Opublikowano
2009-01-24 11:35
Licencja
Prawa zastrzeżone

„Archiwum Ringelbluma. Dzień po dniu Zagłady” – recenzja i ocena

Książką tą zainteresowałam się z czystej zawodowej ciekawości. Jako archiwistka chciałam wiedzieć, jaka jest obecnie tendencja w wydawaniu źródeł, poznać warsztat innych archiwistów. Przyznam, że na publikację zareagowałam z pewną podejrzliwością – zawiera ona wybór i skrót źródeł z tzw. Archiwum Ringelbluma, a przecież sam proces wybierania materiału do druku jest subiektywny, tym bardziej, jeśli dochodzi do ingerencji w treść dokumentu.


Tytuł: Archiwum Ringelbluma, Dzień po dniu Zagłady
Autor: wybór i opracowanie Marta Markowska
Wydawca: Ośrodek Karta, Dom Spotkań z Historią, Żydowski Instytut Historyczny
Rok wydania: 2008
ISBN: 978-83-88288-13-5
Oprawa: twarda
Format: 210×140
Liczba stron: 220
Cena: 34 zł

Ocena naszej recenzentki: 7/10
(jak oceniamy książki?)

„Archiwum Ringelbluma. Dzień po dniu Zagłady” jest kolejną publikacją z serii „Żydzi Polscy”. Emanuel Ringelblum stał na czele garstki ludzi, która spotykała się co sobotę na terenie getta, stąd nazwa „Oneg Szabat”, starając się ocalić świat, który na ich oczach ulegał zniszczeniu. Kilku zapaleńców zbierało pamiętniki, relacje, listy z całej Polski świadczące o wojennych przeżyciach polskich Żydów. Zebrane materiały przetrwały wojnę w puszkach i bańkach na mleko. Większość archiwistów zginęła.

Po przeczytaniu „Od wydawcy” zastanawiałam się, jaki jest cel wydania zaledwie części, do tego skróconych, relacji z tzw. Archiwum Getta Warszawskiego. Część z tych materiałów i tak została już wcześniej wydana, np. opracowane przez Rutę Sakowską, Archiwum Ringelbluma. Getto Warszawskie, lipiec 1942 – styczeń 1943, Warszawa 1980 czy opracowane przez Artura Eisenbacha, Emanuel Ringelblum. Kronika getta warszawskiego, wrzesień 1939 – styczeń 1943, Warszawa 1988.

Żydowski Instytut Historyczny planuje, w ciągu najbliższych kilku lat, publikację wszystkich dokumentów zgromadzonych przez Emanuela Ringelbluma i konspiracyjną organizację „Oneg Szabat”, popularnie nazywaną Archiwum Ringelbluma. Po co więc okrojona wersja?
Kiedy zaczęłam wczytywać się w główną treść, zrozumiałam iż książka ta jest rodzajem zachęcenia laika do zainteresowania się tematem, rodzajem wprowadzenia. Książka dla kogoś, kto nie kupi wielotomowej publikacji, ale chce mieć podstawową wiedzę. To zapewne z myślą o takim czytelniku wszystkie podstawowe terminy z życia żydowskiego jak Rosz ha-Szana, Jom Kippur, tałes są wytłumaczone w przypisach. Podobnie zdarzenia opisane przez bohaterów niejednokrotnie są wytłumaczone przez redaktorkę.

Jako archiwistka z podejrzliwością zareagowałam na skróty źródeł. Już sam proces wybierania materiału do druku jest subiektywny, tym bardziej, jeśli dochodzi do ingerencji w treść dokumentu. Czy wycięcie fragmentu nie zmienia charakteru całości? Zebrane w tomie relacje i dokumenty są tak przejmujące i tragiczne, że wycinanie przez redaktora fragmentów czyjejś osobistej narracji, odbierałam wprost jako barbarzyństwo. Tym bardziej, że w niektórych relacjach skróty zaburzyły narrację.

Trzeba przyznać redaktorce, że starała się o jak najbardziej obiektywy wybór dokumentów. Są w nich „dobrzy” Żydzi i „źli” Żydzi, pomagający Polacy i antysemici, okrutni Niemcy i z ludzkimi odruchami. Jedynie Ukraińcy, Łotysze czy Litwini są zawsze jednakowo brutalni. Czy to przypadek? Czy rzeczywiście nie znalazł się ani jeden dokument poświadczający ludzkie odruchy naszych wschodnich sąsiadów?

Część relacji jest anonimowa. Pod spodem, obok sygnatury nadanej dokumentom przez pracowników ŻIH, umieszczono inicjały tłumacza. Zabieg ten jest bardzo przygnębiający. Przypomina, że opisany świat już nie istnieje, że jego autor lub autorka nie żyją, a wszystko to, co dziś o nich wiemy, jest tylko interpretacją, informacją przetworzoną przez nasze uprzedzenia bądź preferencje.

Trudno oceniać taką publikację. Żydowski świat jest piękny, magiczny i tragiczny zarazem. Relacje, pamiętniki, wspomnienia, jak żadne inne źródło historyczne oddają ducha epoki, stan, w jakim znajdowali się jego bohaterowie. Moją ocenę obniżam za poczynione przez redaktorkę skróty. A zamiast zachęty do lektury przytoczę fragment jednej z relacji:

„Trzeba nowego Goyi, by ołówkiem swym wydostał plastykę twarzy opuchniętych z głodu, te pagóreczki po obu stronach nosa i te zastygłe jeziora oczu, ten koloryt skóry, te indywidualne zmiany i te zmiany typowe. Kto namaluje te półtrupki dzieci, skamlących pod murem i tych produkujących się „zawodowców”, wyspecjalizowanych w różnym kierunku. Wyobrażam sobie taki cykl: szmugler, artyści, łapacz paczek i symulant, trudna poza, a wreszcie finisz: ta podłużna, przykryta papierem kupka, którą widziałam onegdaj na rogu Dzielnej i Karmelickiej. Te obute w zdarte gumowe buty zabłocone nożęta chłopięce z lekkim puszkiem na łydkach…” (relacja Racheli Auerbach, psycholożki, pisarki, w pamiętniku z warszawskiego getta, s. 92).

Książka jest bardzo starannie wydana. Wspomniałam już o bardzo pomocnych dla laikach wyjaśnieniach podstawowych terminów żydowskich. Cieszy wkładka zdjęciowa i rozbudowany indeks osobowy doprowadzony, w przypadku getta, nawet do nazw ulic. Z zainteresowaniem czekam na pełne wydanie Archiwum Ringelbluma.

Zredagował: Kamil Janicki


Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Darek 781 |

Sądzę, że raczej Tytułem, albo posiadał materiał zdjęciowy, który trzeba jakoś opatrzyć. Tak mi się wydaje...



Odpowiedz

Gość: B.Majchrzak |

Okrojona wersja przy tak kontrowersyjnym temacie, jest zawsze przedsiewzieciem dyskusyjnym. zawsze znajdzie sie ktos kto uzna ze sa wazniejsze rzeczy niz to co zostalo opublikowane, ale byc moze jakis laik zajrzy do tej publikacji i czegos nowego sie do wie. ciekawe jakim kluczem wyboru dokumentow kierowal sie wydawca ?



Odpowiedz

Gość: Darek 781 |

Dobrym posunięciem byłoby wydanie dobrej monografii naukowej dotyczącej dziejów Archiwum Riglenblum od czasu powstania do momomentu odnalezienia. Również jestem przeciwny publikowaniu okrojonych wersji.



Odpowiedz
Anna Nowakowska-Wierzchoś

Doktor historii, archiwistka. Autorka książki Wanda Gertz. Opowieść o kobiecie żołnierzu (Kraków 2009) oraz artykułów naukowych i popularnych poświęconych aktywności społecznej i politycznej Polek w kraju i na emigracji w XX w., a także edycji tekstów źródłowych. W 2014 r. obroniła w IH PAN doktorat pt. „Konopniczanki”. Związek Kobiet Polskich we Francji im. Marii Konopnickiej w latach 1944-1950.

Prawa zastrzeżone – ten materiał jest chroniony przez przepisy prawa autorskiego.

Kopiowanie, przedrukowywanie (poza dozwolonymi prawnie wyjątkami) wyłącznie za zgodą redakcji: redakcja@histmag.org