Opublikowano
2010-11-01 20:51
Licencja
Wolna licencja

Brama Straceń – cmentarz-mauzoleum z epoki zaborów

Mieszkańcy Warszawy, jadący Wisłostradą na północ, tuż za Mostem Gdańskim mijają fortyfikacje dawnej Cytadeli, a pod nimi niewielki cmentarz z rzędem kamiennych krzyży. Jest to jeden z symboli polskiej historii epoki zaborów – Brama Straceń, miejsce kaźni carskich więźniów politycznych.


Brama Straceń (w czasach carskich nazywana Wrotami Iwanowskimi) pełniła funkcję wschodniej bramy Cytadeli Warszawskiej, łączącej fortyfikacje z brzegiem wiślanym. Twierdza, wybudowana po powstaniu listopadowym, oprócz zadań stricte wojskowych pełniła też funkcje represyjne – tak wielki obiekt wojskowy ograniczał rozwój Warszawy i stanowił narzędzie utrzymywania miasta w ryzach. Znajdował się tu także areszt dla więźniów politycznych.

Na stokach cytadeli organizowano egzekucje przeciwników caratu. W pobliżu Wrót Iwanowskich stanęła szubienica, tutaj też, w ukryciu, grzebano ciała skazańców.

Po odzyskaniu niepodległości z inicjatywy Stowarzyszenia Byłych Więźniów Politycznych utworzono przy Bramie Straceń miejsce pamięci. Otwarto je 1 listopada 1933 r. Teren uprzątnięto, ustawiono m.in. ponad 100 kamiennych krzyży i kilka żydowskich macew. W latach 50. władze komunistyczne próbowały stworzyć w tym miejscu mauzoleum polskich rewolucjonistów.

Tablica zawieszona za gazowym zniczem upamiętnia osoby więzione na Cytadeli przez władze carskie. Można znaleźć tam przedstawicieli wszystkich opcji politycznych doby zaborowej – od ks. Stanisława Brzóski i Romana Dmowskiego, poprzez Romualda Traugutta i Józefa Piłsudskiego aż do Jarosława Dąbrowskiego czy Ludwika Waryńskiego.

Na północ od Bramy zawieszono tablice upamiętniające niektórych więźniów politycznych straconych na stokach twierdzy. Są wśród nich członkowie ostatniego rządu powstania styczniowego z Trauguttem na czele czy socjaliści z początku XX wieku: Marcin Kasprzak, Stefan Okrzeja czy Józef Montwiłł-Mirecki.

%(center){width:550px;} Obok tablic znajduje się obelisk z wmurowanym fragmentem stojącej w tym miejscu szubienicy. %

Kamienne, ustawione w dwóch szeregach krzyże stoją przed Bramą Straceń, na skarpie twierdzy. Symbolizują więźniów politycznych straconych w tym miejscu przez władze carskie.

Po przejściu przez furtkę Bramy Straceń wchodzi się na teren cytadeli udostępniony turystom. Główną atrakcją jest tu Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej (oddział Muzeum Niepodległości), upamiętniające carski areszt śledczy, przez który przeszło wielu działaczy politycznych przełomu XIX i XX wieku. Wokół Pawilonu rosną drzewa sadzone jeszcze przez I wojną światową.

Od X Pawilonu do Bramy Straceń prowadzi tzw. Droga Skazańców, którą prowadzono więźniów na egzekucje.

Teren Cytadeli jest od 1918 r. terenem wojskowym, w większości nieudostępnianym osobom cywilnym. W najbliższych latach ma się to jednak zmienić – na teren dawnych carskich fortyfikacji mają przenieść się niektóre instytucje, m.in. Muzeum Wojska Polskiego, Wojskowe Biuro Badań Historycznych czy Centralne Archiwum Wojskowe. Mało kto wie poza tym, że drogi w obrębie dawnej twierdzy są włączone do systemu ulic miejskich i mają swoje nazwy (przykład powyżej).

W latach 50. teren wokół murów Cytadeli zagospodarowano na park miejski – wytyczono alejki, posadzono rośliny ozdobne itp. Dzięki temu miejsce to jest chętniej odwiedzane przez mieszkańców stolicy.

Korekta: Agnieszka Kowalska

Zobacz też:

Fotografie z innych cmentarzy w serwisie „Histmag.org”:

Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość |

bardzo ciekawy fotoreportaż, ostatnio wracając z Warszawy do Gdańska, jadąc ulicą Gdańską widziałam Cytadelę, ale niestety nie miałam czasu się zatrzymać i zobaczyć całości, tak więc tym bardziej się cieszę, że mogę zobaczyć Twoje zdjęcia stamtąd:)



Odpowiedz
Tomasz Leszkowicz

Redaktor działu naukowego, członek redakcji merytorycznej portalu od października 2006 roku, redaktor naczelny Histmag.org od grudnia 2014 roku do lipca 2017 roku. Doktorant w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk. Absolwent Instytutu Historycznego i Instytutu Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego. Były członek Zarządu Studenckiego Koła Naukowego Historyków UW. Specjalizuje się w historii dwudziestego wieku (ze szczególnym uwzględnieniem PRL), interesuje się także społeczno-polityczną historią wojska. Z uwagą śledzi zagadnienia związane z pamięcią i tzw. polityką historyczną (dawniej i dziś). Publikował m.in. w „Mówią Wieki”, „Uważam Rze Historia”, „Pamięci.pl”, „Polityce” oraz „Dziejach Najnowszych”. Oprócz historii pasjonuje go rock i poezja śpiewana, jest miłośnikiem kabaretów, książek Ryszarda Kapuścińskiego i Hansa Helmuta Kirsta oraz gier z serii Europa Universalis.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org