Leszek Jodliński – „Puste krzesła. Historie Żydów ze Śląska” – recenzja i ocena

„Puste krzesła. Historie Żydów ze Śląska” to nostalgiczna i gorzka opowieść o świecie, którego już nie ma. Czy warto po nią sięgnąć?

Leszek Jodliński – „Puste krzesła. Historie Żydów ze Śląska” – recenzja i ocena

Leszek Jodliński
„Puste krzesła. Historie Żydów ze Śląska”
Ocena: 7
45 zł
Wydawca: Azory
Rok wydania: 2020
Okładka: twarda
Liczba stron: 216
ISBN: 9788395011634

Leszek Jodliński jest historykiem sztuki, wykładowcą Uniwersytetu Śląskiego i menedżerem kultury. Pełnił m.in. funkcje dyrektora Muzeum Śląskiego w Katowicach i dyrektora Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu. Zajmuje się działalnością pisarską i wydawniczą.

Niedawno na naszym rynku wydawniczym ukazała się jego książka zatytułowana „Puste krzesła. Historie Żydów ze Śląska”. Zacznijmy od strony wizualnej. Trzeba przyznać, że sama koncepcja wydania może się podobać. „Puste krzesła” to estetycznie wydana, bogato ilustrowana praca. Uwagę zwracają ciekawe, właściwie i subtelnie wkomponowane w treść fotografie oraz ilustracje. Ukazują one zarówno świat, który bezpowrotnie odszedł, jak i ślady po tym świecie. Materiał ikonograficzny to odrębna opowieść. Widać, że autor jest muzealnikiem, ponieważ doskonale wie, jak ubarwić narrację, a jednocześnie jej nie zgubić przy wykorzystaniu materiału zdjęciowego. Wie też, jak sprawić, by w oczach odbiorcy jedno zdjęcie lub jeden artefakt stały się przyczynkiem do pogłębionej refleksji i same w sobie opowiadały oddzielną historię. Nieliczne, rozproszone fotografie urastają tu bardziej do rangi symbolu ulotności ludzkiego losu oraz tragedii Żydów ze Śląska, a te współczesne – pokazujące lata zaniedbań kolejnych decydentów politycznych. Do nich jeszcze wrócimy.

Historie przedstawione przez Jodlińskiego są bez wątpienia warte uwagi. Autor ze strzępów opowieści, artefaktów i wyblakłych fotografii (vide: jarmułka Samuela Hirscha podarowana Muzeum Górnośląskiemu, którą dawny właściciel nosił na głowie, gdy śpiewał w bytomskiej synagodze) wydobywa najzupełniej indywidualne doświadczenia, które pozostaną już na zawsze zaklęte w nielicznych zabytkach kultury materialnej. Ta nostalgiczna opowieść kryje też w sobie pretensje, które brzmią niestety gorzko. Powinniśmy jednak pamiętać, że opisywana przez Jodlińskiego społeczność żydowska na Śląsku przed II wojną światową znajdowała się w strefie kultury niemieckiej. A więc łączy niemieckie „wczoraj” z polskim „dzisiaj”. Gdzie więc leży odpowiedzialność?

W celu przedstawienia historii śląskich Żydów autor przyjął formę reportażu. Stąd też język przez niego używany jest mniej zobowiązujący. Momentami staje się wręcz chaotyczny, a nawet rwany, jak gdyby autor chciał przekazać zbyt wiele myśli za jednym zamachem. Gdy oskarża o zaniedbania, trudno powiedzieć, czy wini za nie konkretnych polityków, konkretne ekipy, lokalne społeczności, czy może wszystkich razem? Gdy natomiast formułuje postulaty, również kieruje je do bliżej niesprecyzowanego odbiorcy. Takie przynajmniej można odnieść wrażenie. Jak inaczej rozumieć ostatni (zamykający!) książkę tekst zatytułowany „Hollywood nie dla Śląska”, w którym autor polemizuje z i tak życzeniowym artykułem jednego z publicystów dziennika „Rzeczpospolita”. Ten ostatni poszukiwał wyrazistych bohaterów z naszej historii, którzy mieliby szansę stać się również bohaterami światowej popkultury. Dlaczego ten tekst trafił do recenzowanego zbioru? Jeśli powstał w kontrze do typowo prasowego pomysłu, to z jakiego powodu snując wizję uniwersalnej opowieści powinniśmy wyciągać Śląsk przed historyczny nawias? Lub dlaczego, zdaniem autora, do spójnej opowieści nie pasuje?

Na „Puste krzesła. Historie Żydów ze Śląska” powinniśmy spojrzeć przede wszystkim jako na nostalgiczną, ale i przygnębiającą opowieść o kruchości ludzkiego losu oraz o wielkiej niesprawiedliwości dziejowej. Przyglądając się wyraźnym twarzom Żydów ze zdjęć zamieszczonych w książce widzimy jedynie moment, zaledwie mgnienie z ich życia. Jednak trudno uświadomić sobie, że osoby uwiecznione na tych fotografiach były częścią historii Śląska, czasami przez wiele pokoleń tworząc opowieść o wielokulturowości regionu. To chyba spora zaleta recenzowanej książki.

Zainteresowała Cię nasza recenzja? Zamów książkę Leszka Jodlińskiego „Puste krzesła. Historie Żydów ze Śląska”!

Śledź nas!
Komentarze
lub zaloguj się za pośrednictwem konta Google

O autorze
Marek Chrzanowski
Z wykształcenia historyk, z pasji politolog. Miłośnik książek i kultury francuskiej.

Wszystkie teksty autora

Polecamy artykuł...
Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
m.swigon@histmag.org
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
redakcja@histmag.org
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy