Opublikowano
2017-07-06 16:14
Licencja
Wolna licencja

Wojsko Polskie w PRL i III RP [mapy]

Jak rozlokowane było Ludowe Wojsko Polskie w okresie PRL? Gdzie stacjonują współczesne jednostki wojskowe Sił Zbrojnych RP? Czy polska armia wciąż szykuje się... do wojny na Zachodzie? Zapraszamy do obejrzenia map obrazujących ten problem, przygotowanych przez nasz portal.


1 2 3 4 5 6

Dyskusje o tym, w jakim stanie znajduje się Wojsko Polskie, są bardzo gorące. Pojawiają się w nich różne głosy na temat struktury organizacyjnej, liczebności, systemu dowodzenia, sprzętu oraz kadr oficerskich. Często obiektem sporu jest też rozmieszczenie poszczególnych jednostek wojskowych – widać było to zwłaszcza przy okazji dyskusji o przeniesieniu batalionu najnowocześniejszych polskich czołgów Leopard 2 z Żagania do Wesołej. Często w sporach pojawia się zarzut, że Siły Zbrojne RP wciąż rozlokowane są na zachodzie kraju, tak jak w czasach PRL, gdy szykowano się do wojny światowej z NATO. Według krytyków, obecne zagrożenie ze strony Rosji wymagałoby skupienia polskiej armii na wschodniej flance kraju.

Czołgi Leopard 2A5 z brygady w Żaganiu na defiladzie z okazji Święta Wojska Polskiego w 2014 roku (fot. Ministerstwo Obrony Narodowej).

Spór ten zachęcił nas do zobrazowania na mapach informacji o rozlokowaniu polskich oddziałów wojskowych w okresie PRL i III RP. Chcemy przy tej okazji przedstawić strukturę Sił Zbrojnych PRL (nazywanych też półoficjalnie Ludowym Wojskiem Polskim) oraz współczesnego Wojska Polskiego, odpowiadając tym samym na pytanie ile jest dziś w tym obszarze kontynuacji, ile zaś zmiany.

Na mapach przedstawiono osobno rodzaje broni stanowiące trzon wojsk lądowych: oddziały zmechanizowane, pancerne, artyleryjskie oraz powietrznodesantowe. Dla czytelności map nie przedstawialiśmy na nich wielu innych rodzajów jednostek wojskowych, m.in. saperskich, inżynieryjnych i budowlanych, łączności czy lotnictwa wojsk lądowych, a także Marynarki Wojennej, Wojsk Lotniczych czy Wojsk Obrony Powietrznej Kraju. Nie uwzględniono na nich też stacjonowania oddziałów sojuszniczych (radzieckich i amerykańskich).

Słownik skrótów użytych na mapach znajduje się na ostatniej stronie tekstu.



Porównanie rozmieszczenia wojsk pancernych w PRL i III RR. Przesuń linię, by porównać obydwie mapy

Siły Zbrojne PRL

PRL-owska armia ustabilizowała swoją strukturę organizacyjną w drugiej połowie lat 50. – wcześniej, w okresie „gorącej zimnej wojny” w tle wojny koreańskiej, gdy na czele polskiej armii stał Konstanty Rokossowski, doszło do poważnego powiększenia liczebności wojska, któremu towarzyszyły częste zmiany struktury. W latach 60., wraz z rozwojem jednostek przeciwlotniczych oraz rakietyzacją LWP, organizacja wojsk lądowych ustabilizowała się – kolejna zmiana miała miejsce dopiero w drugiej połowie lat 80., gdy pod wpływem kryzysu gospodarczego i odprężenia międzynarodowego zaczęto ograniczać liczebność wojska. Dlatego też mapa pokazuje stan z okresu między połową lat 60. i połową lat 80.

Wojska lądowe SZ PRL podzielone były na trzy okręgi wojskowe: Pomorski, Śląski i Warszawski. Na bazie każdego z nich tworzono armię ogólnowojskową, która miała brać udział w przyszłej wojnie, w domyśle – z państwami NATO. Armie te (wraz z 3. Armią Lotniczą) miały wejść w skład Frontu Polskiego. Ludowe Wojsko Polskie było zależne od ZSRR poprzez Układ Warszawski i całość zależności PRL od Moskwy i jako takie stanowiło część machiny militarnej komunistycznego imperium.

Polskie czołgi T-54A, lata 80. (domena publiczna).

W linii znajdowało się piętnaście dywizji – dziewięć zmechanizowanych (1., 2., 3., 4., 7., 8., 9., 12, 15.), pięć pancernych (5., 10., 11., 16., 20.) oraz jedna powietrznodesantowa (6.).

Oczywiście, pokazane na mapach jednostki nie stanowiły całości wojsk lądowych. Oprócz oddziałów wymienionych na wstępie artykułu (jednostki saperskie, inżynieryjne, łączności itp.) SZ PRL uzupełniały także oddziały Wojsk Obrony Wewnętrznej i Wojska Obrony Terytorialnej, które w wypadku wojny miały pozostawać na terenie kraju. Jednostki WOWewn. (brygady i pułki), powołane w miejsce dawnego Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, były ulokowane m.in. w Górze Kalwarii, Białymstoku, Krakowie, Łodzi, Olsztynie, Lublinie, Poznanie, Gdańsku czy Prudniku. Wojska Obrony Terytorialnej (szczebla pułku lub w jednym wypadku brygady) znajdowały się w każdym województwie oraz osobno w Warszawie i Łodzi.

