Opublikowano
2015-09-14 12:00
Licencja
Wolna licencja

Most Bailey w Supraślu

Podczas wakacyjnych wycieczek warto mieć oczy dookoła głowy a aparat przy sobie. Nigdy nie wiadomo, kiedy na naszej drodze znajdzie się obiekt o niezwykłej historii. Może być nim nawet skromny most w niewielkiej miejscowości.


1 2

Czym jest most Bailey'a wie każdy entuzjasta militariów z okresu II wojny światowej. To prosty w konstrukcji i szybki w budowie brytyjski most kratownicowy, który można ustawić niczym meble z IKEA. Nie wszyscy wiedzą jednak, że mosty tego typu można spotkać także w naszym kraju1.

Krótka historia mostów Baileya

Sama idea przenośnego metalowego mostu składanego pojawiła się na przełomie XIX i XX wieku. Wykorzystywano je przede wszystkim do szybkiej naprawy linii kolejowych2. Nie były to konstrukcje nadające się do szybkiego stawiania na trasie nacierających wojsk, jednak stanowiły duży krok w dziedzinie wojskowych mostów składanych.

Na początku drugiej wojny światowej brytyjskie siły zbrojne nie dysponowały mostem składanym z prawdziwego zdarzenia. Wykorzystywane przez nich zestawy mogły udźwignąć pojazdy o masie do 19 ton, podczas gdy czołgi Matilda A12 ważyły ok. 25 ton. Drobne poprawki nie wchodziły w grę, jako że na horyzoncie pojawił się już prawie 40-tonowy Churchill3. Brytyjska armia potrzebowała nowych mostów, i to szybko.

Wynalazca mostu przy pracy (domena publiczna).

Konstrukcja stworzona przez Donalda Baileya w 1940 roku okazała się prawdziwym przełomem w historii mostownictwa. Bazując na wcześniejszych rozwiązaniach spółki Callender-Hamilton, Bailey stworzył prosty w budowie i montażu most nadający się do wykorzystania przez wojsko4. Dzięki wykorzystaniu stalowych kratownic łączonych za pomocą śrub i sworzni, całość montowano w rekordowym tempie – zbudowanie średniej wielkości mostu wymagało 40 ludzi pracujących przez 3-4 godziny5. Wystarczyło złożyć odpowiedni odcinek, przepchnąć go na rolkach nad przeszkodą i zamocować we właściwym miejscu. Co więcej, wszelkie naprawy czy modyfikacje już istniejącej struktury wykonywano bez większych utrudnień dla ruchu6. Odpowiednio wykorzystując dostępne elementy, można było zbudować 7 różnych rodzajów mostów, od niewielkiej 18 metrowej kładki dla lekkich pojazdów (do 10 ton) i piechoty (most jednościenny jednopiętrowy „SS”) do 60-metrowej konstrukcji (most trójścienny trzypiętrowy „TT”) nadającej się do przeprawiania ciężkiego sprzętu o wadze powyżej 75 ton7.

Bailey w boju

Pierwszy most Baileya rozstawiono w warunkach bojowych 26 listopada 1942 roku nad rzeką Medjerda w Tunezji8. Wycofujący się Niemcy wysadzili środkowe przęsło kamiennego mostu, a Bailey posłużył do „załatania” dziury9. Był to początek trwającej do dziś kariery mostów Baileya (i jego pochodnych) na całym świecie. Najdłuższym mostem Baileya okazał się ten wzniesiony nad włoską rzeką Sangro o długości 365 metrów. Równie imponującą konstrukcją okazał się pływający most nad rzeką Chindwin w Birmie, mający „jedynie” 334 metry. Rekordzistą w kategorii mostów podwieszonych złożonych z paneli Baileya okazał się za to 128-metrowy most w Namhkan nad rzeką Shweli, również w Birmie10. O użyteczności tych konstrukcji może także świadczyć fakt, że tylko we Włoszech powstało około 2832 mostów Baileya11.

Najdłuższy most pływający zbudowany z paneli Baileya podczas wojny (domena publiczna).

Przy takim zużyciu nie dziwi to, że sami Brytyjczycy wyprodukowali wystarczającą ilość paneli do zbudowania ciągłego mostu o długości ponad 320 kilometrów, jak również 64-kilometrowego mostu pływającego. Amerykanie również produkowali mosty Baileya, jednak za „wielką wodą” powstały zaledwie 32 kilometry tej konstrukcji12.

Świadectwem olbrzymiej przydatności tych mostów są pochwały otrzymane z najwyższych szczebli wojskowej hierarchii. O Baileyach pozytywnie wypowiadał się generał Eisenhower, jak i marszałek Montgomery. Ten drugi powiedział wprost: „Bez mostów Baileya nie wygralibyśmy wojny”13. Montgomery miał co prawda skłonność do przesady i wywyższania Brytyjczyków nad inne nacje, jednak w jego twierdzeniu jest dużo prawdy, przynajmniej w odniesieniu do działań Amerykanów i Brytyjczyków.

Bailey w Polsce

Po II wojnie światowej Polska potrzebowała wszelkiej pomocy w odbudowie. Bardzo palącym problemem były zniszczenia sieci komunikacyjnej, w tym liczne zniszczenia mostów, wysadzanych przez praktycznie każdą armię toczącą walki odwrotowe na naszym terenie. Ten problem, występujący zresztą w całej Europie, został dostrzeżony przez UNRRA, organizację powołaną do życia w celu odbudowy świata po II wojny światowej. Jego rozwiązaniem stały się pochodzące z demobilu mosty Baileya, dostarczane do różnych miejsc na świecie, także do Polski14. Bez kwerendy archiwalnej trudno jest jednak powiedzieć, ile segmentów trafiło do naszego kraju.

Most Bailey w Supraślu. Widok ogólny (fot. Ł. Męczykowski).

Dziś trudno jest określić ilość zachowanych mostów tego typu na terenie kraju. Google podaje kilka lokalizacji: Kołobrzeg (Muzeum Oręża Polskiego), Wrocław (Muzeum Wojsk Inżynieryjnych), Bydgoszcz (Pomorskie Muzeum Wojskowe), Budowo koło Złocieńca, rzeczka Walimka koło Walimia czy Izabelin koło Warszawy15. Z pewnością nie jest to kompletna lista. Być może czytelnicy i czytelniczki HM pomogą w jej uzupełnieniu?

Polecamy e-book: „Polowanie na stalowe słonie. Karabiny przeciwpancerne 1917 – 1945”

Autor: Łukasz Męczykowski
Tytuł: „Polowanie na stalowe słonie. Karabiny przeciwpancerne 1917 – 1945”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-934630-9-1

Stron: 123

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

7,9 zł

(e-book)

Przypisy:

1 Niniejszy artykuł nie jest wyczerpującą historią mostów Baileya, ani też nie stworzono go z zamysłem wyjaśnienia wszystkich technicznych aspektów jego funkcjonowania.

2 Mosty składane. Projektowanie, budowa i eksploatacja, Warszawa 2005, s. 18.

3 L. D. Roberts, The Bailey: The Amazing, All-Purpose Bridge, [w:] Builders and fighters: U.S. Army Engineers in World War II, pod red. B.W. Fowle, Fort Belvoir 1992, s. 181.

4 A. Mondel, M. Falkowski, Konstrukcje drogowych mostów składanych [w:] Zeszyty Naukowe WSOWL Nr. 4 (174) 2014, s. 119. Hamilton co prawda udowodnił później, że most Baileya narusza jego patenty. Ostatecznie oba typy mostów wykorzystywano obok siebie – konstrukcja Baileya (szybsza w montażu lecz mniej wytrzymała) wykorzystywana była jako most „szturmowy”, natomiast mosty Callender-Hamiltona (wznoszone wolniej, lecz przystosowane do większych obciążeń) stawiano po przejściu linii frontu na trasach zaopatrzeniowych. W. M. Baker, N. D. Molcsan, A.H. Buchanan, _Callender-Hamilton Truss Bridges: The New Zealand History, s.5 [dostęp: 16 lipca 2015 roku] <http://www.ipenz.org.nz/heritage/documents/Baker,%20Molcsan%20and%20Buchanan%20paper%20(380%20KB).pdf>.

5 How the Army's Amazing Bailey Bridge is Built, „The War Illustrated”, 19 Jan 1943, No. 198, Vol. 8, s. 564.

6 G. V. Sanders, Push-Over Bridges Built Like Magic from Interlocking Parts, „Popular Science”, Vol.145 No.4, October 1944, s. 98.

7 TM 5-277 Bailey Bridge, Washington 1972, s. 42; L.D. Roberts, op. cit, s. 173. Podane odległości dotyczą przestrzeni od podparcia do podparcia.

8 Use in the Second World War [w:] Bailey bridge, „Wikipedia” [dostęp: 16 lipca 2015 roku] <https://en.wikipedia.org/wiki/Bailey_bridge#Use_in_the_Second_World_War>.

9 UK Military Bridging – World War II (Africa and Northwest Europe) [w:] „ThinkDefence.co.uk”, 23 listopada 2011 roku [dostęp: 16 lipca 2015 roku] <http://www.thinkdefence.co.uk/2011/11/uk-military-bridging-world-war-ii-africa-and-northwest-europe/>.

10 L. D. Roberts, op. cit., s. 192. O dziwo, ten most stał jeszcze w 2008 roku: Myanmar / Shan State / Namhkam [w:] „flickriver” [dostęp: 17 lipca 2015 roku] <http://flickriver.com/places/Myanmar/Shan+State/Namhkam/search/>.

11 Bailey Bridge [w:] „canadiansoldiers.com” [dostęp: 16 lipca 2015 roku] <http://www.canadiansoldiers.com/equipment/engineerequipment/baileybridge.htm>.

12 UK Military Bridging – Equipment (The Bailey Bridge) [w:] „ThinkDefence.co.uk” 8 stycznia 2012 roku [dostęp: 16 lipca 2015 roku] <http://www.thinkdefence.co.uk/2012/01/uk-military-bridging-equipment-the-bailey-bridge/>. Ta dysproporcja jest bardzo łatwa do wyjaśnienia. Podstawą całego systemu mostowego stworzonego przez Donalda Baileya jest całkowita wymienność części. Kratownica z zakładu A musi współgrać z kratownicą z walcowni B, a obie części powinno się bezproblemowo połączyć wiatrownicami wykonanymi przez firmę C. Bez tego cały system po prostu nie funkcjonuje. Niestety, z powodu błędów w pomiarach i niechlujności w produkcji, Amerykańskie zestawy mostowe nie nadawały się do łączenia z Brytyjskimi, przez co traktowano je jako jednorazowe, albo po prostu nie wykorzystywano (_Report of the new weapons board_, Washington 1944, s.32; L.D. Roberts, op.cit, s. 185-191).

13 UK Military Bridging – Equipment (The Bailey Bridge) [w:] „ThinkDefence.co.uk” 8 stycznia 2012 roku [dostęp: 16 lipca 2015 roku] <http://www.thinkdefence.co.uk/2012/01/uk-military-bridging-equipment-the-bailey-bridge/>.

14 M. Black, The Children and the Nations, Sydney 2011, s. 3; Most Bayleya dla Kolobrzegu [w:] „Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu” [dostęp: 16 lipca 2015 roku] <http://archiwum.muzeumkolobrzeg.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=506:bayley&catid=1:aktualnoci&Itemid=5>.

15 Most Bayleya dla Kolobrzegu [w:] „Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu” [dostęp: 16 lipca 2015 roku] <http://archiwum.muzeumkolobrzeg.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=506:bayley&catid=1:aktualnoci&Itemid=5>.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

1 2

Gość: Piotr Szewczyk |

Do tego artykułu mogę tylko dodać, że instrukcję mostów Baileya na język polski przełożył mojego dziadka brat, podpułkownik Jan Szewczyk



Odpowiedz

@Piotr Szewczyk Można coś więcej? Bardzo mnie Pański wpis zainteresował.



Odpowiedz

Gość: Łukasz |

Oświadczyłem sie na tym moście



Odpowiedz

@Łukasz Z powodzeniem? :)



Odpowiedz

Gość: Wojtek |

Most na Drawie, parę kilometrów na północny-zachód od Krzyża Wielkopolskiego. Widać go w Google Street View.



Odpowiedz

Gość: WT |

W Izabelinie na rzece Czarna jest taki most, ale zaledwie kilka kilometrów dalej na tej samej rzece w Stanisławowie Pierwszym jest drugi identyczny most



Odpowiedz
Łukasz Męczykowski

Doktor nauk humanistycznych, specjalizacja historia najnowsza powszechna. Absolwent Instytutu Historii Uniwersytetu Gdańskiego. Miłośnik narzędzi do rozbijania czołgów i brytyjskiej Home Guard. Z zawodu i powołania dręczyciel młodzieży szkolnej na różnych poziomach edukacji. Obecnie poszukuje śladów Polaków służących w Home Guard.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org