Anna Jagiellonka, córka Kazimierza Jagiellończyka – tragiczny żywot księżnej pomorskiej

Podobnie jak córkę Kazimierza Wielkiego, Elżbietę, los rzucił córkę Kazimierza Jagiellończyka na Pomorze. Anna Jagiellonka poślubiła reprezentanta dynastii Gryfitów, księcia słupskiego i szczecińskiego Bogusława X, nazwanego Wielkim. W czasie jego nieobecności była nawet regentką całego Pomorza.

Anna przyszła na świat 12 marca 1476 w Nieszawie. W dzieciństwie często przebywała wraz z rodzeństwem na Litwie i podobnie jak inne dzieci w dynastii jagiellońskiej otrzymała staranne wykształcenie.

Relacje z Gryfitami

Zofia pomorska, wizerunek z epoki (domena publiczna).

Kazimierz Jagiellończyk planował zacieśnienie związków Polski z Pomorzem. Ogromną sympatią darzył księżną pomorską Zofię, córkę księcia stargardzko-słupskiego Bogusława IX. Mówiono nawet, że to coś więcej niż sympatia. W młodości Kazimierz pragnął poślubić księżniczkę, ale przeszkodą stanowiło bliskie pokrewieństwo, gdyż jej babką była siostra Władysława Jagiełły – Aleksandra, żona księcia mazowieckiego Siemowita IV. Z tego powodu Zofia poślubiła księcia pomorskiego Eryka II.

Małżeństwo to było bardzo burzliwe. Zofia cały czas popierała Koronę, ale jej mąż niejednokrotnie udzielał wsparcia Krzyżakom. Tak było m.in. w trakcie wojny trzynastoletniej, gdy również opowiedział się po stronie Zakonu. Kazimierz Jagiellończyk przy wsparciu Tatarów zajął wówczas ziemie Eryka, który postanowił negocjować i wysłał do króla Polski swoją żonę. Przybyła ona w towarzystwie dwóch małoletnich synów, z których jednym był przyszły Bogusław X. Inteligentna, oczytana i czarująca księżna wywarła wówczas wielkie wrażenie na królu – Kazimierz miał podobno żałować, że jej nie poślubił, chociaż jego małżeństwo z Elżbietą Rakuszanką uchodziło za szczęśliwe. Eryk II dzięki wstawiennictwu żony miał liczyć na przychylność króla.

Zofia jeszcze wielokrotnie podejmowała się mediacji w relacjach męża z królem. Jej syn Bogusław pobierał nauki na Wawelu, tam też został pasowany na rycerza przez polskiego króla, a swojego późniejszego teścia.

Książę pomorski Bogusław X Wielki, wizerunek z połowy XVII wieku (domena publiczna).

Bogusław X od początku swego pomorskiego panowania znalazł się w sferze wpływów Brandenburgii. Zmusiło go to do krótkotrwałego małżeństwa z Małgorzatą, córką elektora brandenburskiego Fryderyka II Żelaznego. Po jej śmierci w 1489 roku sprawa przymierza Pomorza z Polską znów stała się aktualna. Kanonik krakowski i dyplomata Mikołaj Kościelecki rozpoczął rozmowy w sprawie małżeństwa księcia z Anną Jagiellonką. W 1490 roku odbył się ślub per procura. Polska królewna otrzymała w posagu 32 tysiące złotych węgierskich.

Małżeństwo zostało zawarte 2 lutego 1491 roku w Szczecinie. Wesele było wyjątkowo wystawne, a nadzór nad wszystkim objęła księżna pomorska Zofia. Niespełna piętnastoletnia Anna szybko trafiła pod jej skrzydła. Książęca para mieszkała głównie w Szczecinie. Małżeństwo uchodziło za udane, w przeciwieństwie do pierwszego mariażu Bogusława.

Anna Jagiellonka i Bogusław X Wielki

Przez dłuższy okres nieobecności męża Anna piastowała urząd regentki. Stało się tak w 1496 roku, gdy Bogusław wyjechał na wojnę z królem Francji Karolem, spełniając w ten sposób zobowiązania wobec cesarza Maksymiliana. Później książę udał się na pielgrzymkę do Ziemi Świętej. Na czas jego nieobecności regencję sprawowała jego małżonka, wspierana przez biskupa kamieńskiego i kanclerza. Jej mąż powrócił w 1498 roku.

Bogusław X był nowoczesnym władcą i człowiekiem o wielkich aspiracjach. Znacznie rozbudował zamek w Szczecinie, wzorując się na włoskich pałacach, a jego dwór niczym nie różnił się od dworów królewskich. Jednak jego plany związane z rozbudową rezydencji i podwyżki stawek celnych doprowadziły do otwartego konfliktu z mieszczaństwem szczecińskim. Spór eskalował, wobec czego książę zarządził blokadę gospodarczą miasta.

Bogusław X Wielki i Anna Jagiellonka, pomnik na zamku w Szczecinie (fot. Tezlubiezabytki, opublikowano na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska).

W 1502 roku doszło do buntu szczecińskich mieszczan przeciwko Bogusławowi X i jego bliskim. W obawie o życie swojej rodziny władca zdecydował się przenieść żonę i dzieci do zamku we Wkryujściu. Tutaj księżna powiła swoje najmłodsze dziecko, syna Ottona. Na zamku doszło też jednak do niespodziewanej tragedii – księżna zachorowała. Jedni historycy utrzymują, że chorobę wywołał stres związany z ucieczką przed mieszczanami, inni zaś tłumaczą śmierć władczyni tym, że „przybyła we Wkryujściu do komnat, które świeżo były wybielone wapnem, z czego opary uderzyły jej na serce”. Współcześni badacze uznali, że mogły one wywołać chorobę płuc. Istotnym czynnikiem mogło być również słabe zdrowie polskiej królewny.

Księżna zmarła w 1503 roku w wieku zaledwie 27 lat. Po jej nagłej śmierci władze miejskie Szczecina oficjalnie ukorzyły się przed księciem. Mieszczanie przekazali odszkodowanie i oddali sporny teren pod dalszą rozbudowę zamku.

Z małżeństwa Anny z Bolesławem pochodzili dwaj późniejsi książęta pomorscy – Jerzy I i Barnim Pobożny oraz kilka córek. Książę nigdy się już nie ożenił, a pod koniec swoich dni pędził dość hulaszcze życie, zaniedbując sprawy księstwa.

Bibliografia:

  • Duczmal Małgorzata, Jagiellonowie – leksykon biograficzny, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1996.
  • Rymar Edward, Rodowód książąt pomorskich, Książnica Pomorska, Szczecin 2005.

Polecamy książkę Marka Telera – „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego” :

Marek Teler
„Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego”
Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org] i Wydawnictwo CM
Okładka: miękka, wymiary książki: 147 x 210
Liczba stron: 128 + 12 stron wkładki z ilustracjami
Format: książki: 147 x 210
Format ebooków: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)
ISBN: 978-83-65156-22-8 e-book / 978-83-66022-40-9 papier

Książkę można też kupić jako e-book, w cenie 12,90 zł. Przejdź do możliwości zakupu e-booka!

Śledź nas!
Komentarze
lub zaloguj się za pośrednictwem konta Google

O autorze
Joanna Cielon
Absolwentka filologii angielskiej Uniwersytetu Śląskiego. Nauczyciel, tłumacz i wykładowca akademicki. Pasjonuje się historią, głównie starożytną , a także okresem panowania Jagiellonów, dwudziestoleciem międzywojennym i II wojną światową.

Wszystkie teksty autora

Polecamy artykuł...
Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
m.swigon@histmag.org
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
redakcja@histmag.org
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy