Opublikowano
2013-10-28 16:35
Licencja
Wolna licencja

Czym była Polska Komisja Likwidacyjna?

Polska Komisja Likwidacyjna to niezbyt rozpoznawalny w polskiej świadomości organ, który w dobie odradzania się Rzeczpospolitej u kresu I wojny światowej miał spore znaczenie dla jej przyszłego kształtu i ustroju.


Strony:
1 2

Bez zabiegów Komisji Likwidacyjnej dużo wolniej nastąpiłaby unifikacja Polski z Galicją - dzielnicą, w której swoje piętno odcisnęły wieloletnie starania „stańczyków” i zwolenników autonomii. Sami działacze PKL poprzez swoją pracę na czele z Wincentym Witosem stawali się później naturalnymi kandydatami do odegrania kluczowych ról w państwie polskim.

Polska Komisja Likwidacyjna: geneza powstania

Proces rozpadu cesarstwa austro-węgierskiego dał wyraźny impuls do aktywizacji grup narodowościowych podlegających Wiedniowi, osiągając kulminacyjny punkt po manifeście cesarza Karola zapowiadającym przeobrażenie Austrii (bez Węgier) w państwo federacyjne, a wcześniej po orędziu prezydenta USA Woodrowa Wilsona. Już 19 października 1918 roku ukonstytuowała się Rada Narodowa Śląska Cieszyńskiego, a we Lwowie ukraińscy notable uchwalili utworzenie państwa zachodnioukraińskiego. Polskie elity w Galicji zmuszone zostały do przejęcia inicjatywy w tym regionie. Już 15 października delegaci polscy złożyli w austriackim parlamencie deklarację, że wszyscy polscy posłowie do Rady Państwa uważają się za poddanych i obywateli wolnego i zjednoczonego państwa polskiego. Deklaracja pociągnęła za sobą wzmożoną aktywność Polaków i 28 października 1918 roku w Krakowie utworzono Polską Komisję Likwidacyjną, mającą w zamierzeniu jej autorów stać się przeciwwagą dla działającej od października poprzedniego roku w Warszawie ściśle współpracującej z Niemcami i generałem gubernatorem stolicy Hansem Beselerem konserwatywnej Rady Regencyjnej. Ożywioną dyskusję wywołał wybór Krakowa jako siedziby Komisji, gdyż większość działaczy skłaniała się ku Lwowi, pragnąć postawić Ukraińców przed faktami dokonanymi. Zdecydowano się jednak na rozwiązanie historyczne, nie chcąc zaogniać i tak napiętych już stosunków z Ukraińcami, a Kraków jako dawna stolica Polski był doskonałym symbolem propagandowym.

Pierwsza warta polska na odwachu krakowskim po przejęciu kontroli nad miastem przez Polską Komisję Likwidacyjną, 31 października 1918 r. (ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 1-H-308-3)

Postępująca anarchia i ferment rewolucyjny w Galicji zachodniej, zwłaszcza w tzw. Republice Tarnobrzeskiej, gdzie chłopi pod przewodnictwem komunisty Tomasza Dąbala i księdza Eugeniusza Okonia żywiołowo ulegli komunistycznej agitacji i przystąpili do dzielenia ziemi obszarniczej, nastręczał tymczasowemu rządowi polskiemu dla Galicji ogromnych problemów w opanowaniu sytuacji. Dodać należy również, że na czas urzędowania PKL przypada eskalacja walk o Lwów z Ukraińcami, popieranymi m.in. przez pewne sfery austriackie i niemieckie.

Przewodniczącym PKL wybrano lidera chłopskiego ugrupowania PSL ,,Piast” Wincentego Witosa, podchodzącego z dużą rezerwą do Rady Regencyjnej, a następnie do lewicowego rządu lubelskiego Ignacego Daszyńskiego. Witos w swoich pamiętnikach opisał przed jakimi nie lada wyzwaniami postawiona została Komisja:

Utrzymanie zupełnego porządku i spokoju było rzeczą niezmiernie, prawie niewykonalną. Za dużo było krzywd i nagromadzonej wskutek tego nienawiści. […] Bardzo wielu ludziom było niezmiernie trudno nagiąć się do nowych form życia i zmienionych warunków. Dzika demobilizacja dostarczyła masę rozhukanego i zdemoralizowanego elementu, który się albo nie liczył z niczym, albo też nie rozumiał powagi chwili i nie chciał uznać obowiązków na niego spadających. Podniecany przez różnych agitatorów stawał się niezwykle niebezpieczny.

