Opublikowano
2016-12-01 10:00
Licencja
Wolna licencja

Anita Prażmowska – „Władysław Gomułka” – recenzja i ocena

Był jedynym polskim komunistą, który wywoływał prawdziwy entuzjazm tłumów. Jego postać wciąż kryje w sobie wiele zagadek. Czy warto sięgnąć po najnowszą biografię Władysława Gomułki?


Strony:
1 2
Autor: Anita Prażmowska
Tytuł: „Władysław Gomułka”
Wydawca: Wydawnictwo RM
Oprawa: miękka
Ilość stron: 296
Format: 145×205 mm
ISBN: 9788377733189
Rok wydania: 2016
Cena: 39,90 zł

Ocena naszego recenzenta: 1/10
(jak oceniamy?)
Inne recenzje książek historycznych

Autorką książki jest Anita Prażmowska, brytyjska historyk polskiego pochodzenia, profesor London School of Economics. Do tej pory dała się poznać przede wszystkim jako autorka książek poświęconych dziejom Polski w czasie II światowej, ze szczególnym uwzględnieniem stosunków polsko-brytyjskich. Tym razem stawia ona sobie za cel odnalezienie nowego klucza interpretacyjnego do losów Władysława Gomułki.

Autorka deklaruje się jako reprezentantka „podejścia humanizującego Gomułkę”. Można sądzić, że idzie tu o wyraźniejsze podkreślenie motywacji kierujących jego wyborami politycznymi, a także o wykazanie się większą empatią wobec bohatera biografii. Prażmowska prezentuje go przede wszystkim jako architekta „polskiej drogi do socjalizmu” po roku 1956, a jedno z kluczowych pytań jakie przed sobą stawia brzmi: czy Gomułka świadomie próbował definiować tę politykę? Ostateczna odpowiedź jest zresztą według Prażmowskiej negatywna. Nie zmienia to jednak faktu, że autorka wystawia głównemu bohaterowi ocenę znacznie łagodniejszą niż większość współczesnych badaczy.

Postać Władysława Gomułki niewątpliwie zasługuje na biografię. Do tej pory poświęcone mu książki opublikowali jego dawni towarzysze Andrzej Werblan i Jan Ptasiński, a także historyk Paweł Machcewicz. Wciąż jednak nie dysponujemy całościową biografią, pokazującą drogę Gomułki z podkarpackiego zagłębia naftowego, do najwyższych stanowisk w komunistycznej Polsce. Z tym większym zainteresowaniem przystąpiłem do lektury.

Co zaskakujące, autorka stwierdza, że do częściowej biografii Gomułki napisanej przez Andrzeja Werblana (Władysław Gomułka. Sekretarz Generalny PPR, Warszawa 1988), nie potrafi dodać żadnych nowych faktów (s. 52). Co gorsza jednak, w jej książce brakuje nie tylko nowych faktów, ale również – zapowiadanych przecież – nowych interpretacji. Autorka chętnie wspiera się natomiast pozycjami opisującymi dzieje polskiego ruchu komunistycznego powstałymi przed 1989 r., i nader często oddaje głos samemu Gomułce i jego „Pamiętnikom”. Stwierdza ona bowiem, że Jego postawę życiową cechowała prostota. Nie był hipokrytą i postępował szczerze. (s. 11). Prowadzi to do sytuacji, w której partia komunistyczna w II RP przedstawiona jest jako nieledwie normalne ugrupowanie – nieodległe ideowo choćby od Polskiej Partii Socjalistycznej. Jest to jednak spojrzenie nieuczciwe, bowiem polscy komuniści pozostawali w pełni dyspozycyjni wobec woli Kominternu, a co za tym idzie – Stalina.

Rozdziały poświęcone II RP stanowią blisko 1/3 zasadniczej treści książki. To zaskakuje i jednocześnie stanowi problem ponieważ Gomułka był wówczas tylko szeregowym działaczem, którego losy można zrekonstruować jedynie częściowo. W efekcie czytelnik utrzymuje wiele informacji luźno związanych z bohaterem biografii, które bardzo niewiele mówią o jego drodze życiowej.

Opisując wojenne losy Gomułki, autorka skupia się przede wszystkim na rekonstrukcji ideowego oblicza PPR. Ignoruje tym samym ustalenia historyków wskazujących na to, że deklaracje polskich komunistów z lat 1942-1944 miały znaczenie czysto taktyczne. Zdumiewa tu zwłaszcza zignorowanie przez autorkę pionierskiej pracy Piotra Gontarczyka (Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy 1941–1944, Warszawa 2003). Wśród szczegółowej faktografii prezentowanej przez Prażmowską nie brakuje też kłopotliwych błędów, jak np. wtedy gdy pisze o tym, że KRN [tzn. Krajowa Rada Narodowa] oficjalnie przekształciła się w Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (s. 121). Tymczasem było zupełnie inaczej: KRN pozostawał fasadowym komunistycznym quasi-sejmem, a PKWN – komunistycznym quasi-rządem.

W kolejnej części książki, poświęconej latom 1944-1948, gdy Gomułka stał na czele polskich komunistów, zdumiewająco mało jest znów samego głównego bohatera. Otrzymujemy sporo informacji na temat kształtowania się ośrodka kierowniczego PPR oraz rywalizacji pomiędzy Gomułką a Bierutem. Brakuje natomiast choćby próby odpowiedzi na pytanie o rolę Gomułki w fałszowaniu wyników referendum z czerwca 1946 r. oraz wyborów do Sejmu ze stycznia 1947 r. Podobnie, autorka niemal zupełnie ignoruje problem istnienia w Polsce antykomunistycznej opozycji. Wspomina jedynie o Polskim Stronnictwie Ludowym, ale ani słowa nie poświęca zróżnicowanej palecie polskiego podziemia niepodległościowego: począwszy od ugrupowań narodowych, a skończywszy na piłsudczykowskich. Nawet jeśli uznać pracę Prażmowskiej za studium raczej politologiczne niż historyczne, nie da się uzasadnić pominięcia tej problematyki zupełnym milczeniem.


Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Arkady Sowiński |

Biografia jest naprawdę słaba i co gorsza nie odkrywa całej prawdy o tow. Wiesławie...



Odpowiedz

Gość: Michał Przeperski |

Anita Prażmowska nie ma obowiązku podzielać mojej oceny Gomułki, ale ma obowiązek stosować się do prawideł warsztatu historyka, a tego nie zrobiła. To jest myśl przewodnia mojej recenzji.



Odpowiedz

Gość: andys |

To nie jest recenyja, to jest sprawozdanie cenzorskie pracownika IPN. Tekst pisany nad Tamiza moze inacyej akcentowac dzialalnosc Gomulki niz autor chcialby.



Odpowiedz
Michał Przeperski

Pasjonat historii i słowa pisanego. Absolwent historii w Instytucie Historycznym UW oraz prawa na Wydziale Prawa i Administracji UW; doktorant Instytutu Historii PAN i pracownik Instytutu Pamięci Narodowej. Od stycznia 2012 r. do czerwca 2014 r. redaktor naczelny portalu „Histmag.org”. Publikował m.in. w „Polityce”, „Znaku”, „Frondzie LUX”, „44 / Czterdzieści i Cztery. Magazynie Apokaliptycznym” i „Nowych Książkach”. Przygotowuje rozprawę doktorską o działalności politycznej Mieczysława F. Rakowskiego. Autor książki „Nieznośny ciężar braterstwa. Konflikty polsko-czeskie w XX wieku” (2016).

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org