Opublikowano
2019-07-16 17:12
Licencja
Wolna licencja

Księżna Julianna twerska: matka króla Jagiełły w kręgu międzynarodowej polityki

Wielka księżna Julianna twerska, matka króla Polski Władysława II Jagiełły, była jedną z pierwszych aktywnych politycznie kobiet w Wielkim Księstwie Litewskim. Po śmierci męża służyła synowi radą w sprawowaniu władzy, a nawet próbowała skłonić go do przyjęcia prawosławia.


Strony:
1 2 3

Ślub Julianny i Olgierda, miniatura z XVI-wiecznej kroniki (domena publiczna). Żony przedstawicieli dynastii Giedyminowiczów nie odgrywały zazwyczaj żadnej istotnej roli politycznej, a ich jedynym celem było zapewnienie małżonkom męskiego potomka. Większość żon synów wielkiego księcia Giedymina to postaci zupełnie anonimowe, gdyż w źródłach nie zachowały się nawet ich imiona. Wyjątkiem są tu małżonki wielkich książąt litewskich Olgierda i Kiejstuta – Julianna i Biruta. Postać Biruty przetrwała przede wszystkim w licznych podaniach i legendach, lecz ślady politycznego zaangażowania Julianny zostały odnotowane w dokumentach krzyżackich i moskiewskich. Po śmierci męża księżniczka twerska, która urodziła mężowi szesnaścioro dzieci, aktywnie wspierała syna Jagiełłę w działalności politycznej. Chciała, aby zawarł związek małżeński z księżniczką moskiewską i przyjął prawosławie, a do unii krewskiej podchodziła co najmniej sceptycznie.

Księżna Julianna twerska: prawosławna potomkini Piastów

Księżniczka twerska Julianna urodziła się najprawdopodobniej między 1330 a 1335 roku, gdyż żoną wielkiego księcia litewskiego Olgierda została w pierwszych miesiącach 1350 roku i już rok po ślubie urodziła mu pierwsze dziecko. Była córką wielkiego księcia twerskiego Aleksandra i księżniczki halickiej Anastazji. Niemiecki badacz Hansmartin Decker-Hauff ustalił, że matka Julianny była najprawdopodobniej córką księcia halickiego Jerzego I Lwowica ze związku z księżniczką kujawską Eufemią, siostrą Władysława I Łokietka, zatem w żyłach matki Jagiełły płynęła piastowska krew. Jako potomkini Rurykowiczów po mieczu i kądzieli Julianna została wychowana w religii prawosławnej, której wyznawczynią pozostała również po ślubie z wielkim księciem Litwy Olgierdem. Miała sześciu braci, między innymi księcia twerskiego Michała II, oraz siostrę Marię, która wyszła za mąż za wielkiego księcia moskiewskiego Siemiona Dumnego. Julianna wcześnie straciła ojca, który 29 października 1339 roku został poćwiartowany w Saraju z rozkazu chana Ozbega.

Na początku 1350 roku owdowiały wielki książę litewski Olgierd wysłał poselstwo do wielkiego księcia moskiewskiego Siemiona Dumnego z propozycją pokoju, który miał zostać umocniony małżeństwem Olgierda z jego szwagierką Julianną. Stosunki między państwami od kilku lat były zaognione, gdyż Siemon udzielił schronienia bratu Olgierda Jawnucie, gdy ten został pozbawiony przez braci władzy w Wielkim Księstwie Litewskim. Władca Moskwy wyraził zgodę na układ i najprawdopodobniej w marcu 1350 roku księżniczka twerska przybyła na teren Litwy. Przy okazji warto wspomnieć, że w 1329 roku ojciec Julianny Aleksander otrzymał od wielkiego księcia litewskiego Giedymina (ojca Olgierda) schronienie w czasie konfliktu z księciem moskiewskim Iwanem Kalitą.

Olgierd Giedyminowic, przedstawienie XVI-wieczne (domena publiczna). Powszechnie uważa się, że Julianna to druga żoną Olgierda – pierwszą była Anna, być może księżniczka witebska (dawniej błędnie twierdzono na podstawie Rodowodu książąt litewskich, że nazywała się Maria i była córką księcia witebskiego Jarosława Wasilewicza). Pogląd bałkanisty Tadeusza Wasilewskiego, jakoby Olgierd był trzykrotnie żonaty, został w przekonujący sposób obalony przez Jana Tęgowskiego. Wątpliwości budziła też data ślubu władcy Litwy z księżniczką twerską. Dawniejsza historiografia (m.in. genealog Józef Puzyna) datowała ten mariaż na 1349 rok. Z kolei Tadeusz Wasilewski uznał, że w 1350 roku doszło jedynie do zaręczyn pary, zaś zawarcie związku małżeńskiego przesuwał na lato 1352 roku. Propozycja Wasilewskiego nie została jednak przyjęta przez innych badaczy (odrzucili ją m.in. Jan Tęgowski i Jarosław Nikodem). Mimo różnicy wieku Olgierd i Julianna stworzyli udane małżeństwo, które przetrwało wspólnie prawie trzydzieści lat.

Małżeńskie obowiązki

W okresie małżeństwa z Olgierdem wielka księżna Julianna nie angażowała się w żaden sposób w politykę. Jedynie w 1370 roku, kiedy wielki książę moskiewski Dymitr Doński najechał na ziemie jej brata, księcia twerskiego Michała II Aleksandrowicza, wpłynęła ona na męża, aby udzielił mu militarnego wsparcia. Małżeństwo Julianny z Olgierdem sprawiło zresztą, że Księstwo twerskie wielokrotnie wspierało wielkiego księcia litewskiego w walkach z sąsiadami. Wzorem innych kobiet epoki średniowiecza, księżna Julianna Olgierdowa pełniła jednak co najwyżej rolę cichej doradczyni i pozostawała w cieniu swego męża.

Tradycja przypisuje jej jednak działalność fundatorską. To właśnie decyzją księżniczki twerskiej wybudowana ok. 1340 roku drewniana cerkiew w Wilnie, znajdująca się na miejscu dzisiejszej cerkwi św. Mikołaja, została zastąpiona budowlą z cegły. Ona też miała wpłynąć na męża, aby ufundował sobór Przeczystej Bogurodzicy w Wilnie. Za rok powstania soboru uważa się jednak 1346, zaś Julianna została wielką księżną dopiero cztery lata później. Należy więc przypuszczać, że albo sobór został wybudowany dopiero w latach 50., albo jego budowa nie była w żaden sposób związana z małżeństwem Olgierda z Julianną. Księżna mogła mieć też wpływ na ustanowienie pochodzącego z Tweru mnicha Romana metropolitą Litwy i Wołynia w 1354 roku. Zdaniem części badaczy (m.in. Kazimierza Chodynickiego i Antoniego Mironowicza) był on bowiem bliskim krewnym Julianny. Chociaż wielki książę Olgierd wykazywał się dużą tolerancją dla wyznawców prawosławia, sam nigdy nie zrezygnował z pogaństwa. Informacje, jakoby za namową żony przyjął chrzest w obrządku prawosławnym, pochodzą z późnych i bałamutnych kronik (Kronika Bychowca i Latopis Hustyński), zatem nie zasługują na zaufanie.

Świdrygiełło, syn Julianny i Olgierda, wielki książę litewski, przedstawienie XVI-wieczne (aut. Alexander Guagnini, domena publiczna). W latach 1351–1377 księżniczka twerska urodziła mężowi szesnaścioro dzieci, zatem co rok lub dwa lata zachodziła w ciążę. Najstarszym dzieckiem pary była najprawdopodobniej urodzona ok. 1351 roku Kenna Joanna, żona księcia słupskiego Kazimierza zwanego Kaźkiem (Tadeusz Wasilewski uważał ją za córkę brata Olgierda, Kiejstuta). Jagiełło, późniejszy król Polski Władysław II, był zapewne drugim z kolei potomkiem i urodził się ok. 1352 roku, chociaż część badaczy, jak choćby Tadeusz Wasilewski i Jan Tęgowski, uważa, że przyszedł na świat dopiero dziesięć lat później. Pozostałymi synami Julianny i Olgierda byli: książę trocki i połocki Skirgiełło Iwan, książę Nowogrodu Siewierskiego Korybut Dymitr, książęta mścisławscy Lingwen Siemion i Korygiełło Kazimierz, książę kierniowski Wigunt Aleksander, wielki książę litewski w latach 1430–1432 Świdrygiełło Bolesław oraz zmarły w dzieciństwie Minigiełło. Z córek poza wymienioną już Kenną: Eufrozyna została żoną wielkiego księcia riazańskiego Olega, Teodora kniazia Światosława Karaczewskiego, Helena księcia moskiewskiego Włodzimierza, Maria bojara litewskiego Wojdyły, a po jego śmierci księcia horodeckiego Dawida, Aleksandra księcia mazowieckiego Siemowita IV, Katarzyna księcia meklemburskiego Jana II, a Jadwiga księcia oświęcimskiego Jana III.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy książkę Marka Telera – „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego” :

Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego - okładka Marek Teler Autor: Marek Teler
Tytuł: „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org] i Wydawnictwo CM

ISBN: 978-83-65156-22-8 e-book / 978-83-66022-40-9 papier

Stron: 128 + 12 stron wkładki z ilustracjami

oprawa: miękka, wymiary książki: 147 × 210

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

25 zł

(papier)

12,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Marek Teler

Student IV roku dziennikarstwa na Uniwersytecie Warszawskim, absolwent VIII Liceum Ogólnokształcącego im. Króla Władysława IV w Warszawie. Autor książki „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego”. Interesuje się mediewistyką i genealogią dynastyczną.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org