydentu oraz zgodzili się na pewne rewizje graniczne wzdłuż zachodniego brzegu Soczy (plus powołanie włoskiego uniwersytetu w Trieście).

Waltherplatz Bozen/Bolzano Waltherplatz w Bozen/Bolzano, z centralnie położonym Walther-Denkmal. Serce niemieckiej części miasta (domena publiczna).

Było na to już jednak za późno, gdyż prowadząc od początku marca zaawansowane rozmowy z Londynem zawarły Włochy 26 kwietnia 1915 roku tajny układ z Ententą (tzw. pakt w Londynie, włoskie „Patto di Londra”). W myśl jego uzgodnień w zamian za przystąpienie do wojny (w ciągu miesiąca) po stronie Ententy obiecano Włochom przyznanie im w przypadku zwycięstwa różnych obszarów austriackich, niewspółmiernie rozleglejszych od tych, na które ewentualnie skłonny był przystać Wiedeń. W takiej sytuacji Włochy, kierując się zasadą „świętego egoizmu”, wyszły 3 maja 1915 roku z Trójprzymierza, zaś wieczorem 23 maja wypowiedziały wojnę Austro-Węgrom (Niemcom 27 sierpnia 1916 roku).

Zagwarantowane Włochom przez Ententę ziemie wchodziły w zestaw kilku przedlitawskich jednostek administracyjno-politycznych (Tyrolu, Pobrzeża Austriackiego, Dalmacji, Krainy, Karyntii). Na odcinku trydencko-tyrolskim terytoria te na wniosek Włochów rozciągnięto aż po Przełęcz Brenner, czyli poza włoskim Trentino zakwalifikowano do nich również południowy (vel środkowy z punktu widzenia zasięgu ówczesnego kraju koronnego) fragment Tyrolu, gdzie italofonów praktycznie nie było. Tym samym zanegowano wcześniejsze, obecne zwłaszcza w myśli irredentystycznej, przekonanie, że Tyrol zasadniczo nie jest jedną z ziem niewyzwolonych.

Przed Wielką Wojną późniejszy Tyrol Południowy, zamieszkany wedle austriackiego spisu ludności z 1910 roku przez 251 tysięcy osób, miał bowiem 89,0% mówiących po niemiecku, 3,8% po ladyńsku i 2,9% po włosku. Wśród 29,2 tysięcy mieszkańców Bolzano, późniejszej stolicy tych terenów, było 26,5 tysiąca Niemców wobec zaledwie 1,6 tysiąca Włochów (dane dla zsumowanych wtedy oddzielnych jeszcze gmin Bozen, Zwölfmalgreien i Gries; samo Bolzano liczyło 13,6 tys. mieszkańców). Trwające trzy i pół roku żmudne walki wzdłuż granicy włosko-austriackiej, w których Austriaków wspomagali Niemcy, zakończone zostały zawieszeniem broni w Villa Giusti pod Padwą (3 listopada 1918 roku). Tegoż samego 3 listopada 1918 zwycięskie wojska włoskie weszły do Trydentu, a następnie obsadziły dalsze obszary po Przełęcz Brenner. Oficjalnie zostały one przyznane Królestwu Włoch wraz z innymi byłymi ziemiami austriackimi mocą Traktatu w Saint-Germain-en-Laye (10 września 1919 roku).

Bozner Blutsonntag & Marsch auf Bozen

Historyczny Tyrol uległ tym samym rozpadowi na dwie (a nawet trzy) partie, z czego przy Austrii pozostał Tyrol Północny z Tyrolem Wschodnim, tj. okolicami miasta Lienz. Ten drugi region był tak odtąd nazywany z powodu odcięcia go od głównego korpusu terytorialnego przez włoski Tyrol Południowy. Do dziś zresztą bardziej bezpośrednia droga Innsbruck–Lienz korytarzowo wiedzie przez terytorium włoskie (Brunico, Dobbiaco). Na znak narodowej wspólnoty wiele miejscowości Południowoniemieckiego Obszaru Kulturowego (z większych: Bregencja, Graz, Innsbruck, Lienz, Linz, Salzburg, Wiedeń, Wiener Neustadt w Austrii czy Monachium, Norymberga, Rosenheim w Bawarii), nadało swym placom bądź ulicom nazwy odnoszące się do Południowego Tyrolu. W samej tyrolskiej stolicy, Innsbrucku, sąsiadem przydworcowego Südtiroler Platz są Brixner Straße, Brunecker Straße, Meraner Straße, Salurner Straße oraz Bozner Platz.

Südtiroler Platz Innsbruck Tabliczka upamiętniająca Südtiroler Platz w Innsbrucku (domena publiczna).

