Opublikowano
2019-10-20 18:54
Licencja
Wolna licencja

Kaligula: cesarz o dwóch obliczach

Gajusz Kaligula zapisał się w historii jako okrutny tyran i rozpustnik. Czy w rzeczywistości naprawdę był takim potworem, jakim ukazali go kronikarze? Co było powodem tej złej sławy?


Strony:
1 2 3 4

Nic nie zwiastowało tego, że Kaligula zostanie zapamiętany jako jeden z najokrutniejszych i najbardziej perwersyjnych tyranów jakich nosił ten świat. Gajusz Juliusz Cezar, bo takie imiona nadano mu imiona, urodził się 31 sierpnia 12 roku naszej ery w Ancjum. Najmłodsze lata swojego życie spędził w obozach wojskowych nad Renem i w Antiochii, gdzie stacjonował i dowodził jego ojciec Germanik. Kaligula, jak i piątka jego rodzeństwa, była potomkami znamienitych rodów rządzących. Germanik był wnukiem Liwii, żony Augusta, przez co wywodził się z panującej ówcześnie dynastii julijsko-klaudyjskiej. Matka Gajusza Agrypina Starsza była z kolei wnuczką Oktawiana Augusta.

Obozowe życie małego chłopca wydawało się być bardzo szczęśliwym. W koszarach uchodził za ulubieńca. Rodzice ubierali go w wojskowe szaty i sandały na wzór żołnierskich, zwane caligae. Był to widok tak pocieszny, że do małego Gajusza przylgnął na trwałe przydomek Caligula, czyli „Bucik”. Szczęście to nie trwało długo, gdyż już w 19 roku w Antiochii zmarł Germanik. Spekuluje się, że mógł on zostać otruty w wyniku spisku przez namiestnika Syrii Gnejusza Pizona na polecenie ówcześnie panującego Tyberiusza. Owo przypuszczenie wydaje się prawdopodobne ze względu na popularność ojca Kaliguli. W przeciwieństwie do cesarza, Germanik cieszył się powszechnym szacunkiem i sympatią wśród legionistów.

Śmierć Germanika (aut. Nicolas Poussin, 1627, domena publiczna).

Dni strachu i dni triumfu

Brakuje dowodów świadczących o spisku i zamachu na życie Germanika, ale fala represji, jaka uderzyła w jego rodzinę, tylko potwierdzała obawy Tyberiusza. Z zasady podejrzliwy i nieufny cesarz bał się, że po śmierci popularnego i kochanego przez lud dowódcy może dojść do spisku i utraty przez niego tronu. Dlatego młodość Kaliguli upłynęła w atmosferze ciągłego strachu i niebezpieczeństwa. Osierocony młodzieniec wraz z rodziną znalazł się w samym centrum politycznego dramatu. Tyberiusz, podsycany kłamstwami przez swojego prefekta Eliusza Sejana, skazał w 29 roku matkę Kaliguli Agrypinę na zesłanie. Osamotniona i wyczerpana zmarła ona śmiercią głodową w 33 roku. Podobny los spotkał najstarszego brata Gajusza, Nerona, który w roku 31, zaledwie dwa lata po wygnaniu, zmarł z wycieńczenia na wysepce Pontii. Nie uchował się również drugi brat Kaliguli, Druzus, który przetrzymywany na Palatynie zmarł z głodu w 33 roku.

Agrypina wraz z dziećmi nad urną z prochami Germanika (aut. Benjamin West, 1773, domena publiczna). Kaligula przeżył tylko dlatego, że był traktowany jeszcze jako dziecko i to schorowane. Podobno cierpiał na epilepsje. Ponadto przezornie nie wykazywał zainteresowania sprawami politycznymi. Potrafił zręcznie omijać niewygodne pytania, ale i unikać niebezpiecznych sytuacji, które mogłyby postawić go w świetle podejrzeń. Musiał się tego nauczyć, gdyż Tyberiusz od 32 roku więził go na wyspie Capri. Tam Kaligula głównie skupił się na zabawie, teatrze i literaturze. Można oczywiście przypuszczać, że jako dziewiętnastoletni młodzieniec chciał po prostu używać życia, rzeczywistość mogła być jednak zupełnie inna – hulaszczy tryb życia mógł być jedyną drogą do osiągnięcia normalności i ucieczką przed traumatyczną przeszłością, pełną intryg, chaosu i śmierci.