Wojska zmechanizowane

(aut. Marcin Sobiech / EXGEO Professional Map)

Mapa w większej rozdzielczości

Trzonem wojsk lądowych Sił Zbrojnych PRL były oddziały zmechanizowane, spełniające w bitwie rolę piechoty. Oddziały te były mobilne, korzystając z Kołowych Transporterów Opancerzonych SKOT bądź też Bojowych Wozów Piechoty o trakcji gąsienicowej.

W SZ PRL istniało osiem „klasycznych” dywizji zmechanizowanych. Dwie z nich w Śląskim Okręgu Wojskowym – 2. Warszawska DZ w Nysie i 4. Pomorska DZ w Krośnie Odrzańskim – dwie w Pomorskim Okręgu Wojskowym – 8. Drezdeńska DZ w Koszalinie i 12. DZ w Szczecinie – oraz cztery w Warszawskim Okręgu Wojskowym – 1. Warszawska DZ w Legionowie, 3. Pomorska DZ w Lublinie, 9. Drezdeńska DZ w Rzeszowie i 15. DZ w Olsztynie.

7. Łużycką Dywizję Desantową (nazywaną też „Obrony Wybrzeża”) można zakwalifikować do dywizji zmechanizowanych, chociaż miała ona specyficzne przeznaczenie – była jednostką przygotowaną do desantu morskiego (według planów ofensywnych Układu Warszawskiego – w Danii), w związku z czym wyposażona była m.in. w pływające transportery opancerzone TOPAS oraz czołgi pływające PT-76. Wchodziła w skład POW.

Na marginesie warto dodać, że nazwy wyróżniające dywizje („Warszawska”, „Pomorska”, „Drezdeńska”) nie odnosiły się do miejsca lokalizacji, a do miejsca walk oddziałów 1. i 2. Armii WP w czasie drugiej wojny światowej. Formacje z okresu PRL w symboliczny sposób dziedziczyły te tradycje, używając m.in. tych nazw.

W każdej tego typu dywizji znajdowały się trzy pułki zmechanizowane (w 7. DD nazywane desantowymi). Jeden pułk zmechanizowany znajdował się też w dywizji pancernej.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Lubisz czytać artykuły w naszym portalu? Wesprzyj nas finansowo i pomóż rozwinąć nasz serwis!

1 2 3 4 5 6
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Piotr |

Zwróciłbym też uwagę na odległości lokowania poszczególnych związków taktycznych do potencjalnej linii frontu. Trzeba pamiętać, że zachodnia granica PRL nie była bezpośrednio przyległa do owej potencjalnej linii frontu, oddzielało je jeszcze terytorium NRD.
Obecnie nasza wschodnia granica jest teoretycznie oddzielona od Rosji przez terytorium Białorusi i Ukrainy - lecz czy jest to wystarczający bufor?



Odpowiedz

Dywizjon przeciwlotniczy 12BZ znajduje się w Stargardzie, a nie w Szczecinie.
Jest jeszcze jeden argument który przemawia za tym aby przenieść część sił na wschód Polski. W województwach zachodnich nie ma już zbyt wielu chętnych do służby w wojsku, stąd duże trudności z ukompletowaniem jednostek. Natomiast na wschodzie jest wielu chętnych ale nie maja gdzie służyć.



Odpowiedz

Fajne mapki ale należy poprawić niektóre podpisy bo wygląda jakby była opisywana zbyt pospiesznie i na kolanie i wkradło się kilka błędów w przynależności jednostek i pododdziałów. Tak na szybko jednostki pancerne PRL odwrotnie Dywizje 5 i 11. Oddziały zmechanizowana PRL 3 pz w 1 DZ nie w 3 DZ, natomiast 7 Dywizja to była 7DD (Dywizja Desantowa) a jest 7 DZ i 7 DOW, oddziały zmechanizowane RP w 12 BZ 2 i 3 bz wpisane są jako 7BOW .



Odpowiedz

W takim, czy innym rozmieszczeniu oddziałów WP po 1945 r nie upatrywałbym większej myśli strategicznej a raczej prozaiczną konieczność. Była nią pozostawiona - jeszcze przez zaborców - baza koszarowa i poligony. Zarówno w czasach II RP jak i po II wojnie praktycznie nie zbudowano żadnego większego kompleksu wojskowego. Zrezygnowano jedynie z większości bazy pozostałej po CK Armii, no ale to nic dziwnego - zniknęła granica austriacko-rosyjska. Z drugiej strony pozostały niemieckie, czasem jeszcze pruskie obiekty, będące zapleczem przeciw Rosji. One właśnie po II wojnie pozostały na słusznym kierunku, zmieniono tylko zwrot i stąd jest, jak jest. Proponowałbym rozważyć rzecz z tej pozycji.



Odpowiedz
Tomasz Leszkowicz

Redaktor działu naukowego, członek redakcji merytorycznej portalu od października 2006 roku, redaktor naczelny Histmag.org od grudnia 2014 roku do lipca 2017 roku. Doktorant w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk. Absolwent Instytutu Historycznego i Instytutu Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego. Były członek Zarządu Studenckiego Koła Naukowego Historyków UW. Specjalizuje się w historii dwudziestego wieku (ze szczególnym uwzględnieniem PRL), interesuje się także społeczno-polityczną historią wojska. Z uwagą śledzi zagadnienia związane z pamięcią i tzw. polityką historyczną (dawniej i dziś). Publikował m.in. w „Mówią Wieki”, „Uważam Rze Historia”, „Pamięci.pl”, „Polityce” oraz „Dziejach Najnowszych”. Oprócz historii pasjonuje go rock i poezja śpiewana, jest miłośnikiem kabaretów, książek Ryszarda Kapuścińskiego i Hansa Helmuta Kirsta oraz gier z serii Europa Universalis.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org