Opublikowano
2015-03-03 12:02
Licencja
Wolna licencja

Jak Władysław Łokietek jednoczył królestwo monetą

Władysław Łokietek rozpoczął emisję pierwszej w dziejach Polski złotej monety. Czy z tego doniosłego wydarzenia płynęły realne korzyści?


Strony:
1 2

Władysław Łokietek Wawel Władysław Łokietek - wizerunek z sarkofagu w katedrze wawelskiej (domena publiczna). Spojenie królestwa, rozbitego przez prawie 200 lat, wymagało niebagatelnego zmysłu politycznego. Jeszcze przed sięgnięciem po koronę Władysław Łokietek musiał rozstrzygnąć szereg istotnych kwestii. Jedną z nich były finanse. Dawne księstwa dzielnicowe wciąż dysponowały odmiennymi walutami. Nieustanna walka o władzę skutecznie opróżniała skarbiec, a zmiany gospodarcze w Europie wymagały przeprowadzenia reformy monetarnej. Czy zajęty dokonywaniem zjednoczeniowego czynu Łokietek znalazł chwilę, by pomyśleć o pieniądzach?

Floreny, grosze, matapany

Przełom XIII i XIV wieku odznaczył się w Europie wzrostem dobrobytu. W rozwoju gospodarczym przodowały miasta włoskie, prowadzące dochodowy handel z Lewantem. To właśnie one jako pierwsze odczuły potrzebę reform monetarnych. Posiadający niewielką wartość denar spełniał swoją funkcję przy prostych transakcjach, był jednak kłopotliwy dla kupców obracających wielkim kapitałem. Genua i Wenecja już w połowie XII wieku wprowadziły srebrne monety groszowe, matapany, o wartości 36 denarów. Prawdziwą popularność uzyskał jednak dopiero grosz praski (czeski). Wszedł do użycia wraz z reformą monetarną Wacława II z 1300 r. Podstawą jego niepodważalnej pozycji były wielkie złoża srebra w Kutnej Horze. O rozpowszechnieniu tej waluty w Polsce zadecydowała koronacja Wacława na króla oraz ożywione kontakty gospodarcze z Czechami. Grosz (nazwa pochodzi od łac. grossus, czyli gruby) wart był 12 denarów (zwanych denarii parvi – małymi denarami). Zachował silną pozycję aż do XVI wieku, regularnie nabijając sakwę emitentom, jego wartość była bowiem wyższa od kosztów produkcji.

Praca w średniowiecznej mennicy (domena publiczna)

Następną wielką zmianą było pojawienie się monet złotych. Jako pierwsza rozpoczęła ich emisję Florencja. Od 1252 r. tamtejsi mincerze produkowali charakterystyczną monetę, która następnie zrobiła furorę w całej średniowiecznej Europie. Był to floren. Nazwę wziął od rysunku kwiatu lilii na awersie (łac. flos – kwiat), rewers zdobiło zaś wyobrażenie św. Jana Chrzciciela w pozycji stojącej. Za pośrednictwem Węgier (gdzie znajdowały się bogate złoża złota) wzór tej monety trafił także do Polski.

Zobacz też:

Władysław Łokietek i polityczne denary

Chociaż Władysław Łokietek pełnię władzy uzyskał dopiero w 1320 r., to już wcześniej rozpoczął zabiegi mające na celu konsolidację rozbitego królestwa. Poprzedni władcy Polski oraz książęta dzielnicowi, chcąc pomnożyć swoje dochody, rozpoczynali samodzielne bicie monety. Dla zwiększenia wpływów przeprowadzali także tzw. renovatio monetae. Polegało to na wycofaniu z obiegu większości monet ze starszej emisji i zastąpienie ich nowymi. Częstokroć dopuszczano się wtedy psucia monety, emitując walutę o niższej zawartości kruszcu. Takie praktyki przynosiły duże szkody ludności. Pierwszy raz procederu tego dopuścił się Bolesław Śmiały w 1070 r. Prawdziwe apogeum osiągnął on jednak dopiero za Mieszka Starego. Z jednej grzywny srebra (liczącej wtedy ok. 213 g.) za Śmiałego wybijano ok. 240 monet, a sto lat później za Mieszka już ok. 1310. Łokietek zaakceptował grosz praski jako podstawową, grubszą monetę, nie zaprzestał jednak własnych inicjatyw menniczych.

Pierwszą znaną monetą, emitowaną przez Łokietka, był denar z 1306 r. Przedstawienia na nim zawierają elementy herbu książęcego – hełm z klejnotem oraz godło rodowe kujawskiej linii Piastów (pół orła i pół lwa pod wspólną koroną). Dopiero po zajęciu Wielkopolski w 1314 r. herb kujawski zostanie zastąpiony przez orła (początkowo w pieczęciach, później także na monetach). Łokietek daje tym samym świadectwo zerwania z regionalnymi sympatiami i odwołuje się do uniwersalnej symboliki Królestwa Polskiego. Zaczyna zatem pretendować do miana jego dziedzica.

Ziemie polskie w czasach panowania Władysława Łokietka (aut. Zuber & MariuszR, opublikowano na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0).

Wielką wagę miało także odwoływanie się do kultu świętego Stanisława. Popularna w tym okresie legenda głosiła, że ziemie polskie złączą się, tak jak zrobiły to obcięte członki biskupa-męczennika. Łokietek wykorzystał tę symbolikę niemal natychmiast po zajęciu tronu krakowskiego. Miało mu to pomóc w konflikcie z posiadającym duże wpływy biskupem Muskatą. Obaj adwersarze zabiegali o protekcję świętego i płynące z tego korzyści polityczne. Wykreowanie monet z wizerunkiem Stanisława mogło zatem przeważyć szalę na korzyść Łokietka, przybliżając go do koronacji. Emisja była krótkotrwała, a zawartość kruszcu w monecie nie mogła równać się z ówczesnym groszem praskim. Niewielkie korzyści ekonomiczne równoważył jednak silny czynnik polityczny.

Publikację artykułu zainspirowało wprowadzenie przez Narodowy Bank Polski do obiegu monety z serii „Historia monety polskiej” – florenu Władysława Łokietka o nominale 20 zł

Nominał 20 zł
metal: Ag 925
stempel: lustrzany
średnica: 38,61 mm
masa: 28,28 g
nakład: do 20 000 szt.
cena: 175 zł
Kup na stronach Narodowego Banku Polskiego!

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Antoni Olbrychski

Absolwent Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. Interesuje się historią średniowieczną i nowożytną, w szczególności wojskowością i życiem codziennym. Instruktor szermierki, członek Akademii Szermierzy. Członek Towarzystwa Opieki nad Zabytkami w Czersku i edukator na Zamku Królewskim w Warszawie.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org