Autor: Daria Czarnecka
Tagi: Recenzje, Książki, II wojna światowa, Śląsk, Polska, Historia polityczna
Opublikowany: 2022-01-16 13:23
Licencja: wolna licencja

Dariusz Węgrzyn – „Księga aresztowanych i deportowanych z Górnego Śląska w 1945 roku. t. 1–3” – recenzja i ocena

Tragedia Górnego Śląska przez lata była tematem tabu. Aresztowania, internowania i deportacje masowo zatrzymywanych przez Sowietów mieszkańców regionu do pracy przymusowej w ZSRR spowodowały całkowite rozbicie więzi społecznych oraz rodzinnych. Dziś ofiary znów mają imiona i nazwiska.
REKLAMA

Dariusz Węgrzyn – „Księga aresztowanych i deportowanych z Górnego Śląska w 1945 roku. t. 1–3” – recenzja i ocena

Dariusz Węgrzyn
„Księga aresztowanych i deportowanych z Górnego Śląska w 1945 roku. t. 1–3”
Ocena: 10
119 zł
Wydawca: IPN
Okładka: twarda
Liczba stron: 1036 (t. 1), 1012 stron (t. 2), 1156 stron (t. 3)
ISBN: 978-83-8229-139-1 (t. 1), ISBN: 978-83-8229-140-7 (t. 2), ISBN: 978-83-8229-141-4 (t. 3), ISBN: 978-83-8229-142-1 (komplet)
EAN: 9788382291391 (t. 1), 9788382291407 (t. 2), 9788382291414 (t. 3), 9788382291421 (komplet)

Doktor Dariusz Węgrzyn jest pracownikiem Biura Badań Historycznych katowickiego oddziału IPN. Przez dziesięć lat badał kwestię deportacji Górnoślązaków z 1945 r. Dzięki jego żmudnym kwerendom w dokumentach proweniencji polskiej, niemieckiej i rosyjskiej ustalił nazwiska 46 202 ofiar. Dzięki trzytomowej publikacji z nazwiskami może zapoznać się każdy.

Styczeń 1945 r. zapoczątkował wydarzenia określane mianem Tragedii Górnośląskiej. Pod tym pojęciem mieszczą się gwałty, morderstwa, rabunki, zniszczenia zajętych przez Armię Czerwoną miejscowości, działalność NKWD i Smierszy, demontaż infrastruktury przemysłowej wywożonej do ZSRR, tworzenie aparatu represji systemu komunistycznego, weryfikacja i odniemczanie, wysiedlenia, aresztowania oraz deportacje.

Jeśli chodzi o deportowanych do ZSRR, głównie mężczyzn w wieku produkcyjnym zatrudnionych w przemyśle ciężkim, w najbardziej skrajnych przypadkach ich praca na „nieludzkiej ziemi” trwała do 1950 r. Ponad 25% z nich już stamtąd nie powróciło. Na 46 202 osób aresztowanych, internowanych i deportowanych (w tym 2597 kobiet) udało się udokumentować zgon 10 086.

Wywózki spowodowały głęboki kryzys właściwie każdego aspektu życia górnośląskich rodzin. Ci, którym udało się wrócić często nie mogli już nigdy podjąć pracy, pogarszając już i tak dramatyczną sytuację spauperyzowanych rodzin. Tym, którym udało się podreperować zdrowie traumy i lęki towarzyszyły do ostatnich dni, nie pomagając w zacieśnieniu zerwanych więzi rodzinnych. Niektórzy dowiadywali się, że zostali sądownie uznani za zmarłych na podstawie wniosków najbliższych, którym wyrok sądowy dawał możliwość ubiegania się o skromną rentę.

Przez lata losy Górnoślązaków w 1945 r. objęte były tabu. Nie mówiono o tym, nie wspominano, a każdy zaczęty temat był natychmiast przerywany. W mojej rodzinie milczenie trwało do początków XXI w., kiedy to babcia bardzo pobieżnie opowiedziała o losach swojej najbliższej rodziny. Teraz, dzięki tytanicznej pracy katowickiego IPN, mogłabym zadać jej pytania o dwóch członków dalszej rodziny wymienionych w Księdze..., których identyfikuje jako braci lub kuzynów jej ojca. Niestety, jest to już niemożliwe. Sądzę, że wielu czytelników recenzowanej pozycji znajdzie się w podobnej sytuacji.

Pierwszym przerwaniem zbiorowego milczenia podjęcie w czerwcu 1991 r. przez Okręgową Komisję Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Katowicach śledztwa w sprawie „deportacji około 10 000 polskich obywateli – górników do ZSRR”. Zawieszone śledztwo podjęto ponownie 6 listopada 2000 r. „w sprawie deportacji połączonej ze szczególnym udręczeniem, około 10 000 obywateli polskich – górników do ZSRR z początkiem 1945 z terytorium Górnego i Opolskiego Śląska (sygn. 8/00/ZK)”. Trwało sześć lat, jednak jego zakończenie nie spowodowało końca prac IPN nad zagadnieniem. Dzięki pracy Dariusza Węgrzyna, organizowanym wydarzeniom, spotkaniom i podejmowaniu tematu w publikacjach Górnoślązacy zaczęli mówić o swojej tragedii.

Księga aresztowanych, internowanych i deportowanych z Górnego Śląska do ZSRR w 1945 r. jest w ścisłej czołówce najważniejszych dla Górnoślązaków publikacji. Jest również przykładem tego, jak zaangażowanie prokuratorów i badaczy z IPN może pomóc lokalnym społecznościom w odkryciu prawdy i przepracowaniu traumy. Warto sięgnąć po ten ważący 9 kg zapis ludzkiej krzywdy i łez choćby po to, żeby ofiary nie zostały znowu zapomniane.

Zainteresowała Cię nasza recenzja? Zamów książkę Dariusza Węgrzyna „Księga aresztowanych i deportowanych z Górnego Śląska w 1945 roku. t. 1–3” bezpośrednio pod tym linkiem, dzięki czemu w największym stopniu wesprzesz działalność wydawcy lub w wybranych księgarniach internetowych:

REKLAMA
Śledź nas!
Komentarze

O autorze
Daria Czarnecka
Socjolog i historyk, laureatka Konkursu im. Władysława Pobóg-Malinowskiego na Najlepszy Debiut Historyczny Roku 2012. Bibliofil nie nadający się już do leczenia. Z zamiłowaniem i pasją zajmująca się historią II wojny światowej i militariami, dodatkowo specjalistka od ludobójstwa (w teorii, nie w praktyce) i ścigania zbrodniarzy wojennych.

Wszystkie teksty autora
Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy