Autor: Tomasz Leszkowicz
Tagi: Kresy Wschodnie, Polska, II wojna światowa, Historia wojskowości, Historia polityczna, Ciekawostki i rocznice
Pierwsza publikacja: 2011-09-16 18:02, aktualizacja: 2019-09-17 06:08
Licencja: wolna licencja

17 września 1939 – wyzwolenie czy cios w plecy?

O świcie 17 września 1939 r. oddziały Armii Czerwonej przekroczyły granicę ryską i zaatakowały broniącą się przed Niemcami Polskę. Napaść ta przypieczętowała los II RP. W oficjalnej propagandzie sowieckiej nie było jednak mowy o agresji, a o „wyzwoleniu” Zachodniej Białorusi i Ukrainy.
Tekst ma więcej niż jedną stronę!
Strona 1
Strona 2
Strona 3
Strona 4
Strona 5
Strona 6

17 września 1939 – zobacz też: 1 września 1939 roku i kampania wrześniowa - jak Niemcy zaatakowały Polskę?

Związek Sowiecki atakując Polskę złamał wiele umów międzynarodowych – oprócz paktu o nieagresji z 1932 r. i wcześniejszego Protokołu Litwinowa z 1929 r., także Pakt Brianda-Kellogga o wyrzeczeniu się wojny czy konwencję o określeniu napaści z 1933 r.

Polsko-sowiecki pakt o nieagresji z 25 lipca 1932 r.

Oddziały sowieckie podzielono na dwa fronty: Białoruski komandarma Michaiła Kowalowa i Ukraiński komandarma Siemiona Timoszenki. Łącznie przeciwko oddziałom polskim wystawiono ok. 620 tys. żołnierzy, 4,7 tys. czołgów i 3,3 tys. samolotów. Agresorzy atakowali w kierunku na Wilno, Suwałki, Brześć nad Bugiem, Lublin, Lwów i Kołomyję. Najważniejszymi bitwami, stoczonymi przez oddziały polskie (głównie Korpusu Ochrony Pogranicza, Brygady Rezerwowej Kawalerii Wołkowysk i SGO Polesie) były: obrona Wilna, Grodna i Lwowa oraz Rejonu Umocnionego Sarny a także starcia pod Szackiem, Wytycznem, Jabłonią i Milanowem.

Oddziały sowieckie wkraczają na terytorium Polski (fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 37-221).

Armia Czerwona w Wilnie (fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 37-220).

Kawaleria sowiecka (fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 37-222).

Defilada kawalerii radzieckiej w zdobytym Lwowie.

Sowiecki czołg BT-2 (fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 37-224-1).

Czołgi BT-5 w trakcie forsowania rzeki (fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 37-224-2).

Sowiecki samochód pancerny zniszczony przez Wojsko Polskie w Wołkowysku (fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 37-223).

Od początku września na terytorium Rzeczpospolitej przerzucano także oddziały sabotażowo-dywersyjne. Już w pierwszych dniach agresji żołnierze sowieccy oraz funkcjonariusze NKWD dopuszczali się zbrodni na żołnierzach polskich oraz miejscowych elitach.

Polscy żołnierze wzięci do niewoli sowieckiej.

Polscy policjanci i cywile aresztowani po 17 września 1939 r.

W nocie wysłanej do polskiej ambasady w Moskwie (nie przyjętej przez ambasadora Wacława Grzybowskiego) komisarz ludowy spraw zagranicznych Wiaczesław Mołotow pisał:

Wojna polsko-niemiecka ujawniła wewnętrzne bankructwo państwa polskiego. W ciągu dziesięciu dni operacji wojennych Polska utraciła wszystkie swoje regiony przemysłowe i ośrodki kulturalne. Warszawa przestała istnieć jako stolica Polski. Rząd polski rozpadł się i nie przejawia żadnych oznak życia. Oznacza to, iż państwo polskie i jego rząd faktycznie przestały istnieć. Wskutek tego traktaty zawarte między ZSRR a Polską utraciły swą moc. Pozostawiona sobie samej i pozbawiona kierownictwa, Polska stała się wygodnym polem działania dla wszelkich poczynań i prób zaskoczenia, mogących zagrozić ZSRR. Dlatego też rząd sowiecki, który zachowywał dotąd neutralność, nie może pozostać dłużej neutralnym w obliczu tych faktów. Rząd sowiecki nie może również pozostać obojętnym w chwili, gdy bracia tej samej krwi, Ukraińcy i Białorusini, zamieszkujący na terytorium Polski i pozostawieni swemu losowi, znajdują się bez żadnej obrony. Biorąc pod uwagę tę sytuację, rząd sowiecki wydał rozkazy naczelnemu dowództwu Armii Czerwonej, aby jej oddziały przekroczyły granicę i wzięły pod obronę życie i mienie ludności zachodniej Ukrainy i zachodniej Białorusi. Rząd sowiecki zamierza jednocześnie podjąć wszelkie wysiłki, aby uwolnić lud polski od nieszczęsnej wojny, w którą wpędzili go nierozsądni przywódcy, i dać mu możliwość egzystencji w warunkach pokojowych.