Wincenty Witos, przewodniczący Polskiej Komisji Likwidacyjnej (domena publiczna). Polska Komisja Likwidacyjna była organem o charakterze koalicyjnym, złożonym z 22 przedstawicieli większości partii politycznych (z wyjątkiem ugrupowań skrajnie lewicowych) i jednego przedstawiciela Śląska Cieszyńskiego. W skład PKL weszli, oprócz ,Piasta”, także członkowie Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej, PSL-Lewicy, Polskiego Stronnictwa Postępowego, Polskiego Stronnictwa Demokratycznego, Zjednoczenia Narodowego i Stronnictwa Prawicy Narodowej. PKL miał objąć cały zarząd administracyjny i wojskowy w zaborze austriackim do czasu przekazania władzy w ręce wskazanego przez społeczeństwo rządu. Skład personalny prezydium Tymczasowego Rządu dla Galicji przedstawiał się następująco: Wincenty Witos (przewodniczący), Ignacy Daszyński (wiceprzewodniczący, w PKL do 6 listopada), Władysław Tetmajer (kierownik spraw wojskowych), Tadeusz Tertil, Aleksander Skarbek, Józef Londzin (przedstawiciel Śląska Cieszyńskiego) oraz Zygmunt Lasocki (kierownik wydziału administracyjnego).

W pierwszym okresie na barki PKL spadł ciężar walk z Ukraińcami o Lwów i Małopolskę Wschodnią, dlatego też jednym z priorytetów Tymczasowego Rządu dla Galicji stało się stworzenie zalążków polskiej armii, a dokładniej zwerbowanie byłych żołnierzy polskich służących w armii cesarskiej i przejęcie austriackich garnizonów, w tym kluczowego w Krakowie, co obyło się bezkrwawo. Dowódcą Polskiej Komendy Wojskowej w Krakowie został mianowany płk. Bolesław Roja.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-book: Paweł Rzewuski – „Wielcy zapomniani dwudziestolecia”

Autor: Paweł Rzewuski
Tytuł: „Wielcy zapomniani dwudziestolecia cz.1”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-934630-0-8

Stron: 58

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

3,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: MK |

"Dodać należy również, że na czas urzędowania PKL przypada eskalacja walk o Lwów z Ukraińcami, popieranymi m.in. przez pewne sfery austriackie i niemieckie." Co to za informacja z tym popieraniem Ukraińców przez "pewne sfery austriackie i niemieckie"? Mit o rzekomym spisku austriacko-ukraińsko-niemieckim został zdementowany w Polsce już w 1936 r. w momencie opublikowania II tomu relacji pt. Obrona Lwowa 1-22 listopada 1918 r. (odsyłam autora artykułu i każdego zainteresowanego na stronę 126, przypis 1 od redakcji). Poza tym co to za "popieranie przez pewne sfery" skoro Ukraińcy dokonali we Lwowie zamachu stanu i internowali zaskoczonego namiestnika von Huyna i komendanta wojskowego miasta gen. Pfeffera? Na dodatek PKL miała nie spieszyć się z wyjazdem do Lwowa, gdyż otrzymała od von Huyna zapewnienie o tym, że przekaże miasto w polskie ręce a Ukraińcy nie wystąpią (Austriak był o tym przekonany bo wcześniej nie wyraził zgody na przetransportowanie do Lwowa Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych, który w tym czasie stacjonował w Czerniowcach na Bukowinie). Jeszcze odnośnie "armii cesarskiej"- taką armią była najwyżej siła zbrojna II Rzeszy Niemieckiej, gdzie rządził cesarz. W przypadku Austro-Węgier właściwym terminem byłaby "armia cesarsko-królewska", lub po prostu "austro-węgierska". I w tym wypadku można się domyśleć co autor miał na myśli, jednak to nadal rażące niedomówienie/nieporozumienie- coś takiego recenzent wytknąłby bez cienia namysłu.



Odpowiedz
Daniel Wójtowicz

Student historii na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej. Interesuje się historią najnowszą, w szczególności II RP.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org