Autor: Cezary Wołodkowicz
Tagi: Recenzje, Historia polityczna, Sylwetki i biografie, Książki, XIX wiek, Francja
Opublikowany: 2021-05-05 10:45
Licencja: wolna licencja

Jean Tulard – „Joseph Fouché” – recenzja i ocena

Dwusetna rocznica śmierci Napoleona stanowi dogodną okazję, by przypomnieć sylwetkę Josepha Fouché, wszechwładnego ministra policji zwanego też niekiedy „Katem z Lyonu”. Dla osób zaznajomionych z epoką najlepszą rekomendację stanowić będzie nazwisko autora jego biografii, Jeana Tularda.

Jean Tulard – „Joseph Fouché” – recenzja i ocena

Jean Tulard
„Joseph Fouché”
Ocena: 10
59 zł
Wydawca: PIW
Tłumaczenie: Grażyna Majcher
Rok wydania: 2021
Okładka: twarda
Liczba stron: 370
ISBN: 9788381962049

Czy Joseph Fouché był wybitnym mężem stanu? Tak sądzili niektórzy współcześni, tak twierdził Balzac, a Louis Madelin, jego najlepszy biograf, próbował to udowodnić. Natomiast dla innych w jego karierze brakuje ciągłości politycznej, kierował nim, podobnie jak Talleyrandem, wyłącznie zręczny oportunizm zaprzęgnięty w służbę osobistych interesów. Z pewnością Fouché fascynuje po dziś dzień, bo był pierwszoplanowym aktorem w wyjątkowej epoce. (fragment Zakończenia)

Biografia Josepha Fouchégo, którą w ręce polskiego czytelnika oddaje PIW, ukazuje dwieście lat po śmierci cesarza. O ile nad Wisłą rocznica ta przechodzi raczej bez większego echa (co w pełni zrozumiałe), to nad Sekwaną jest ona przedmiotem licznych wystaw i konferencji naukowych. Jedną z najważniejszych postaci doby Empire’u był właśnie bohater recenzowanej biografii, pełniący funkcję wszechwładnego ministra policji.

Warto nadmienić w tym miejscu, że książka ta wypełnia sporą lukę. Na polskim rynku nie brak opracowań poświęconych epoce napoleońskiej. Dość powiedzieć, że tylko PIW wydał przecież w swojej marmurkowej serii biografie samego Napoleona pióra Andrzeja Zahorskiego, a także marszałka Michela Neya autorstwa Roberta Bieleckiego, czy Talleyranda Jeana Orieux. Poza jednak dziełem Stefana Zweiga polski czytelnik nie miał dotąd okazji zapoznać się z postacią znakomitego i tajemniczego ministra policji Napoleona. Chwała wydawnictwu, że podjęło się wydania pracy poświęconej właśnie tej postaci.

Autorem książki jest nestor badań napoleońskich Jean Tulard. Francuski historyk jest uznanym specjalistą nie tylko z zakresu napoleońskiej Francji, ale także historykiem kina. Druga z tych pasji również znajduje swoje odbicie w tekście. We wstępie autor uczciwie stwierdził, że jego rozważania nie są psychologicznym studium na modłę Zweiga, ani też wyczerpującym studium biograficznym. Jego celem było prześledzenie dziejów francuskiej policji w latach 1793–1815 przez pryzmat działalności Fouchégo oraz wpływu tej bez wątpienia silnej osobowości na jej rozwój i funkcjonowanie. Czy autorowi powiódł się ten zamiar?

Przed odpowiedzią na to pytanie kilka uwag technicznych. Recenzowana praca liczy sobie, poza wstępem i zakończeniem, 25 krótkich rozdziałów przedstawiających zwięźle życiorys Fouchégo począwszy od jego posady w szkole (był popularnym nauczycielem fizyki), rywalizację z Robespierre’em, służbę Napoleonowi, skończywszy na 1815 r. i wygnaniu go przez Ludwika XVIII. Książkę uzupełniają cenne aneksy zawierające m.in. słownik najważniejszych współpracowników Fouchégo, opis jego fortuny i tekstów jego autorstwa, a także informacje na temat jego potomków. Znajduje się tu także króciutki cymesik pt. Joseph Fouché w filmach, gdzie autor scharakteryzował produkcje, w których sportretowano ministra policji, a także ocenił kreacje poszczególnych aktorów. Książka w oryginale została wydana w 1998 r. i do tego roku została doprowadzona filmografia.

Wróćmy do odpowiedzi na postawione wyżej pytanie. Postawiony przed sobą cel Tulard zrealizował w stu procentach. Czytelnik otrzymuje bowiem nie tylko niezwykle kompetentny wykład poświęcony życiu i działaniom ministra. Ale także znakomity rys dziejów policji francuskich (było ich kilka) doby epok Rewolucji i rządów Napoleona. Tulard świetnie przestawił dylematy i kwestie relacji osobistych (rywalizacja tytułowego bohatera z Savarym i Dubois), które wpływały na projekty organizacji policji oraz losy samego Fouchégo. Umiejętność syntezy losów ministra i dziejów jego ministerstwa jest bezspornym atutem recenzowanego tomu.

Dzięki Tulardowi czytelnik poznaje również od kuchni warunki pracy ówczesnych policjantów, siedziby ich biur, postacie głównych inspektorów i komisarzy. Ponadto autor odsłonił kulisy ważniejszych śledztw epoki, opisując szczegółowo metody śledcze, zbieranie informacji oraz wykorzystywanie agentury. Fragmenty te przywodzą na myśl dobry kryminał. Znakomity jest zwłaszcza opis działań policji w sprawie zamachu na Saint-Nicaise, które prowadził rywale Fouchégo, Réal i Dubois. To również ogromna zaleta książki.

Tularda podjął się także trudu ukazania faktycznego znaczenia Fouchégo w najważniejszych wydarzeniach epoki rewolucji i za rządów Napoleona. Francuski badacz szukał odpowiedzi na pytania, czy istotnie tytułowy bohater był demiurgiem upadku Robespierre’a, jaka była jego rola w sprawie księcia d’Enghien. Jakie stanowisko zajmował minister policji w momencie podejmowania kluczowych decyzji przez Napoleona (interwencja w Hiszpanii, inwazja na Rosję), oraz jaką postawę prezentował wobec samego cesarza. Na zakończenie francuski badacz podjął próbę oceny ministra – czy był mężem stanu, czy raczej sprawnym graczem politycznym?

Wszystkie wyżej wymienione zalety w połączeniu ze znakomitym piórem autora (należy tutaj podkreślić świetną pracę tłumaczki, Grażyny Majcher, która również zamieszcza w przypisach cenne wyjaśnienia), sprawiają, że książka powinna stać się obowiązkową pozycją na półce nie tylko osoby zainteresowanej epoką cesarza Francuzów, ale każdego, kto po prostu chce przeczytać znakomitą biografię.

Zainteresowała Cię nasza recenzja? Zamów książkę Jeana Tularda „Joseph Fouché”!

Śledź nas!
Komentarze
lub zaloguj się za pośrednictwem konta Google

O autorze
Cezary Wołodkowicz
Historyk i tłumacz. Pasjonuje się dziejami epoki napoleońskiej i historią wojskowości. Niepoprawny fan Arsenalu Londyn.

Wszystkie teksty autora

Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
telefon: 692 929 681
m.swigon@histmag.org
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
redakcja@histmag.org
telefon: 798 537 653
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy