Nie żyje Wiesław Myśliwski, dwukrotny laureat Nagrody Literackiej „Nike”

O śmierci Wiesława Myśliwskiego poinformowała Anna Goc, dziennikarka „Tygodnika Powszechnego”, wiadomość tę oficjalnie potwierdził również Instytut Książki. 

„Z wielkim smutkiem przyjęliśmy wiadomość o śmierci Wiesława Myśliwskiego, wybitnego polskiego prozaika, dwukrotnego laureata Nagrody Literackiej »Nike«” – napisał w mediach społecznościowych. W tekście informującym o śmierci Myśliwskiego opublikowanym na stronie internetowej Instytut Książki nazwał go zaś „jednym z najwybitniejszych polskich pisarzy po II wojnie światowej”.

Wiadomość o jego odejściu wywołała duże poruszenie, nie tylko wśród miłośników jego twórczości.  

Był absolutnym mistrzem. Wyczulonym na słowo. Świadomym jego wagi – a ta świadomość wykraczała znacznie poza nasze czasy, gdzie i pisze, i mówi się za dużo i za często.

– tak wspomina go dziennikarz Witold Szabłowski. Dziennikarz i reportażysta Mariusz Szczygieł w poście poświęconym Myśliwskiemu stwierdził, że w sposób szczególny zapamiętał, jak pisarz wypowiadał się o pisaniu.

Piszę, bo nie wiem. Literatura jest bowiem dla mnie próbą samopoznania, a tym samym świata w sobie i poprzez siebie. Próba dramatyczna, jako że tajemnica naszego ja nie będzie tam nigdy do końca dostępna 

Pomimo wielu osiągnięć i niezaprzeczalnego sukcesu cechowała go wyjątkowa skromność. 

Piszę powieści tak, żeby o mnie było jak najmniej. Owszem, korzystam – bardzo często, nawet zawsze – z własnej biografii. Ale jeśli biorę jakiś fragment mojego życia, to go następnie przekształcam do tego stopnia, że staje się w ogóle niepodobny do tego, co mi się w życiu zdarzyło. Bo jakbym opisał to, co mi się w życiu zdarzyło, to byście państwo nie chcieli tego czytać

– tak powiedział w ostatnim wywiadzie dla „Tygodnika Powszechnego”  Wojciechowi Bonowiczowi.

Kim był Wiesław Myśliwski i czym zyskał takie uznanie?

Twórca literatury chłopskiej

Urodził się 25 marca 1932 roku w w Dwikozach koło Sandomierza. Jego ojciec Julian był oficerem – brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku, a po demobilizacji został urzędnikiem. Matka z kolei, Marianna, była wychowanką Uniwersytetu Ludowego Zofii i Ignacego Solarzów w Szycach, w młodości angażowała się w działalność Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici”. Wiesław obrał dla siebie inną drogę. 

Ukończył Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące w Sandomierzu, w 1951 roku zdał maturę i zapisał się na filologię polską na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, które skończył w 1956 roku. Już rok wcześniej podjął pracę jako redaktor w Ludowej Spółdzielni Wydawniczej, później w kwartalnikach „Regiony” (1975–1999) oraz dwutygodniku „Sycyna” (1993–1999). W latach 1971–1983 był też członkiem Związku Literatów Polskich.

Zadebiutował literacko w 1967 roku powieścią „Nagi sad” opowiadającą o chłopskich doświadczeniach i zmianach zachodzących w Polsce Ludowej. Wszystko to uzupełnił refleksją antropologiczną, co nadało utworowi uniwersalnego charakteru. Na motywach tej powieści w 1971 roku nakręcony został film „Przez dziewięć mostów”, do którego scenariusz napisał sam Myśliwski.

Początkowo jego twórczość mocno osadzona była w tematyce wiejskiej – w licznych opracowaniach dotyczących literatury polskiej II połowy XX wieku zwykło się określać Myśliwskiego mianem twórcy reprezentującego nurt chłopski. Jego proza dotykała jednak przy tym również tematów uniwersalnych, moralnych czy egzystencjalnych.

Największą popularność przyniosła Myśliwskiemu ksiązka „Kamień na kamieniu”, która na stałe weszła do kanonu współczesnej prozy polskiej. Opowiada ona o życiu na wsi od lat 20. do przełomu lat 70. i 80. XX wieku. Niemniejsze uznanie przyniosła Myśliwskiemu kolejna jego powieść – „Widnokrąg”. Pisarz opowiedział w niej historię Piotra, kóry wspomina okres II wojny światowej i początek komunizmu. Książka ta w 1997 roku uhonorowana została pierwszą w historii Literacką Nagrodą „Nike”.

Do znanych książek Myśliwskiego zaliczają się również „Traktat o łuskaniu fasoli” (2006), za który również został uhonorowany Literacką Nagrodę „Nike”, „Ostatnie rozdanie” (2013) oraz „Ucho Igielne” (2018). 

Oprócz tego Myśliwski był autorem kilku dramatów, takich jak choćby „Złodziej” (1973), „Klucznik” (1978), „Drzewo” (1988) czy „Requiem dla gospodyni” (2000). Jego twórczość została przetłumaczona na wiele języków i doczekała się filmowych adaptacji.  

Międzynarodowe uznanie

Artysta był znany z tego, że pisał powoli – jego książki ukazywały się mniej więcej co 10 lat. A pomysł na „Traktat o łuskaniu fasoli” miał nosić w sobie 40 lat – tak przyznał po jego opublikowaniu. Jego kunszt został doceniony nie tylko w kraju – w 2011 roku utwór ten, w przekładzie Margot Carlier, został wyróżniony we Francji Nagrodą Literacką Saint-Emilion za powieść zagraniczną.

Uznanie zagranicznej publiczności zdobyły także inne jego książki.  Utwór „Kamień na kamieniu” w przekładzie Billa Johnstona zdobył w 2012 roku w Nowym Jorku The Best Translated Book Award, a „Ostatnie rozdanie” tłumaczone przez Kazysa Uscila zwyciężyło na Litwie w plebiscycie Przekład Roku 2018. Dwa lata później w podobny sposób nagrodzono „Ucho igielne” (przekładu tego samego tłumacza).

Oprócz tego Wiesław Myśliwski został wyróżniony różnymi odznaczeniami i orderami państwowymi, w tym Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, Orderem Ecce Homo czy Złotym Medalem Zasłużonego Kulturze Gloria Artis. Do tego otrzymał tytuł honoris causa kilku polskich uniwersytetów.  

Polecamy e-book Mateusza Będkowskiego pt. „Polacy na krańcach świata XX wiek. Część 2”:

Źródła:

www.instytutksiazki.pl, www.kultura.onet.pl, www.tygodnikpowszechny.pl