Ukształtowana na przełęczy Brenner nowa granica włosko-austriacka stała się wyraźnie naturalna z punktu widzenia geografii, a to za sprawą biegnącego tędy alpejskiego działu wód. Z jednej strony niejako wyrównano linię graniczną likwidując charakterystyczny dla dziewiętnastowiecznych konturów Austrii występ terytorialny, powstały poprzez wchłonięcie Trentino w 1815 roku, stosunkowo głęboko na kierunku Werony wcinający się w samo serce ziem włoskich i dotykający północnych brzegów jeziora Garda. Z drugiej zaś strony, jak widać choćby po przytoczonych wyżej statystykach, objęła ona tereny bezsprzecznie niewłoskie i równie bezsprzecznie niemieckie.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy książkę: „Źródła nienawiści. Konflikty etniczne w krajach postkomunistycznych”

Tytuł: „Źródła nienawiści. Konflikty etniczne w krajach postkomunistycznych”
praca zbiorowa

Wydawcy: Histmag.org i Instytut Wydawniczy ERICA

ISBN: 978-83-89700-80-3

Oprawa: miękka, ze skrzydełkami

Liczba stron: 480

Format: 160*230 mm

Zobacz spis treści

Media o „Źródłach nienawiści”

29 zł

(papierowa)

14,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Artykuł ciekawy dotyczący rzadko poruszanego tematu. Mam jednak dwie uwagi:
1. Mam nadzieję, że będzie część dalsza tego artykułu, ponieważ artykuł nie obejmuje opisem bardzo ciekawych czasów po II wojnie światowej.
2. Nie byłbym sobą, gdybym nie wspomniał, że artykuł w sposób pośredni potwierdza tezę, że asymilacja nie jest procesem ani łatwym, ani krótkim. Pokazuje to nieudany przykład próby italianizacji Południowych Tyrolczyków, którzy pozostali przy swej kulturze i języku, mimo silnych nacisków asymilacyjnych ze strony państwa włoskiego. Dlaczego o tym wspominam? Aby w odniesieniu do innych artykułów (o pochodzeniu Słowian i Polaków) pokazać, że slawizacja rzekomych Germanów na ziemiach polskich i połabskich nie miała miejsca, bo niemożliwe byłoby tak ekspresowe ich zasymilowanie. Wniosek jest oczywisty: żadni niemieckojęzyczni Germanie nie zamieszkiwali ziem polskich i połabskich w pierwszej połowie pierwszego tysiąclecia naszej ery. Byli tu po prostu Słowianie i nie było żadnych "wschodnich Pra-Niemców".
3. Dla miłośników ludowej muzyki polecam "narodową" marszową pieśń Tyrolczyków, w której wspomina się oderwanie Południowego Tyrolu od macierzy. Tytuł pieśni to "Dem Land Tirol Die Treue".

Druga zwrotka i refren tej pieśni brzmią następująco:

"Ein harter Kampf hat dich entzweigeschlagen, von dir gerissen wurde Südtirol.
Die Dolomiten grüßen uns von Ferne, in roter Glut zum letzten Lebewohl".
Refren:
"Du bist das Land, dem ich die Treue halte, weil du so schön bist mein Tirolerland!"

"Twarda walka rozbiła cię na pół, Południowy Tyrol został od ciebie oderwany.
Dolomity witają nas z daleka, w czerwonej poświacie do ostatniego pożegnania".
Refren:
"Ty jesteś krajem, dla którego zachowałem wierność, bo jesteś tak piękny mój tyrolski kraju!"

Link do tej pieśni w wykonaniu kapeli muzycznej (Musikkappelle) Rietz: https://www.youtube.com/watch?v=Bcmpd1p8g2w



Odpowiedz

@ Adrian Leszczyński: Też oczekuję dalszego ciągu, tym bardziej, iż we własnym tekście o Dolomitach pisałem i o historii regionu - bez zbytniej miłości do Italiańców.



Odpowiedz

Gość: Witam |

Od 10 lat mieszkam w górnej Adydze i powiem szczerze te statystyki o posługiwaniu się językiem niemieckim można włożyć między bajki tu nikt nie mówi po niemiecku wszyscy posługują się językiem Włoskim.



Odpowiedz

Gość: JC |

@ Gość: w Val Gardenie/ Grönden mówi się głównie po ladynsku i niemiecku. Tak samo w dolinie Pusteria. Między bajki zatem można włożyć tezę o tym, że nie mówi się tutaj po niemiecku.



Odpowiedz
Jarosław Swajdo

Autor rozmaitego typu publikacji, tak książkowych jak prasowych, dotyczących przeróżnych regionów Europy, od Andaluzji przez Argowię i Turgowię po Wschodnią Wironię. Z formalnego wykształcenia historyk, absolwent UW. Zainteresowania w obrębie historii: szeroko rozumiane dzieje społeczne, szczególnie zaś wszelkie zagadnienia narodowościowe (przy jednocześnie umiarkowanej atencji względem historii politycznej a totalnym już désintéressement dla spraw wojskowych i im podobnych).

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org