Opublikowano
2017-04-17 21:44
Licencja
Wolna licencja

Baskowie. Tajemnica Pirenejów

(strona 2)

Ich język nie przypomina żadnego innego współcześnie używanego języka na świecie, a sami są dumni ze swojej odmienności. Poznajcie tajemniczy i hardy naród Basków.


Strony:
1 2 3

Tuż przed rozpoczęciem drugiego tysiąclecia Królestwo Nawarry bezsprzecznie dominowało w północno-zachodniej Hiszpanii. Potęga państwa Basków wywodziła się nie tylko z potęgi ich władców, ale również z silnej gospodarki. Pamplona była ważnym ośrodkiem u podnóża Pirenejów, a Nawarra słynęła z eksportu kolczug, hełmów i mieczy. Rozpoczął się okres największej świetności Królestwa.

Baskijska moneta, wybita w Pampelunie ok I w. n.e. (Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported)

Za panowania Sancha Wielkiego (1000-1035), Nawarra była niekwestionowanym hegemonem chrześcijańskiej Hiszpanii. Sancho powiększył obszar swojego władztwa, przyjął hołd lenny od katalońskich hrabstw, podporządkował sobie hrabstwo Kastylii oraz León. W 1034, jako podsumowanie swoich sukcesów, przybrał tytuł „króla wszystkich Hiszpanii” i „władcy imperium”. Ponadto bardzo przysłużył się w procesie europeizowania Hiszpanii, wprowadzania zwyczajów feudalnych i kluniackiej reformy klasztorów oraz odegrał kluczową rolę w dalszym propagowaniu szlaku świętego Jakuba, dzięki któremu pielgrzymi sprowadzili do Hiszpanii wiele nowych idei zza Pirenejów.

Po śmierci Sancha Wielkiego, terytorium Nawarry wciąż się poszerzało za sprawą jego syna, Garcíi III (1035-1054). Niestety Baskom nie udało się utrzymać wszystkich nowo zdobytych terytoriów. Przede wszystkim z powodu klęski z Ferdynandem I Wielkim, królem Kastylii i Leónu, a prywatnie bratem Garcíi, pod Atapuercą w 1054 roku. García III zginął w tej bitwie, a jego miejsce zastąpił słaby Sancho IV (1054-1076), który został zamordowany wskutek spisku szlacheckiego. Nowym królem obrano wnuka Sancha Wielkiego, króla Aragonii Sancha Ramireza. Aragonia i Nawarra po raz kolejny zostały złączone unią personalną.

Znakomitym okresem tejże unii było panowanie Alfonsa I Walecznego (1104-1134). Był niewątpliwie bitnym władcą, jak wskazuje jego przydomek oraz bardzo religijnym człowiekiem, przesiąkniętym ideą wielkiej krucjaty skierowanej przeciwko Maurom. Jego śmierć wywołała pewne komplikacje w Aragonii i Nawarze. Alfons był bezdzietny i zapisał swoje ziemie jako spadek dla zakonów templariuszy i joannitów. Nawarra postanowiła wykorzystać nadarzającą się okazję i uniezależniła się od silniejszego sąsiada. Na nowego króla wybrano Garcíę IV Odnowiciela.

Dbał on o dobre relacje z Kastylią i nieznacznie powiększył terytorium Nawarry. Niestety w trakcie jego panowania rekonkwista, prowadzona przez baskijskie królestwo, osiągnęła kres swoich możliwości. Odtąd Nawarra będzie istnieć jedynie w cieniu swoich potężnych sąsiadów-Aragonii i Kastylii. Za jego następcy, Sancha VI Mądrego (1150-1194) wiele nawarskich miast (m.in tak znaczące później San Sebastian) uzyskało prawa „fueros”, kluczowe dla kształtowania się późniejszej baskijskiej idei narodowej.

Niestety, podczas panowania następnego króla, Sancha VII Mocnego, Nawarra utraciła na rzecz Kastylii prowincje Arabę i Gipuzkoę, a co za tym idzie, dostęp do morza. Po jego śmierci, Królestwo Nawarry weszło w 1234 roku w unię personalną z Szampanią, za sprawą bratanka Sancha Mocnego, Tybalda I Trubadura. Podczas 40-letniego okresu panowania dynastii szampańskiej Nawarra nieuchronnie zmierzała w stronę dworu francuskiego. Działo się to nawet pomimo przyznania przez Tybalda I, Przywileju Generalnego dla Nawarry, który miał gwarantować niezależność Nawarry, m.in. dzięki obietnicy konsultowania się króla wraz ze szlachtą przed podjęciem ważnych decyzji. Dokument wprowadzał także stanowisko seneszela, czyli urzędnika zastępującego władcę w przypadku jego nieobecności.

Gospodarka nawarska w okresie pełnego średniowiecza była typowym przykładem gospodarki o charakterze wiejskim. Na terenach nizinnych dominowało rolnictwo, zaś ludność górska żyła głównie z hodowli owiec. Pomimo niemożliwości dalszej ekspansji za pomocą rekonkwisty, Królestwo Nawarry przeżywała rozwój demograficzny i ekonomiczny. Wielce się do tego przysłużył wspominany już szlak świętego Jakuba, który zyskiwał coraz szerszą estymę w Europie, zwłaszcza odkąd grób świętego w Composteli został ogłoszony trzecim najświętszym miejscem chrześcijaństwa. Ponadto Nawarra ze względu na swoje dogodne położenie, była swoistym pomostem łączącym świat arabski i chrześcijański. Wszystkie te czynniki ożywiały handel i w konsekwencji prowadziły do rozwoju życia miejskiego.

Królestwo Nawarry weszło w unię z francuską koroną wraz z wygaśnięciem męskiej linii dynastii szampańskiej. Jedyną spadkobierczynią tronu pozostała nieletnia Juana, wnuczka Tybalda I. Poślubiła w 1284 przyszłego króla Francji, Filipa IV. W konsekwencji Nawarra została przyłączona do francuskiego królestwa.

Nierespektowanie praw zagwarantowanych w nawarskich „fueoros” doprowadziło do wybuchu krwawo stłumionego powstania antyfrancuskiego. Nawarra uwolniła się od bezpośredniego zwierzchnictwa Francji w 1328 roku. Nowa dynastia d’Evreaux, co prawda pochodziła z Francji i była spokrewniona z Kapetyngami, ale dbała o interesy Nawarry i respektowała jej odrębność. Po początkowych niepokojach, w szczególności za panowania Karola II Złego (1349-1387), jej panowanie przyniosło okres spokoju i prosperity za Karola III Szlachetnego (1387-1425). Po jego śmierci, Nawarra po raz kolejny weszła w unię z Aragonią za sprawą córki Karola, Blanki która poślubiła aragońskiego infanta Jana. Po śmierci Blanki wybuchła wojna o tron Nawarry. Rywalem Jana był jej syn, Karol de Viana, który ostatecznie przegrał wojnę. Objęcie tronu Aragonii przez Jana w 1458 roku i śmierć Karola zakończyły konflikt, ale wyczerpany wojnami kraj nie odzyskał już dawnej świetności.

Baskijski nacjonalizm

Po rozpadzie unii z Aragonią, Nawarra dostała się w ręce francuskiej dynastii d’Albert. Król Hiszpanii, Ferdynand Katolicki postanowił pozbyć się zagrożenia francuską inwazją przez Pireneje i w 1512 roku przyłączył Nawarrę do Kastylii. Nie była to jednak aneksja w ścisłym znaczeniu tego słowa, a raczej połączenie tych dwóch państw w unię z szeroką autonomią Nawarry, która zachowywała swoje prawa, pieniądz, Kortezy i inne obyczaje. Północna Nawarra pozostała w rękach dynastii d’Albert, która skoligaciła się z Burbonami. Król Nawarry Henryk III Burbon, pod imieniem Henryka IV, został w 1589 królem Francji, co zapoczątkowało unię personalną z Francją, która skończyła się włączeniem Dolnej Nawarry do Królestwa Francuskiego w 1620 roku.

Krajobraz Kraju Basków (fot. Iñaki LLM, opublikowano na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported)

Po upadku własnego państwa, baskijska kultura znalazła się pod dużą hiszpańską presją. Władze madryckie ograniczały użycie „euskary” i faworyzowały Hiszpanów na stanowiskach urzędniczych w Kraju Basków. W 1765 roku założono Towarzystwo Przyjaciół Kraju Basków, które miało na celu ochronę narodowych tradycji i autonomicznych praw w Hiszpanii. Podobnie rzecz się miała za Pirenejami, gdzie po wybuchu rewolucji francuskiej zlikwidowano autonomię Gaskonii.

Nadzieję na zmianę zapowiadał hiszpański problem dynastyczny, który wystąpił w połowie XIX wieku. Karlizm był ruchem ogólnohiszpańskim, skupionym wokół Dona Carlosa, który zgłosił pretensje do tronu po śmierci swojego brata, Ferdynanda VII w 1833 roku. Brak potomstwa skłonił Ferdynanda do przywrócenia w 1830 roku dawnego prawa kastylijskiego, które umożliwiało dziedziczenie tronu w linii żeńskiej. W tym samym roku narodziła się jego córka Izabela, w której imieniu władzę regencyjną miała sprawować matka. Ten konflikt dynastyczny skatalizował dawno już iskrzące się napięcia pomiędzy tradycyjną Hiszpanią reprezentowaną przez karlistów i liberalną zwolenników Izabeli. Baskowie jako lud przywiązany do tradycji i Kościoła opowiedzieli się po stronie karlizmu.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Kupuj świetne e-booki historyczne i wspieraj ulubiony portal!

Regularnie do sklepu Histmaga trafiają nowe, ciekawe e-booki. Dochód z ich sprzedaży wspiera działalność pierwszego polskiego portalu historycznego. Po to, by zawsze był ktoś, kto mówi, jak było!


Sprawdź dostępne tytuły pod adresem: https://histmag.org/sklep

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Szymon Antosik

Student historii na Uniwersytecie Warszawskim. Interesuje się historią społeczno-gospodarczą, w szczególności epoki średniowiecznej. Miłośnik samych dobrych zajęć, między innymi koszykówki i piłki nożnej oraz dobrego piwa.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org