W 37 roku cesarz Tyberiusz był bliski śmierci, musiał więc podjąć decyzję w sprawie swojego następcy. Miał do wyboru jedynie swojego małoletniego wnuka Tyberiusza Gemellusa oraz ostatniego z synów Germanika – Gajusza. Kaligula, jako więzień cesarza został w zasadzie pozbawiony sposobności praktycznego poznania obowiązków cesarza. Tyberiusz uchylił się od jednoznacznej decyzji i w swej ostatniej woli nadał równe prawa do dziedziczenia zarówno swemu wnukowi, jak i Kaliguli.

Kwestia sukcesji została rozstrzygnięta tuż po śmierci starego cesarza. Kaligula w przeciwieństwie do młodego Tyberiusza miał po swojej stronie armie. Prefekt pretorianów, Makron, którego przychylność zjednał sobie Gajusz podczas pobytu na Capri, od razu przedłożył jego kandydaturę senatowi. Senatorzy uznali wniosek i tak 18 marca 37 roku Gajusz Juliusz Cezar Kaligula przejął władzę cesarską.

Kaligula: ukochany cesarz ludu

Cesarz Tyberiusz (fot. The British Library, domena publiczna). Śmierć Tyberiusza została z radością powitana zarówno przez senat, jak i lud rzymski o którego względy zmarły cesarz nawet nie zabiegał. Tyberiusz był znany z nieufności, nadmiernego skąpstwa oraz wiecznego wyobcowania. Ostatnie dziesięć lat swojego panowania spędził poza Rzymem, na wyspie Capri. Po jego następcy spodziewano się łagodnych, dostatnich rządów, zwłaszcza, że nadal żywe w pamięci ludu i żołnierzy było wspomnienie o jego dobrym ojcu Germaniku.

Początki władzy Kaliguli zapowiadały się bardzo pomyślnie. Mimo młodego wieku – w chwili wstąpienia na tron cesarski nie ukończył jeszcze 25 lat – przejawiał rozsądek i wyrozumiałość względem obywateli Rzymu. Jego poczynania były zupełnie odmienne niż za czasów podejrzliwego Tyberiusza. W Imperium zapanowała atmosfera ładu i spokoju.

Kaligula przyjmując władzę zaprowadził zupełnie nowy porządek, w którym dominującą rolę odgrywał liberalizm. Jego decyzją amnestionowano więźniów politycznych, a także zniesiono procesy o obrazę majestatu. Cofnięto zakaz rozpowszechniania zabronionych za czasów Tyberiusza pism o treściach „republikańskich” lub krytykujących system. Ponadto władca publicznie spalił akta z procesów swojej matki oraz braci, aby nikt się nie obawiał zemsty z jego strony.

Artykuł inspirowany książką Michała Kubicza „Kaligula. Wyznania szaleńca”. Dowiedz się więcej!

Michał Kubicz - „Kaligula. Wyznania szaleńca” - okładka Tytuł: „Kaligula. Wyznania szaleńca”
Autor: Michał Kubicz
Wydawca: Wydawnictwo Książnica
Kategoria: Beletrystyka historyczna
Typ oprawy: Oprawa miękka - broszurowa
Data premiery: 16.10.2019
EAN: 9788324583065
ISBN: 978-83-245-8306-5
Liczba stron: 512
Format: 230×155mm
Cena: 45,00 zł

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2 3 4
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Natalia Stawarz

Doktorantka w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Ukończyła również historię na tej samej uczelni. Interesuje się historią i kulturą Dalekiego Wschodu, zwłaszcza Japonii. W zakres jej zainteresowań wchodzi również historia kultury duchowej oraz historia XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem okresu dwudziestolecia międzywojennego. W wolnych chwilach poświęca czas na literaturę, seriale i naukę japońskiego.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org