Autor: Jakub Tyszkiewicz
Tagi: Ciekawostki i rocznice, Historia polityczna, Historia społeczna, 1945-1989, Ameryka Północna, Europa Wschodnia, Europa
Opublikowany: 2016-04-12 11:20
Licencja: wszystkie prawa zastrzeżone

Zimna wojna - walka na słowa

Propaganda sowiecka po II wojnie światowej opierała się na założeniach przyjętych przez wodza bolszewików – Lenina, że perswazja może być skuteczna tylko w przypadku elit. Masy miały być sterowane i zmuszone do akceptacji nowych idei.

Zimnowojenna propaganda była dobrze zorganizowana, a jej treści opierały się na wypracowanych na Kremlu tezach. Zaprezentował je ideolog Stalina Andriej Żdanow na konferencji w Szklarskiej Porębie, tworzącej Kominform, we wrześniu 1947 r. Świat został podzielony na dwa przeciwstawne obozy. Stany Zjednoczone, a szerzej, cały demokratyczny Zachód stały się obozem imperialistycznym, prącym do wojny z „krajami miłującymi pokój ze Związkiem Sowieckim na czele”.

Sputnik I, oficjalny początek naszej przygody z Kosmosem. Replika z Narodowego Muzeum Lotnictwa i Przestrzeni Kosmicznej (fot. NSSDC, NASA, domena publiczna)

W propagandzie główne miejsce zajmowało więc przedstawianie Zachodu jako chylącego się ku upadkowi. Do lat 60. krytykowano zwłaszcza nierówności rasowe w Stanach Zjednoczonych, brak dostępu czarnoskórej ludności do edukacji i praw wyborczych. Nieustanne argumenty o jej tragicznym losie, stosowane jako remedium na oskarżenia o niedostatki wolności w obozie miłującym pokój, stały się w końcu dowcipnym synonimem braku argumentacji w dyskusji („A u was Murzynów biją”). Podkreślano słabość gospodarczą i nieustanne kryzysy polityczne i społeczne oraz porażki na polu polityki zagranicznej Zachodu (zaskakujące jest, jak wiele z tych elementów przejęła in extenso obecna rosyjska propaganda w audycjach Russia Today czy radia Sputnik). Często starano się wygrywać różnice interesów między Europą Zachodnią a USA. Rolę amerykańskiego konia trojańskiego pełniła przede wszystkim RFN, a za wiernego lokaja Waszyngtonu służyła Wielka Brytania.

Przeciwstawieniem „gnijącego Zachodu” miały być sukcesy gospodarcze i społeczne rzekomo odnoszone przez kraje socjalistyczne, a w przypadku ZSRR także na polu nauki, zwłaszcza w lotach kosmicznych. Dowody na ogólny rozwój i osiągnięcia szybkiej industrializacji rzeczywiście trafiały na podatną glebę, zwłaszcza w państwach rozwijających się, powstałych po dekolonizacji Azji i Afryki w latach 50. i 60., które w większości kopiowały wzory sowieckie.

Kreml miał ułatwione zadanie w rozprzestrzenianiu treści propagandowych w warunkach demokracji zachodniej, wolności słowa i braku cenzury. W tym celu wykorzystywał np. partie komunistyczne i ich organy prasowe oraz silne środowiska lewicowe. W Wielkiej Brytanii wychodził tygodnik „Soviet Weekly”, w dużej mierze rozdawany wśród Brytyjczyków. Szeroką dystrybucję miał także miesięcznik „Sputnik”, zamieszczający przedruki z prasy sowieckiej. Państwa zachodnie były pozbawione tego przywileju. Periodyki typu „Ameryka” czy „Brytania” rozpowszechniane po 1956 r. przez ambasady USA i Wielkiej Brytanii, np. w Polsce i ZSRR, w narodowych językach, pomimo ogromnego zainteresowania, miały ograniczony nakład i nie podejmowano w nich zagadnień politycznych.

Na Kremlu dostrzegano możliwości oddziaływania na społeczeństwa Zachodu za pomocą fal radiowych. Działająca już kilkanaście lat moskiewska rozgłośnia Gawarit Radio Moskwa zwiększyła swój potencjał nadawczy. Nowe programy skierowano do słuchaczy w Europie Zachodniej, na Dalekim Wschodzie i w krajach arabskich. Wraz z dekolonizacją w Afryce zwiększono audycje w języku portugalskim i 11 narzeczach afrykańskich. Sprzedaży ideologicznej papki towarzyszyło przedstawianie osiągnięć kultury rosyjskiej w literaturze, muzyce czy teatrze. Dominującym leitmotivem było jednak demaskowanie „burżuazyjnej ideologii, zgniłej moralności Zachodu i reakcyjnej propagandy płynącej zza Atlantyku”.

Moskiewska propaganda w bardzo szerokim stopniu stosowała dezinformację. Tu aktywnie włączał się także wywiad, który sponsorował wiele organizacji, partii politycznych i dziennikarzy. KGB zakładało opiniotwórcze gazety w języku angielskim, jak np. indyjski „Free Press Journal”, którego artykuły były cytowane przez prasę światową, nieświadomą rzeczywistego charakteru tego periodyku. Pozwalało to np. na krytykę poczynań amerykańskich w Wietnamie pozornie płynącą z neutralnego źródła. Dezinformacja miała także spowodować negatywny odbiór działań podejmowanych przez Waszyngton i ukazać ich brudne oblicze. Zarówno w czasie wojny w Korei, jak i w Wietnamie Kreml nie wahał się np. oskarżyć USA o użycie (lub chęć zastosowania) w walkach broni bakteriologicznej. W przypadku konfliktu w Indochinach rewelacje o zapasach takiej broni nagłośniono za pomocą kontrolowanego przez sowiecki wywiad tygodnika „Blitz”. Z kolei w latach 80. o wywołanie epidemii AIDS oskarżano amerykańskie laboratoria wytwarzające śmiercionośną broń biologiczną (wyhodowany sztucznie wirus HIV miał się wyrwać spod kontroli naukowców).

Więcej o propagandzie zimnowojennej po obu stronach konfliktu w Pomocniku Historycznym POLITYKI „Zimna wojna”:

Pomocnik Historyczny POLITYKI:

„Zimna wojna”

Oprawa: klejona

Liczba stron: 180

Format: A4

Wydanie: 1

Rok wydania: 2016

Wydawca: Polityka

Cena: 24,99 zł

Kup w sklepie Polityki lub w kioskach i salonach prasowych!

Śledź nas!
Komentarze
lub zaloguj się za pośrednictwem konta Google

O autorze
Jakub Tyszkiewicz
Pracownik Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego, specjalizuje się w stosunkach polsko-amerykańskich po II wojnie światowej, dyplomacji oraz powojennej historii Dolnego Śląska i Wrocławia. Stypendysta m.in. Fundacji Fulbrighta, Amesbury Foundation, Fundacji Kościuszkowskiej i Fundacji NATO, wykładał gościnnie na uczelniach w Stanach Zjednocznych i Izraelu.

Wszystkie teksty autora

Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
telefon: 692 929 681
m.swigon@histmag.org
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
redakcja@histmag.org
telefon: 798 537 653
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy