Karolina Janowska – „Troja” – recenzja i ocena
Karolina Janowska – „Troja” – recenzja i ocena
Recenzowana powieść Karoliny Janowskiej pod tytułem „Troja” to powieść inspirowana mitologią, która jednocześnie konsekwentnie buduje własny, autorski świat. Autorka mierzy się z klasyczną opowieścią Homera, podejmując tematykę wojny, przeznaczenia oraz odpowiedzialności, wpisując je w ramy (nie)klasycznej narracji fantasy. Powstała w ten sposób książka spójna, przemyślana i wyraźnie nastawiona na snucie opowieści, której celem jest wciągnięcie czytelnika w wykreowaną rzeczywistość.
Największym atutem „Troi” pozostaje świat przedstawiony. Już sam tytuł przywołuje silne skojarzenia kulturowe i mitologiczne, budując odpowiedni nastrój od pierwszych stron. Autorka rozpoczyna narrację niemal od parafrazy otwierających wersów „Iliady”, jednak bardzo szybko wychodzi poza ten punkt odniesienia, rozbudowując tło wydarzeń i poszerzając perspektywę opowieści.
Janowska cofa się w czasie, kreśląc szeroki kontekst świata, w którym doszło do wojny trojańskiej. Czytelnik ma okazję poznać losy Agamemnona, Menelaosa, Heleny i Klitajmestry, Priama i Hekabe, a także Odyseusza. Autorka nie unika ukazywania mrocznych i brutalnych aspektów mitów, a jej sposób prowadzenia narracji przywodzi na myśl „Klątwę Pelopidów” Stanisława Stabryły.
Bohaterowie pełnią przede wszystkim funkcję nośników fabuły, jednak zostali nakreśleni w sposób czytelny i konsekwentny. Ich motywacje są zrozumiałe, a relacje między postaciami odgrywają istotną rolę w rozwoju akcji. Choć nie wszystkie postacie zyskują pogłębiony rys psychologiczny, to jednak dla tego typu literatury (a zapewne objętości powieści) jest to jednak zabieg w pełni uzasadniony – pozwala skupić uwagę na najważniejszych wydarzeniach i postaciach. To przez pryzmat ich losów, przeżyć i perspektywy śledzimy rozwój wydarzeń.
Autorka umiejętnie czerpie z mitologii, jednocześnie wplatając w opowieść wątki polityczne i ekonomiczne. Tam, gdzie w „Iliadzie” bogowie bezpośrednio ingerują w bieg wydarzeń, u Janowskiej silniej wybrzmiewają osobiste wybory bohaterów – ich emocje, pragnienia i ambicje – a także przyczyny o charakterze politycznym i ekonomicznym. W tym aspekcie można dostrzec inspiracje twórczością Davida Gemmella czy Stephena Fry’a. Nie brakuje również elementów stricte fantastycznych, takich jak wizje przyszłości Thetis i Kasandry czy nietypowa forma komunikacji Achillesa z matką.
Styl Karoliny Janowskiej jest oszczędny i przejrzysty. Autorka unika nadmiernie rozbudowanych opisów i językowych eksperymentów, stawiając na klarowność przekazu i sprawne tempo narracji. Powieść zachowuje dynamikę, dzięki czemu czytelnik może w pełni odczuć dramatyzm wydarzeń oraz tragizm losów bohaterów. Szczególnie mocno zapada w pamięć zakończenie książki oraz kreacja postaci Kasandry, w której autorka znakomicie wykorzystuje motyw fatum i nieuchronności losu, niezależnie od podejmowanych wyborów.
Choć język nie zawsze zaskakuje oryginalnością, spełnia swoją funkcję i umożliwia pełne zanurzenie się w opowiadanej historii. Sporadycznie pojawiają się drobne potknięcia – urwane zdania czy pojedyncze pomyłki, jak błędne przypisanie Agamemnonowi zabójstwa Aerope – są to jednak incydentalne wpadki, które nie wpływają znacząco na odbiór całości.
We współczesnej polskiej literaturze motyw wojny trojańskiej i szerzej – mitologii greckiej – pojawia się stosunkowo rzadko, zwłaszcza w prozie popularnej i fantastycznej. Autorzy częściej sięgają po słowiańskość, historię lokalną lub zupełnie autorskie światy, pozostawiając klasyczne mity na marginesie literackich zainteresowań. Na tym tle „Troja” Karoliny Janowskiej wyróżnia się jako odważna próba ponownego odczytania jednego z fundamentalnych mitów kultury europejskiej, wpisana w nowoczesną narrację i wrażliwość współczesnego czytelnika.
„Troja” to bez wątpienia powieść przemyślana i sprawnie napisana. Choć niektóre wątki mogłyby zostać pogłębione, nie odbiera to książce spójności ani przyjemności lektury. Wręcz przeciwnie – czytelnik otrzymuje dobrze skonstruowaną, świeżą i wciągającą interpretację dziejów wojny trojańskiej.