W oficjalnej propagandzie powtarzano te same tezy o wyzwoleniu ludu Zachodniej Białorusi i Ukrainy oraz bankructwie państwa polskiego. Treści te powielano m.in. na plakatach i ulotkach drukowanych w tych dniach.

Sowieckie ulotki propagandowe.

Na propagandowych plakatach występowały te same motywy – sowiecki żołnierz i chłop, a stałym polskim atrybutem była rogatywka.

Karykatura opublikowana w 1940 r. we lwowskim „Czerwonym Sztandarze”.

Znaczki pocztowe upamiętniające „wyzwolenie”.

==

==

Fragment filmu „Osvobozhdienije” (reż Aleksander Dowżenko) o „wyzwoleniu ukraińskich i białoruskich ziem od ucisku polskich panów i zjednoczenie bratnich narodów w jedną rodzinę”.

22 września w Brześciu nad Bugiem miało miejsce wydarzenie symboliczne: kombrig Siemion Kriwoszein i generał Heinz Guderian przyjęli wspólną defiladę oddziałów niemieckich i sowieckich. Był to widoczny znak sojuszu Hitlera i Stalina zawartego przeciwko Polsce.

Heinz Guderian i Siemion Kriwoszein w Brześciu nad Bugiem (fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 37-225).

Niemieccy i sowieccy pancerniacy (fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 37-226).

(fot. Max Ehlert, ze zbiorów Deutsches Bundesarchiv, Bild 101I-121-0008-13, na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Germany).

(fot. ze zbiorów Deutsches Bundesarchiv, Bild 101I-121-0012-30, na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Germany).

(fot. Max Ehlert, ze zbiorów Deutsches Bundesarchiv, Bild 101I-121-0008-25, na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Germany).

(fot. ze zbiorów Deutsches Bundesarchiv, Bild 101I-121-0012-15, na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Germany).

(fot. ze zbiorów Deutsches Bundesarchiv, Bild 101I-121-0011-20, na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Germany).

We wrześniu 1939 r. Armia Czerwona i Wehrmacht współdziałały przeciwko Rzeczpospolitej, a w wielu polskich miastach żołnierze niemieccy i sowieckie witali się jak sojusznicy. Niecałe dwa lata później spotkanie obydwu armii będzie o wiele bardziej dramatyczne i krwawe.

Żołnierze niemieccy i sowieccy w Lublinie (fot. Höllenthal, ze zbiorów Deutsches Bundesarchiv, Bild 101I-013-0068-18A, na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Germany).

(fot. Höllenthal, ze zbiorów Deutsches Bundesarchiv, Bild 101I-013-0068-08, na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Germany).

(fot. Höllenthal, ze zbiorów Deutsches Bundesarchiv, Bild 101I-013-0068-20A, na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Germany).

(fot. Höllenthal, ze zbiorów Deutsches Bundesarchiv, Bild 101I-013-0068-33, na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Germany).

(fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 2-4231).

W czasie spotkań wykonano wiele zdjęć - w większości na potrzeby korespondentów wojennych (fot. ze zbiorów Deutsches Bundesarchiv, Bild 101I-319-0013-26, na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Germany).

To zdjęcie, wykonane przez nieznanego korespondenta TASS, opublikowano we wrześniu 1940 r. w dzienniku wojskowym „Krasnaja Zwiezda” jako ilustrację artykułu rocznicowego na temat „wyzwolenia Zachodniej Białorusi i Ukrainy”.

(fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 37-227-1).

(fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 37-227-2).

(fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 37-227-5).

(fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 37-227-6).

Spotkanie dowódcy armii niemieckiej z wyższymi oficerami radzieckimi w gmachu dawnego urzędu wojewódzkiego w Białymstoku (fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 2-12872).

(fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 2-12873).

Przyjęcie niemiecko-radzieckie. Trzeci z lewej widoczny komdiw Wasilij Czujkow, późniejszy obrońca Stalingradu i zdobywca Berlina (fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 37-227-7).

Zobacz też:

Tekst ma więcej niż jedną stronę!
Strona 1
Strona 2
Strona 3
Strona 4
Strona 5
Strona 6
Śledź nas!
Komentarze

O autorze
Tomasz Leszkowicz
Doktor historii, absolwent Uniwersytetu Warszawskiego. Redaktor działu naukowego, członek redakcji merytorycznej portalu od października 2006 roku, redaktor naczelny Histmag.org od grudnia 2014 roku do lipca 2017 roku. Specjalizuje się w historii dwudziestego wieku (ze szczególnym uwzględnieniem PRL), interesuje się także społeczno-polityczną historią wojska. Z uwagą śledzi zagadnienia związane z pamięcią i tzw. polityką historyczną (dawniej i dziś). Autor artykułów w czasopismach naukowych i popularnych. W czasie wolnym gra w gry z serii Europa Universalis, słucha starego rocka i ogląda seriale.

Wszystkie teksty autora

Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
telefon: 692 929 681
m.swigon@histmag.org
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
redakcja@histmag.org
telefon: 798 537 653
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy