Autor: Tomasz Leszkowicz
Tagi: Ciekawostki i rocznice, Historia polityczna, Historia wojskowości, 1945-1989, Kraje bałtyckie, Europa
Opublikowany: 2011-09-27 22:41
Licencja: wolna licencja

August Sabbe – ostatni estoński żołnierz wyklęty

28 września 1978 r. w czasie próby ujęcia przez agentów KGB zginął August Sabbe – żołnierz tzw. „Leśnych Braci”, ostatni ukrywający się członek podziemia antykomunistycznego w Estonii.
REKLAMA

Zobacz też: Żołnierze Wyklęci – historia i pamięć

August Sabbe urodził się 1 września 1909 r. we wsi Võrumaal w rodzinie młynarza. W 1930 r. odbył służbę wojskową w armii estońskiej. Dwukrotnie uniknął wcielenia do Armii Czerwonej oraz oddziałów niemieckich. Do 1949 r. pracował fizycznie, w tym samym roku został aresztowany przez NKWD, jednak udało mu się uciec. W latach 1950–1952 służył w oddziale partyzanckim Jaana Rootsa działającym w okolicach Taevaskoja. W czerwcu 1952 r. formacja ta została rozbita, a jej dowódca poległ. Od tej pory Sabbe przez 26 lat ukrywał się w lesie, nie korzystając m.in. z amnestii ogłoszonej po śmierci Stalina.

Głaz upamiętniający śmierć Augusta Sabbe (fot. Valdis , opublikowano na licencji Creative Commons CC0 1.0 Universal Public Domain Dedication).

KGB podjęło próbę pochwycenia partyzanta 28 września 1978 r. Dwaj agenci przebrani za wędkarzy dopadli go nad rzeką Võhandu w południowo-wschodniej Estonii. Okoliczności śmierci poszukiwanego nie są znane. Jedna z wersji mówi, że wyrwał się on agentom i rzucił do wody, próbując uciec z zasadzki. Próba ta nie powiodła się i partyzant utonął. Według innej, Sabbe miał zostać postrzelony w trakcie oddawania skoku do wody. Pochowany został na cmentarzu w Dorpacie. W miejscu jego śmierci ustawiono głaz z tablicą pamiątkową.

„Leśni Bracia” (est. metsavennad, łot. meža brāļi, lit. miško broliai) to potoczna nazwa formacji antykomunistycznych działających w państwach bałtyckich w latach 1940–1941 i 1944–1953. Szacuje się, że w litewskich, łotewskich i estońskich oddziałach partyzanckich służyło co najmniej 50 tys. żołnierzy. Formacje te częściowo (np. na Litwie) były wspierane przez wywiad amerykański, brytyjski i szwedzki. ZSRR skierowało do walki z partyzantami nie tylko oddziały wojskowe NKWD, ale także Istriebitielnyje bataliony – paramilitarne formacje pomocnicze, rekrutujące się częściowo z poboru a częściowo spośród ochotników. „Leśni Bracia” oprócz regularnych działań partyzanckich zajmowali się także akcjami likwidacyjnymi aktywistów komunistycznych i agentów, działalnością propagandową, kolportażem wydawnictw podziemnych oraz wspieraniem cywilnego oporu. Wielką rolę w złamaniu oporu antykomunistów grały takie działania jak przymusowa kolektywizacja czy wysiedlenia ludności – do 1952 r. z Łotwy wywieziono ok. 50 tys. ludzi, natomiast z Estonii ok. 25 tys. Walka z oddziałami partyzanckimi trwała mniej więcej do 1953 r. (amnestia po śmierci Stalina), chociaż niektóre oddziały działały do 1956 r., a poszczególnych żołnierzy wyłapywano do początku lat 60.

Adolfas Ramanauskas ps. Vanagas (1918–1957) – jeden z dowódców antykomunistycznej partyzantki na Litwie (opublikowano na licencji GNU Free Documentation License, ver. 1.2).

Ostatnim polskim żołnierzem wyklętym był Józef Franczak ps. Lalek (ur. 17 marca 1918 r. w Kozicach Górnych na Lubelszczyźnie), przed wojną podoficer żandarmerii, żołnierz ZWZ/AK, w 1944 r. wcielony do Ludowego Wojska Polskiego. W 1945 r. zdezerterował i dołączył do partyzantki antykomunistycznej. Od 1947 r. walczył w oddziale Zdzisława Brońskiego Uskoka, następnie zaś Stanisława Kuchciewicza Wiktora. Lalek dokonywał m.in. zamachów na współpracowników organów bezpieczeństwa, w 1953 r. brał udział w nieudanej akcji ekspropriacyjnej kasy Gminnej Spółdzielni w Piaskach. Od tej pory ukrywał się, nie korzystając z amnestii z 1956 r. Zginął 21 października 1963 r. w czasie obławy zorganizowanej przez Służbę Bezpieczeństwa. Rodzinie oddano zwłoki pozbawione głowy. W 2008 r. prezydent Lech Kaczyński pośmiertnie odznaczył go Krzyżem Komandorskim z Gwiazdką Orderu Odrodzenia Polski.

Grób Józefa Franczaka Lalka na cmentarzu w Piaskach (fot. Stefs , opublikowano na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa–na tych samych warunkach 3.0 niezlokalizowana).

August Sabbe – zobacz też:

Lubisz czytać artykuły w naszym portalu? Wesprzyj nas finansowo i pomóż rozwinąć nasz serwis!

REKLAMA
Śledź nas!
Komentarze

O autorze
Tomasz Leszkowicz
Doktor historii, absolwent Uniwersytetu Warszawskiego. Publicysta Histmag.org, redakcji merytorycznej portalu w l. 2006-2021, redaktor naczelny Histmag.org od grudnia 2014 roku do lipca 2017 roku. Specjalizuje się w historii dwudziestego wieku (ze szczególnym uwzględnieniem PRL), interesuje się także społeczno-polityczną historią wojska. Z uwagą śledzi zagadnienia związane z pamięcią i tzw. polityką historyczną (dawniej i dziś). Autor artykułów w czasopismach naukowych i popularnych. W czasie wolnym gra w gry z serii Europa Universalis, słucha starego rocka i ogląda seriale.

Wszystkie teksty autora
Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy